Bölüm 1 – Toz ve Fısıltılar
İpek Yolu’nun Atar Damarı
Guzang Şehri, Gansu Koridoru, MS 313 Baharı
Nanai-vandak, parşömeni dördüncü kez okurken parmaklarının titremesine engel olamadı. Kelimeler, incecik ceylan derisi üzerinde birer kara leke gibi duruyor, mürekkepleri havada asılı kalan toz zerreleri kadar kuru ve cansız görünüyordu. Oysa taşıdıkları mana, Fergana’dan getirdiği en ateşli atın tekmelerinden daha sert, daha acımasızdı. Mektup, Çin’in doğusundaki Jinyang kentindeki ortağı Artivan’dan geliyordu. Satırlar, ticari hesapların, ipek balyası fiyatlarının ve geciken kervanların alışıldık dökümünün ötesinde, rüzgârın taşıdığı bir felaket fısıltısını gizliyordu.
Guzang şehrinin pazarı, bin bir sesin ve kokunun birbirine karıştığı bir anafor gibiydi. Nanai-vandak’ın oturduğu kervansarayın avlusuna bakan pencereden içeri dolan gürültü, normalde ona güven ve zenginlik hissi verirdi. Baktriya develerinin homurtuları, katırların anırmaları, farklı lisanlarda pazarlık eden tüccarların bağırışları, demircinin örsünden çıkan ritmik çekiç sesleri ve tezgâhların üzerindeki baharatların geniz yakan kokusu… Soğdiana’nın kalbi Samarkand’dan yola çıkıp binlerce parasang yol kat eden bir adam için hayatın müziğiydi bunlar. Ama şimdi, o müzik kulaklarında uğursuz bir uğultuya dönüşmüştü.
“Xiongnu köpekleri,” diye mırıldandı Artivan’ın satırlarına bakarak. “Sarı Nehir’in kuzeyini tamamen ele geçirmişler. İmparatorluk ordusu bir gölgeye dönmüş. Subaylar kendi aralarında didişiyor, askerler firar ediyor. Luoyang’a giden yollar güvensiz. Kervanlar yağmalanıyor. Liu Cong denen barbar, kendini yeni Han İmparatoru ilan etmiş ve gözünü Göğün Oğlu’nun başkentine dikmiş.”
Nanai-vandak ayağa kalktı. Odanın ortasında duran alçak sedirin etrafında volta atmaya başladı. Yirmi yıldır bu yolları arşınlıyordu. Genç bir delikanlıyken babasının kervanında başlamış, şimdi kendi kervanlarına, onlarca adama ve devasa bir servete hükmeden, saygı duyulan bir isme dönüşmüştü. Çin’i avcunun içi gibi bilirdi. Jin Hanedanlığı’nın zayıflığını, saraydaki entrikaları, kuzeydeki “Beş Barbar” kavminin bitmek tükenmek bilmeyen akınlarını herkesten iyi okurdu. Tehlike, İpek Yolu’nun doğasında vardı. Çöl haydutları, acımasız hava koşulları, yerel yöneticilerin keyfi vergileri… Bunlar işin bir parçasıydı. Hesap edilebilir risklerdi.
Fakat Artivan’ın bahsettiği şey farklıydı. Bir yağma, bir isyan değil; bir çöküştü. Bir dünyanın sonuydu. Luoyang düşerse, Çin’in kalbi dururdu. Ticaret dururdu. Para akışı dururdu. İpek balyalarının yerini kesik başlar, altın sikkelerin yerini kan gölleri alırdı. İmparatorluğun dört bir yanına dağılmış Soğdlu tüccarlar, yapraklarını dökmüş bir ağacın dallarında mahsur kalmış kuşlara dönerlerdi.
Pencereye yürüdü. Avluda, adamları Veshapar, yeni getirdikleri deve yüklerini denetliyordu. Sağlam yapılı, güvenilir bir adamdı Veshapar. Samarkand’daki evinin yanındaki komşusunun oğluydu. Nanai-vandak’ın gölgesi gibiydi. Veshapar’ın yüzündeki sakin ifade, yaklaşan fırtınadan habersiz olmanın getirdiği bir dinginlikti. Nanai-vandak, ona seslenmek istedi. “Toplanın, geri dönüyoruz! Batıya, evimize gidiyoruz!” demek istedi.
Ama yapamadı. Servetinin büyük bir kısmı, Luoyang’daki ve Çin’in diğer doğu şehirlerindeki alacaklarına bağlıydı. Jinyang’da, Ye’de, Chang’an’da tonlarca ipeği, çayı, porseleni alıcılarını bekliyordu. Geri dönmek, iflas etmek demekti. Yılların emeğini, babasının mirasını çöle atmak demekti. İleri gitmek ise bir kumar oynamaktı. Belki de Xiongnu tehdidi abartılıyordu. Belki de İmparator Sima Chi’nin generalleri son bir gayretle barbarları geri püskürtebilirdi. Belki de her şey birkaç ay içinde normale dönerdi. Belki…
Elindeki parşömeni sıktı. Soğdlu bir tüccarın en büyük sermayesi ne ipekti ne de altın. Bilgiydi. Doğru zamanda doğru yerde olmak, yanlış zamanda yanlış yerden kaçmaktı. Ve şu anki hisleri, ona yanlış yerde olduğunu söylüyordu.
Odasının köşesindeki küçük ateş sunağına yöneldi. Kuru sandal ağacı parçalarından birkaçını ateşe attı. Alevler harlanırken gözlerini kapadı ve Ahura Mazda’ya dua etti. Bilgelik ve aydınlık için, doğru yolu görmesine yardım etmesi için yalvardı. Ama zihninde canlanan tek görüntü, alevlerin yuttuğu bir şehrin, Luoyang’ın silüetiydi.
Aklına Dunhuang’daki karısı Miwnay ve kızı Shayn geldi. Onları iki yıl önce orada bırakmıştı. Yolculuğun doğudaki kısmı tehlikeli olduğu için, Dunhuang’da güvenli bir ev tutmuş, işlerini halledip döneceğine söz vermişti. Onlara en son gönderdiği mektupta, bir sonraki kervanla bol kazançla döneceğini yazmıştı. Şimdi ise, o kazancın peşinde koşarken onları nasıl bir tehlikenin eşiğine getirdiğini fark ediyordu. Dunhuang, Luoyang’a göre batıda ve daha güvendeydi. Lakin imparatorluk çökerse, hiçbir yer güvenli olmazdı. Sınır garnizonları dağılır, otorite boşluğunu haydutlar ve yerel savaş beyleri doldururdu. Miwnay, yabancı bir şehirde, tek başına bir kadın… Bu düşünce, Xiongnu kılıçlarından daha keskin bir korku sapladı yüreğine.
Kararını vermişti. Önce Dunhuang’a dönecek, ailesini alıp batıya, vatanına doğru yola çıkacaktı. Gerekirse tüm servetini arkasında bırakırdı. Parayı yeniden kazanabilirdi, lakin ailesini kaybederse bir daha hiçbir şeyin anlamı kalmazdı.
Kapıyı açıp avluya çıktı. Veshapar, onu görünce saygıyla başını eğdi.
“Efendim, bir emriniz var mı? Develer dinlendi. Yarın sabah yola çıkmaya hazırız.”
Nanai-vandak, doğuyu gösteren yola baktı. Sonra batıya, Dunhuang’a ve ötesindeki vatanına uzanan yola çevirdi bakışlarını.
“Yönümüzü değiştiriyoruz, Veshapar,” dedi. Sesi, kervansarayın gürültüsünde neredeyse kaybolacak kadar yorgun çıkmıştı. “Doğuya gitmiyoruz. Geri dönüyoruz. Dunhuang’a gidiyoruz.”
Veshapar’ın yüzünde bir anlık şaşkınlık belirdi. Aylardır doğuya gitmekten, Luoyang pazarının zenginliğinden bahseden efendisinin bu ani karar değişikliğine anlam verememişti. Sorgulamadı. Bir Soğdlu, liderinin kararına güvenir, sorgulamazdı.
“Emredersiniz, efendim. Hazırlıkları hemen başlatıyorum.”
Nanai-vandak, adamının uzaklaşmasını izlerken içine bir nebze olsun su serpilmedi. Aksine, zamanla yarıştığını biliyordu. Attığı her adım, yaklaştığını hissettiği kıyametten bir kaçış adımıydı. Ama rüzgârın fısıltıları, felaketin ondan daha hızlı koştuğunu söylüyordu.
Bozkırın Hiddeti
Sarı Nehir Yakınları, Xiongnu Ordugâhı, MS 313 Baharı
Shi Le, atının yelesini okşarken gözlerini karşı kıyıdaki topraklara dikmişti. Güneş, çamurlu Sarı Nehir’in sularında donuk bir turuncu renkle yansıyor, batmakta olan günün son ışıkları, Jin İmparatorluğu’nun verimli topraklarını kan rengine boyuyordu. Ordugâhtan yükselen binlerce atın kişnemesi, zırhların şakırtısı ve askerlerin kaynayan kazanlar etrafındaki uğultusu, onun için dünyanın en güzel müziğiydi. Bu, gücün müziğiydi. Fethin ve intikamın müziğiydi.
O, bir Jie’ydi. Xiongnu konfederasyonunun bir parçası olan, lakin safkan Xiongnu soyluları tarafından küçümsenen bir kavimdendi. Gençliğinde bir köleydi. Jin memurları tarafından yakalanmış, zincire vurulmuş ve Shandong’da bir aristokrata satılmıştı. O günleri asla unutmuyordu. Zincirlerin etini nasıl kestiğini, açlığı, aşağılanmayı, kırbacın sırtında bıraktığı her bir izi dün gibi hatırlıyordu. O izler, şimdi en pahalı ipek kaftanların altında saklıydı. Ama ruhundaki yaralar hâlâ kanıyordu. Ve o kan, ancak Jin aristokratlarının kanıyla yıkanabilirdi.
Kölelikten kaçmış, bir haydut grubuna katılmış, zekâsı ve acımasızlığıyla kısa sürede liderleri olmuştu. Sonra yolu, Xiongnu şanyüsü Liu Yuan ile kesişmişti. Liu Yuan, onun içindeki ateşi görmüş, ona bir ordu vermiş ve onu generallerinden biri yapmıştı. Şimdi Liu Yuan ölmüş, yerine oğlu Liu Cong geçmişti. Liu Cong, babasından daha hırslı, daha sabırsızdı. Ve gözünü Çin’in incisine, Luoyang’a dikmişti.
“Generallerimiz sabırsızlanıyor,” dedi yanına yaklaşan yardımcısı Zhang Bin. Zhang Bin, Shi Le’nin beyniydi. Bir Çinli bilgindi, lakin Jin sarayındaki yozlaşmadan tiksinip barbar olarak gördükleri Shi Le’nin hizmetine girmişti. Stratejileri o kurar, Shi Le kılıcıyla uygulardı.
“Bırak sabırsızlansınlar,” diye cevap verdi Shi Le, gözlerini nehirden ayırmadan. “Sabırsızlık, hata yaptırır. Liu Yao’yu hatırla. Geçen yıl Luoyang’ı almaya kalktı, ne oldu? Ordusunun yarısını kaybetti ve kuyruğunu sıkıştırıp geri döndü. Jin fareleri hâlâ güçlü surların arkasında.”
“Fareler aç kalınca birbirlerini yerler, komutanım,” dedi Zhang Bin usulca. “Luoyang’dan gelen haberler iyi. İmparator, kendini şaraba ve müziğe vermiş. Saray, iki büyük nazırın etrafında ikiye bölünmüş durumda. Ordu komutanları birbirlerinin ayağını kaydırmakla meşgul. Şehirdeki tahıl ambarları boşalmaya başlamış. Halk huzursuz.”
Shi Le gülümsedi. Bu, içten bir gülümseme değildi. Avını köşeye sıkıştıran bir kurdun tebessümüydü. “Demek zamanı geliyor.”
“Zamanı geliyor, komutanım. Liu Cong, bu yaz büyük saldırı için emir verdi. Tüm ordular Luoyang önünde birleşecek. Ama siz… siz farklı bir yol izlemelisiniz.”
Shi Le, sonunda bakışlarını Zhang Bin’e çevirdi. Zayıf, çelimsiz bir adamdı yardımcısı. Tek bir kılıç darbesiyle ikiye biçebilirdi. Lakin o zayıf bedenin içindeki zihin, yüz bin kişilik bir ordudan daha tehlikeliydi.
“Aklında ne var, bilge adam?”
“Luoyang, bir meyve gibi,” diye açıkladı Zhang Bin. “Dışı sert, içi çürük. Orayı kuşatmak uzun sürer. Ordumuzu yıpratır. Diğer Xiongnu generalleri zaferin şerefini paylaşmak için sıraya girer. Lakin ağacın köklerini keserseniz, meyve kendi kendine düşer.”
Zhang Bin, elindeki dal parçasıyla yerdeki toprağa bir harita çizdi. “Luoyang’ın can damarı, güneydeki tahıl yolları ve doğudaki Büyük Kanal’dır. Liu Cong, ordusunu şehrin surlarına sürerken, siz küçük ve hızlı bir birlikle güneye inin. Tahıl konvoylarını vurun, kanalı kontrol eden garnizonları yok edin. Luoyang’ı açlığa mahkûm edin. Şehir düştüğünde, asıl fatihin kim olduğunu herkes görecek. Liu Cong bile size saygı duymak zorunda kalacak.”
Shi Le, yerdeki haritaya baktı. Zhang Bin’in planı zekiceydi. Cesaret gerektiriyordu, lakin ödülü büyüktü. Liu Cong ve diğer Xiongnu prensleri, onu her zaman bir piyon, yetenekli bir hizmetkâr olarak görmüşlerdi. Onların gözünde hâlâ eski bir köleydi. Luoyang’ı fethetmek, Liu Cong’u imparator yapacaktı. Ama şehri açlığa mahkûm ederek düşüren komutan, imparatorun kendisinden bile daha fazla konuşulacaktı. Bu, güce giden yolda atılmış dev bir adımdı. Kendi krallığına, kendi hanedanlığına giden yolun başlangıcıydı.
“Beğendim,” dedi Shi Le. “Atlı birliklerimin en iyilerini hazırla. Hafif zırhlar, bol ok, üç günlük erzak. Hızlı hareket edeceğiz. Bir hayalet gibi güneye inecek, ateşi ve korkuyu yayacak, sonra kuzeye döneceğiz.”
“Emredersiniz,” dedi Zhang Bin, yüzünde memnun bir ifadeyle.
Güneş tamamen batmış, ordugâhın üzerine karanlık çökmüştü. Binlerce meşale yakılmış, Xiongnu kampını gecenin içinde parlayan bir yıldız kümesine çevirmişti. Shi Le, o ışıklara baktı. Her bir ışık, onun gibi intikam ve hırsla yanan bir savaşçıyı temsil ediyordu. Onlar, bozkırın hiddetiydi. Ve o hiddet, yakında medeniyetin beşiği olan o kibirli şehri yutmak için harekete geçecekti. Aklına, köleyken sırtında şaklayan kırbacın sahibi olan o Jinli efendisi geldi. Belki hâlâ Luoyang’daydı. Onu bulmayı, gözlerinin içine bakmayı ve imparatorluğunun onunla birlikte nasıl küle döndüğünü görmesini sağlamayı ne kadar çok istiyordu. Bu düşünce, nehirden esen serin rüzgâra rağmen içini ısıttı.
Bekleyişin Kumları
Dunhuang Sınır Şehri, MS 313 Baharı
Miwnay, elindeki fırçayı mürekkep hokkasına batırdıktan sonra bir an duraksadı. Kiraladıkları küçük, kerpiç evin penceresinden sızan solgun ışık, önündeki Çin papirüsünü aydınlatıyordu. Samarkand’daki annesine bir mektup daha yazıyordu. Kaçıncı mektuptu bu? Sayısını unutmuştu. Son bir yıldır gönderdiği mektupların hiçbirine cevap alamamıştı. Ya kervanlar yolda kayboluyor ya da annesi ona cevap yazmıyordu. Belki de kocası tarafından yabancı bir diyarda terk edilmiş bir kadının mektuplarını okumak istemiyordu.
“Sevgili annem,” diye başladı. Farsça harfler, Çin yapımı fırçanın ucundan acemice dökülüyordu. “Umarım bu mektup eline ulaşır ve sen iyisindir. Biz kızımla, Shayn ile, hâlâ Dunhuang’dayız. Kocam Nanai-vandak’tan aylardır haber alamıyorum. En son doğuya, Luoyang’a doğru yola çıktığını söylemişti. Oradan dönecekti. Ama dönmedi.”
Yazarken gözleri doldu. Gözyaşlarının pahalı papirüsü lekelemesini istemiyordu. Fırçayı bıraktı ve elleriyle yüzünü kapattı. İki yıl… Tam iki yıldır bu şehirde bir mahkûm gibi yaşıyordu. Nanai-vandak onu ve küçük kızlarını buraya getirdiğinde, burası bir vaha gibi görünmüştü. Bin Buda Mağaraları’nın renkli duvar resimleri, farklı milletlerden tüccarların kaynaştığı pazarlar, şehrin hemen dışında uzanan devasa kum tepeleri… Her şey bir maceranın başlangıcı gibiydi. Kocası, “Burada bekleyin,” demişti. “Ben son bir büyük ticaret yapıp döneceğim. Sonra Samarkand’a geri döneceğiz, eskisinden çok daha zengin olacağız.”
Miwnay ona inanmıştı. Kocasını seviyordu. Onun hırsını, zekâsını takdir ediyordu. Ama aylar geçip de ondan haber gelmeyince, macera hissi yerini korkuya bırakmıştı. Biriktirdikleri para yavaş yavaş eriyordu. Ev sahibi her ay sonunda kapıya dikiliyor, Çince bilmediği için anlamadığı kelimelerle bir şeyler söylüyor, lakin elindeki para kesesini görünce susup gidiyordu. Ama o kese neredeyse boştu.
Küçük kızı Shayn, odanın köşesindeki kilim üzerinde oyuncaklarıyla oynuyordu. Babasını neredeyse hiç hatırlamıyordu. Miwnay, kızının geleceği için endişeleniyordu. Burada ne yapacaklardı? Soğdlu topluluğu vardı şehirde, lakin onlar da kendi dertlerindeydi. Herkes belirsizlik içindeydi. Doğu’dan gelen haberler hiç iyi değildi. Barbarların isyan çıkardığı, imparatorluğun sallantıda olduğu söyleniyordu.
“Ya ona bir şey olduysa?” diye fısıldadı kendi kendine. “Ya yolda haydutlar tarafından öldürüldüyse? Ya da… ya da beni unuttuysa?” Bu son ihtimal, en acı olanıydı. Belki de kocası Çin’de yeni bir hayat kurmuş, yeni bir kadın bulmuştu. Bu düşünceyi aklından uzaklaştırmaya çalıştı, lakin bir zehirli sarmaşık gibi zihnini ele geçiriyordu.
“Ölmüş olsaydım daha iyiydi,” diye yazdı mektubuna, içindeki tüm çaresizliği kelimelere dökerek. “Efendime, anneme karşı suç işledim ve onun talimatlarına uymadım. Ahura Mazda bana kızgın olmalı. Beni burada, Çinlilerin arasında açlıktan ve sefaletten ölmeye terk etti.”
Kapı yavaşça çalındı. Miwnay irkildi. Gelenin kim olduğunu biliyordu. Ev sahibiydi. Bu ayın kirasını istemeye gelmişti. Elindeki son gümüş sikkeleri bir araya getirdi. Bu para, kirayı ödedikten sonra onlara belki bir ay daha yeterdi. Sonrası… Sonrasını düşünmek istemiyordu.
Kapıyı açtı. Yaşlı, suratsız adam, beklenti dolu gözlerle ona bakıyordu. Miwnay, tek kelime etmeden para kesesini ona uzattı. Adam parayı aldı, saydı, sonra bir şeyler homurdanıp arkasını döndü ve gitti. Miwnay kapıyı kapattı ve sırtını kapıya yaslayarak yere çöktü. Hıçkırıklara boğuldu.
Shayn, annesinin ağladığını görünce oyununu bıraktı ve yanına koştu. Küçük elleriyle annesinin yüzüne dokundu.
“Ağlama anne,” dedi çocuksu sesiyle. “Babam gelecek. Bize ipek elbiseler getirecek.”
Miwnay, kızına sarıldı. Onun masumiyeti, acısını bir kat daha artırıyordu. Ona nasıl bir gelecek sunabilirdi? Bir dilenci mi olacaklardı? Ya da daha kötüsü… Aklına pazarda gördüğü, hayat kadınlarının toplandığı o köhne sokak geldi. Bu düşünceyle titredi. Asla. Kızının böyle bir kadere sürüklenmesine izin vermeyecekti. Gerekirse en yakındaki Zerdüşt ateş tapınağına gider, kendini ve kızını alevlere atardı. Bu, onursuz bir yaşamdan daha iyiydi.
Mektubuna geri döndü. Son bir umutla yazmaya devam etti.
“Eğer saygıdeğer annem beni bu halde bırakmazsa, güvendiği bir kervancı bulup bana bir mektup göndersin. Belki Batı’ya giden bir kervan buluruz. Artık efendimi, kocamı beklemiyorum. Sadece kızımla birlikte sana dönmek istiyorum. Beni bu kum cehenneminden kurtar, anne.”
Mektubu bitirdiğinde, dışarıda rüzgâr uğuldamaya başlamıştı. Pencereden sızan ışık iyice azalmıştı. Rüzgâr, Taklamakan Çölü’nün kumlarını şehrin sokaklarına taşıyordu. Miwnay, o kumların kendi umutlarını, hayallerini ve geleceğini yavaş yavaş örttüğünü hissetti. O, bu sonsuz bekleyişin kumları altında gömülüp gitmekten korkuyordu.
Altın Kafesteki Çürüme
İmparatorluk Sarayı, Luoyang, MS 313 Baharı
Wang Xun, Ebedi Huzur Sarayı’nın geniş mermer zemininde ilerlerken, ipek cüppesinin hışırtısı bile kulaklarına bir hakaret gibi geliyordu. Etrafındaki her şey bir çürümenin sessiz çığlığıydı. Altın varaklı sütunlar, yeşim taşı oymalar, duvarları süsleyen efsanevi canavarların ve bilgelerin resimleri… Hepsi, bir zamanlar görkemli olan, lakin şimdi içten içe kurtların yediği bir ağacın kabuğu gibiydi. Hava, pahalı agalloch odununun ve dökülen şarabın ağır kokusuyla doluydu.
İmparator Sima Chi, tahtında bir paçavra gibi oturuyordu. Yüzü, içtiği şaraptan ve uykusuz gecelerden dolayı şiş ve kırmızıydı. Gözleri, önünde sergilenen ahlaksızlığın ortasında boşluğa bakıyordu. Sarayın en gözde dansçıları, neredeyse çıplak bedenleriyle kıvranırken, hadım ağaları ve saray soyluları kahkahalarla onları alkışlıyordu. Bir köşede, meşhur “Yedi Bambu Korusu Bilgesi” geleneğini taklit etmeye çalışan bir grup sözde şair, şarap testilerinin başında anlamsız dizeler mırıldanıyordu. Taoist felsefenin dünyevi kaygılardan kaçış öğretisi, bu insanların elinde sefahat ve sorumsuzluk için bir bahaneye dönüşmüştü.
Wang Xun, İmparatorluk Kütüphanesi’nin yöneticisiydi. Onun dünyası, Konfüçyüs’ün erdem, düzen ve görev ahlakı üzerine kuruluydu. Atalarına saygı, devlete hizmet ve halka karşı sorumluluk… Bunlar, bir yöneticiyi yönetici yapan değerlerdi. Ama bu sarayda, bu değerler birer alay konusuydu.
Elindeki bambu tomarını sıktı. Tomarda, kuzeydeki komutanlardan gelen acil yardım talepleri, Xiongnu ordularının ilerleyişini gösteren haritalar ve sınırdaki eyaletlerde başlayan kıtlık raporları vardı. Bunları imparatora sunmak için günlerdir bekliyordu. Ama imparatorun gündemi farklıydı. Yeni bir dansçının yeteneğini tartışmak ya da en iyi şarabın hangi eyaletten geldiği üzerine felsefi (!) bir sohbete dalmak, ülkenin sınırlarının alev alev yanmasından daha önemliydi.
Nihayet bir anlık sessizlik oldu. Dansçılar yorulmuş, şairler sızmıştı. Wang Xun, bu fırsatı değerlendirerek öne çıktı ve imparatorun önünde diz çöktü.
“Göğün Oğlu, Yüce İmparatorum,” dedi sesi titreyerek. “Affınıza sığınarak, kuzeyden gelen acil raporları sunmak için huzurunuza çıktım.”
İmparator Sima Chi, uyuşuk gözlerini ona çevirdi. Yüzünde bir çocuğun oyuncağı elinden alınmış gibi bir ifade vardı. Yanında oturan, yüzü pudralı ve dudakları boyalı hadım ağası, iğneleyici bir sesle konuştu:
“Yine mi kötü haberler, Kütüphaneci Wang? İmparatorumuzun keyfini kaçırmaktan başka bir işin yok mu senin? Bırak o sıkıcı tomarları. Barbarlar her zaman sınırlarımızda olmuştur. Ordumuz onlarla başa çıkar.”
Wang Xun, hadıma öfkeyle baktı. Bu adam, imparatorun zihnini zehirleyen, devleti kendi kişisel çıkarları için yöneten bir avuç yozlaşmış bürokrattan biriydi.
“Ordu komutanları birbirleriyle savaşıyor, hadım ağası!” diye karşılık verdi Wang Xun, sesini kontrol etmeye çalışarak. “Askerler aylardır maaş alamıyor. Shi Le adında bir barbar haydut, Sarı Nehir’in güneyine sızmış, tedarik hatlarımızı kesiyor. Luoyang’ın kapıları tehlikede!”
Bu sözler üzerine salonda bir uğultu yükseldi. Bazı soylular endişeyle birbirlerine baktılar. Ama imparator sadece esnedi.
“Shi Le mi?” dedi küçümseyerek. “O bir köle değil miydi? Bir köleden mi korkacağız? Generallerime emir verin, o köpeğin kellesini bana getirsinler. Şimdi beni yalnız bırakın. Başım ağrıyor.”
İmparator, elinin bir işaretiyle Wang Xun’u huzurundan kovdu. Wang Xun, ayağa kalkarken yüzünün utançtan ve öfkesinden yandığını hissetti. Tomarı elinde, arkasını döndü ve o çürümüş salondan dışarı çıktı. Sarayın koridorlarında yürürken, duvarlardaki resimlerin ona güldüğünü hissetti. Büyük Yu’nun selleri nasıl kontrol ettiğini, İlk Qin İmparatoru’nun Çin’i nasıl birleştirdiğini gösteren o görkemli resimler… Ataların ruhları, kendilerinden sonra gelen bu aciz nesli izleyip ağlıyor olmalıydı.
Saraydan çıkıp Luoyang’ın geceye karışan sokaklarına daldı. Fenerlerin aydınlattığı ana caddeler hâlâ kalabalıktı. Lüks arabalar, zengin tüccarlar, pahalı genelevlerden yükselen müzik sesleri… Şehir, üzerinde oturduğu volkandan habersiz, son dansını ediyor gibiydi. Ama ara sokaklara saptığında, gerçekliği gördü. Açlıktan bir deri bir kemik kalmış dilenciler, karanlık köşelere sinmiş umutsuz insanlar, kırsaldan kaçıp şehre sığınmış lakin daha büyük bir sefaletin içine düşmüş köylüler…
İki dünya arasındaki uçurum, bir kılıç yarasından daha keskindi. Ve Wang Xun biliyordu ki, bu yara çok yakında kanayacaktı. Barbarların şehri kuşatmasına gerek yoktu. Luoyang, kendi içindeki yozlaşma, ahlaksızlık ve adaletsizlik yüzünden zaten düşmüştü. Shi Le ve onun gibi barbarlar, sadece ölmüş bir bedeni parçalamaya gelen akbabalar olacaktı.
Evine doğru yürürken, gökyüzüne baktı. Yıldızlar, her zamanki gibi parlak ve kayıtsızdı. Onlar, nice hanedanlığın doğuşunu ve çöküşünü izlemişlerdi. Jin Hanedanlığı da onlardan sadece biri olacaktı. Ve kendisi gibi birkaç onurlu adamın çabası, yıldızların kayıtsızlığı karşısında bir toz zerresi kadar anlamsız kalacaktı. Yine de pes etmeyecekti. Konfüçyüs’ün öğrettiği gibi, bir beyefendi umutsuz durumlarda bile doğru olanı yapmaya devam etmeliydi. Yarın sabah tekrar saraya gidecek, tekrar imparatorun huzuruna çıkmaya çalışacaktı. Ta ki bir barbar kılıcı onu susturana ya da bu altın kafes tepesine yıkılana dek.
Bölüm 2 – Yollar ve Gölgeler
Geri Çekilen Kervan
Gansu Koridoru, Guzang ve Dunhuang Arası, MS 313 Erken Yaz
Toz, hayatlarının bir parçası olmuştu. İnce, sarı bir sis gibi kervanın etrafında dalgalanıyor, develerin genizlerine, adamların ciğerlerine, su tulumlarının ağızlarına ve yemek tulumlarındaki kuru etin üzerine siniyordu. Nanai-vandak, atının üzerinde dimdik otururken yüzünü örten bezin altından nefes alıp vermenin zorluğunu hissediyordu. Güneş, gökyüzünde beyaz bir ateş topu gibi asılı duruyor, altlarındaki kurak toprağı acımasızca kavuruyordu. Ufukta, sıcak havanın titremeleriyle şekil değiştiren dağ silsileleri, bir seraptan farksızdı.
Guzang’dan ayrılalı üç hafta olmuştu. Üç haftadır batıya, Dunhuang’a doğru yavaş ve sancılı bir ilerleyiş içindeydiler. Kervandaki adamların homurtuları ilk günlerde daha yüksekti. Onlar, zenginlik vaat eden doğunun parlak pazarlarını arkalarında bırakıp, geldikleri çorak yola geri dönmenin mantığını kavrayamıyorlardı. Veshapar bile, sadakati sorgulamasının önüne geçse de, efendisinin yüzündeki endişeli ifadeyi okuyabiliyor ve bir şeylerin fena halde ters gittiğini seziyordu.
Nanai-vandak, onlara tam olarak ne bildiğini anlatmamıştı. Panik, bir kervanı çöl fırtınasından daha hızlı dağıtabilirdi. Yalnızca doğudaki siyasi durumun istikrarsızlaştığını, ticaret için güvenli bir ortam kalmadığını ve mallarını riske atmak yerine Dunhuang’da bekleyip durumu görmenin daha akıllıca olacağını söylemişti. Adamlar için kâr kaybı, can kaybından daha somut bir tehditti. Onları ikna eden şey, Nanai-vandak’ın ünü ve geçmişteki doğru kararları oldu. Bir Soğdlu kervanbaşı, sürüsünü felakete götüren bir çoban olamazdı; onun sezgileri, en güvenilir pusuladan daha kıymetliydi.
Yine de şüphenin gölgesi, kavurucu güneş kadar inatçıydı. Akşamları kamp ateşi etrafında toplanıldığında, fısıltılar duyuluyordu. Luoyang’daki ipek fiyatlarından, Jinyang’daki alıcılardan, kaçırılan fırsatlardan bahsediyorlardı. Nanai-vandak, o konuşmalara katılmaz, kendi çadırına çekilir, Miwnay ve Shayn’ı düşünürdü. Onlara yaklaştığı düşüncesi, içindeki korku ateşini bir nebze olsun söndüren tek su damlasıydı. Verdiği karar doğru muydu? Belki de Artivan’ın mektubundaki tehlikeyi abartmıştı. Belki de şimdiye dek Luoyang’da olsaydı, hayatının en büyük anlaşmasını yapmış, servetini ikiye katlamıştı.
Bu düşünceler zihninde birer akrep gibi dolaşırken, kervanın öncülerinden biri atını dörtnala sürerek yanına geldi. Yüzü tozdan bir maskeyle kaplıydı, lakin gözlerindeki telaş açıkça okunuyordu.
“Efendim!” diye soludu. “İleride, vahanın yakınında bir kervan var. Ya da kervandan geriye kalanlar…”
Nanai-vandak kaşlarını çattı. “Ne demek istiyorsun?”
“Dağınıklar. Hayvanların çoğu başıboş. Birkaç çadır devrilmiş. İnsanlar perişan halde.”
Nanai-vandak, Veshapar’a bir işaret verdi. “Adamları hazır tut. Silahlar el altında olsun. Ne olur ne olmaz.”
Kervan yavaşlayarak ilerledi ve yarım saat sonra vahanın kenarındaki manzarayla karşılaştılar. Gördükleri, bir ticaret kervanından çok bir mülteci kampını andırıyordu. Onlarca insan, palmiye ağaçlarının cılız gölgelerine sığınmıştı. Yüzleri umutsuzlukla çökmüş, elbiseleri yırtık pırtıktı. Birkaç zayıf deve, bitkince yatıyordu. Etrafta mal balyaları yoktu, yalnızca birkaç su testisi ve yiyecek torbası göze çarpıyordu. Bunlar da tüccar değil, felaketten kaçan insanlardı.
Nanai-vandak atından indi ve onlara doğru yürüdü. Veshapar ve birkaç silahlı adamı peşindeydi. Kampa yaklaşınca, insanların yüzündeki korkuyu gördü. Onları haydut sanmışlardı. Nanai-vandak, ellerini kaldırarak barışçıl niyetini gösterdi.
“Biz dostuz,” dedi Çince. “Guzang’dan geliyoruz. Soğdlu tüccarlarız. Size ne oldu?”
Kalabalığın içinden yaşlıca, sakalı ağarmış bir adam öne çıktı. Üzerindeki ipek kaftan kirden ve yırtıklardan tanınmaz haldeydi. Gözleri kan çanağına dönmüştü.
“Tüccar mı?” diye mırıldandı adam acı bir gülümsemeyle. “Ben de bir tüccardım. Ye şehrinde bir dükkânım vardı. Artık ne dükkânım var ne de şehrim.”
Nanai-vandak’ın içi cız etti. Ye, Luoyang’ın kuzeydoğusunda, zengin bir ticaret merkeziydi. “Anlat,” dedi yumuşak bir sesle.
Adam titrek bir nefes aldı. “Barbarlar… Shi Le’nin ordusu bir çekirge sürüsü gibiydi. Nereden geldiklerini anlamadık. Şehrin savunması bir günde çöktü. Yağmaladılar, yaktılar, yıktılar. Erkekleri öldürdüler, kadınları… kadınları yanlarına aldılar. Kaçabilenler bizim gibi yollara düştü. Ailem… Ailemi kaybettim.”
Adamın sesi boğuldu, gözlerinden yaşlar süzülmeye başladı. Nanai-vandak’ın adamları, kendi aralarındaki fısıldaşmaları kesmiş, dehşet içinde yaşlı adamı dinliyorlardı. Doğu’daki zenginlik hayalleri, yerini somut bir korkuya bırakmıştı. Nanai-vandak’ın neden geri döndüğünü şimdi anlıyorlardı.
“Shi Le,” dedi Nanai-vandak. O ismi Artivan’ın mektubunda okumuştu. Demek söylentiler doğruydu. Hatta gerçeğin yanında sönük kalıyordu.
“O bir iblis,” diye fısıldadı başka bir mülteci. “Ordusu yalnızca Xiongnulardan oluşmuyor. Jie, Qiang, her türden bozkır kurdu var. Ganimet için savaşıyorlar. Merhametleri yok. Luoyang’a doğru gidiyorlardı. Jin İmparatorluğu bitmiştir. Göğün Vekaleti el değiştirdi.”
Nanai-vandak, duyduklarıyla donup kalmıştı. Verdiği karar bir korkaklık değil, bir öngörüydü. Servetini değil, canını kurtarmıştı. Adamlarına döndü. Yüzlerindeki ifade değişmişti. Artık homurdanmıyorlar, minnet ve saygıyla ona bakıyorlardı.
“Veshapar,” dedi Nanai-vandak kararlı bir sesle. “Su ve yiyecek tulumlarımızı açın. Bu insanlarla paylaşın. Yaralıları varsa ilgilenin. Hayvanlarına bakın. Onlara erzak verin.”
Sonra yaşlı tüccara döndü. “Sizinle Batı’ya, Dunhuang’a kadar gelebilirsiniz. Kervanımız sizi korur.”
Yaşlı adamın gözleri umutla parladı. Eğilip Nanai-vandak’ın ellerine sarılmak istedi, lakin Nanai-vandak onu nazikçe kaldırdı. “Biz aynı yolun yolcusuyuz,” dedi. “Birbirimize yardım etmeliyiz.”
O gece kamp ateşinin etrafındaki hava farklıydı. Sessizlik vardı. Adamları, yeni katılan mültecilerin anlattığı dehşet hikâyelerini dinliyor, gözlerinin önünde canlanan sahnelerle ürperiyorlardı. Nanai-vandak, kendi çadırında oturmuş, Dunhuang’a kalan yolu hesaplıyordu. Artık daha yavaş ilerlemek zorundaydılar. Mülteciler, kervanın hızını düşürecekti. Ama acele etmenin bir anlamı yoktu. Tehlike arkalarındaydı, önlerinde değil.
Yine de içi rahat değildi. İmparatorluk çökerse, Dunhuang ne kadar güvenli olabilirdi? Sınır garnizonu dağılır, şehir kendi kaderine terk edilirse ne olurdu? Ailesini oradan da alıp daha batıya, vatanı Soğdiana’ya götürmeliydi. Oraya varana dek güvende sayılmazlardı.
Elini kuşağının altına soktu ve oraya diktirdiği küçük keseyi yokladı. İçinde, kızı Shayn’ın süt dişi vardı. Ne zaman umutsuzluğa kapılsa o dişe dokunur, kızı için güçlü olması gerektiğini hatırlardı. Yol uzundu. Gölgeler, peşlerinden geliyordu. Ama şimdi, en azından doğru yolda olduğundan emindi.
Ateş ve Yağma
Xiangcheng Kalesi, Luoyang’ın Güneyi, MS 313 Erken Yaz
Shi Le, atının üzerinde, yanan Xiangcheng kalesinin kapısında duruyordu. Alevlerin çatırdaması, yıkılan duvarların gürültüsü ve içeriden gelen son çığlıklar, kulaklarına bir zafer marşı gibi geliyordu. Adamları, kalenin içindeki Jin garnizonunu bir saatten kısa sürede temizlemişti. Şimdi ise ganimet topluyorlardı. Tahıl ambarları ateşe verilmiş, dumanı kilometrelerce öteden görülebilen siyah bir sütun halinde göğe yükseliyordu.
Zhang Bin, yanında durmuş, sakin bir ifadeyle yangını izliyordu. “Plan işliyor, komutanım,” dedi. “Xiangcheng, Luoyang’a giden son büyük tahıl deposuydu. Buranın düştüğü haberi başkente ulaştığında, fareler birbirlerini yemeye başlayacak.”
“İyi,” dedi Shi Le. Yüzünde hiçbir duygu belirtisi yoktu. “Adamlar işlerini bitirsin. İhtiyacımız olan silahları ve atları alsınlar. Geri kalanını yaksınlar. Burada Jin ordusunun işine yarayacak tek bir pirinç tanesi, tek bir paslı kılıç bile bırakmayacağız.”
Ganimetle uğraşan askerlerinin naralarını dinledi. Onlar farklı kavimlerdendi, farklı dilleri konuşuyorlardı. Lakin ortak bir noktaları vardı: hepsi Jin hanedanlığından nefret ediyordu. Hepsinin anlatacak bir aşağılanma, bir kayıp hikâyesi vardı. Shi Le onlara intikam ve zenginlik vaat etmişti. Ve sözünü tutuyordu. Bu yüzden ona sadıktılar. Liu Cong’a ya da diğer Xiongnu prenslerine değil, ona, eski köle Shi Le’ye sadıktılar.
Bir grup asker, esir aldıkları birkaç Jin subayını ve kale komutanını sürükleyerek Shi Le’nin önüne getirdi. Esirlerin yüzlerinde korku ve nefret karışımı bir ifade vardı. Üzerlerindeki pahalı zırhlar parçalanmış, gururları yerle bir olmuştu.
Kale komutanı, yaşlıca, beyaz sakallı bir adamdı. Shi Le’ye tükürdü. “Barbar köpek!” diye bağırdı. “Göğün Oğlu’nun orduları sizi ezecek! Luoyang’ın surları sizin gibi haşerelere mezar olacak!”
Shi Le, atından yavaşça indi. Sakin adımlarla komutanın önüne geldi. Gözlerinin içine baktı. O bakışlarda, bir zamanlar köle pazarında onu inceleyen Jinli efendilerin bakışlarındaki kibri gördü. O kibir, midesini bulandırıyordu.
“Göğün Oğlu mu?” dedi Shi Le, sesi buz gibiydi. “Sizin imparatorunuz, sarayında hadımlarla şarap içip dans seyretmekten başka ne yapıyor? Ordularınız nerede? Komutanlarınız birbirlerinin kuyusunu kazarken, askerleriniz açlıktan firar ediyor. Göğün Vekaleti, sizin gibi zayıf ve ahlaksız yöneticileri çoktan terk etti. Yeni vekâlet, artık bozkırın demir yumruğundadır.”
Elini kaldırdı. Adamlarından biri, eline kanlı bir kılıç tutuşturdu.
“Senin gibi adamlar yüzünden yıllarca zincir vurdular bana,” diye devam etti Shi Le, sesi tehlikeli bir şekilde sakindi. “Senin gibi adamlar sırtımı kırbaçladı. Senin gibi adamlar ailemi benden aldı. Şimdi, sıra bende.”
Kılıcını kaldırdı. Jinli komutan korkuyla gözlerini kapadı. Ama Shi Le onu öldürmedi. Onun yerine, yanındaki genç bir subayı işaret etti.
“Söyle bana,” dedi komutana. “Bu senin oğlun mu?”
Komutan gözlerini açtı. Dehşetle yanındaki titreyen gence baktı. Cevap vermedi. Sessizliği bir itiraftı.
Shi Le gülümsedi. O korkunç, dişlerini gösteren gülümsemesiyle. “Güzel. Babanın ne kadar cesur olduğunu görsün.”
Ve tek bir hamlede, genç subayın başını gövdesinden ayırdı. Komutanın ağzından akıl almaz bir çığlık koptu. Shi Le, kanlı kılıcıyla diğer esirleri işaret etti.
“Onları,” dedi adamlarına. “Kalenin en yüksek burcuna çıkarın. Ve Luoyang’a doğru bakan kazıklara geçirin. Başkente bir mesaj gönderelim. Onları neyin beklediğini anlasınlar.”
Adamları emri yerine getirmek için esirleri sürüklerken, Zhang Bin yaklaştı. Yüzünde hafif bir rahatsızlık vardı.
“Komutanım,” dedi alçak sesle. “Gaddarlık, korku salar. Ama aşırı gaddarlık, nefreti körükler ve umutsuz bir direnişe yol açabilir. Konfüçyüs der ki…”
“Konfüçyüs’ü unut, bilge adam!” diye kesti Shi Le onun sözünü. “Konfüçyüs’ün kitapları onları kurtaramadı. Onların zayıflığının kaynağı o kitaplar. Erdem, nezaket, bağışlama… Bunlar güçlülerin, zayıfları kontrol etmek için uydurduğu yalanlar. Benim kitabımda tek bir kural var: Güçlü olan hayatta kalır. Zayıf olan ezilir. Biz yıllarca ezildik. Şimdi sıra bizde.”
Yanan kaleye son bir kez baktı. Alevler, batan güneşin ışıklarıyla birleşerek gökyüzünü kızıla boyamıştı. “Bu ateş,” dedi kendi kendine. “Bu ateş Luoyang’a varana dek sönmeyecek.”
Atına atladı. “Toplanın!” diye bağırdı. “Daha yakacak çok kale, yağmalayacak çok şehir var. Yola çıkıyoruz!”
Ordusu, bir avdan sonra toplanan kurt sürüsü gibi onun etrafında birleşti. Arkalarında bıraktıkları yıkım ve ölüm, onların varlığının tek kanıtıydı. Onlar bir gölge orduydu. Gece hareket ediyor, gündüz saklanıyorlardı. Ve gittikleri her yere, imparatorluğun kalbine doğru ilerleyen bir çürümenin tohumlarını ekiyorlardı.
Solan Umutlar
Dunhuang Sınır Şehri, MS 313 Erken Yaz
Miwnay, elindeki son gümüş bileziği pazardaki tezgâhın üzerine koydu. Bilezik, Samarkand’daki düğününde annesinin taktığı bir yadigârdı. Üzerindeki turkuaz taşlar, vatanının gökyüzü kadar maviydi. Onu satma düşüncesi, kalbine bir hançer saplanması gibiydi. Ama kızı Shayn’ın solgun yüzüne ve boşalan erzak torbasına baktığında, başka çaresi olmadığını biliyordu.
Tezgâhın sahibi, Çinli bir tefeciydi. Adam, sıska parmaklarıyla bileziği aldı, gözüne yaklaştırıp inceledi, sonra bir taşla üzerini çizerek gümüşün ayarını kontrol etti. Yüzünde küçümseyen bir ifade vardı.
“Eski moda,” dedi bozuk bir Soğd lehçesiyle. “Bu taşlar pek para etmez. Sana bunun için yirmi bakır sikke veririm.”
Miwnay’ın kan beynine sıçradı. Yirmi bakır sikke! Bileziğin gerçek değeri bunun yüz katıydı. Bu parayla bir haftalık yiyecek bile alamazdı.
“Bu bir hakaret!” dedi titreyen bir sesle. “O saf gümüştür. Taşları kalitelidir. En az iki gümüş sikke eder.”
Tefeci güldü. Çürük dişleri göründü. “Zaman kötü, yabancı kadın. Savaş söylentileri var. Kimse mücevher almıyor. Herkes yiyecek biriktiriyor. İstersen al, istemezsen git. Senin gibi çaresiz çok kadın var bu şehirde.”
Miwnay, etrafına bakındı. Tefecinin dediği doğruydu. Pazar, birkaç ay öncesine göre çok daha gergindi. Fiyatlar artmış, yiyecek tezgâhlarının önünde uzun kuyruklar oluşmaya başlamıştı. Doğu’dan gelen kervanların sayısı azalmıştı. Gelenler ise kötü haberler getiriyordu. Barbar isyanları, yağmalanan şehirler, çöken bir imparatorluk… Nanai-vandak’ın yokluğu, şimdi bir terk edilme acısından çok daha büyük bir korkuya dönüşmüştü. Ya o da o felaketlerin ortasında kalmışsa?
Çaresizce bileziği geri aldı. O alçak adama yadigârını bir hiç uğruna satmayacaktı. Shayn’ın elini tuttu ve kalabalığın içinde ilerlemeye başladı. Ne yapacaktı? Kirayı ödeyememişti. Ev sahibi dün kapıya gelip onları evden atmakla tehdit etmişti.
Şehrin Soğdlu mahallesine doğru yürüdü. Belki oradaki tapınaktan, Zerdüşt rahiplerden bir yardım bulabilirdi. Soğdlular birbirine tutunurdu, vatanlarından uzakta birbirlerinin tek dayanağıydılar.
Tapınağın avlusuna girdiğinde, oranın da pazardan farksız bir karmaşa içinde olduğunu gördü. Rahipler, endişeli bir kalabalığı sakinleştirmeye çalışıyordu. Doğu’dan kaçıp Dunhuang’a sığınan yeni Soğdlu aileler gelmişti. Onların anlattıkları, Miwnay’ın duyduğu en kötü söylentileri bile gölgede bırakıyordu.
Kalabalığın içinde tanıdık bir yüz gördü. Tarnu, kocasının bir zamanlar iş yaptığı başka bir tüccarın karısıydı. Tarnu, Miwnay’ı görünce yanına geldi. Yüzü kireç gibiydi.
“Miwnay!” dedi. “Senin burada ne işin var? Kocan hâlâ dönmedi mi?”
“Hayır,” diye fısıldadı Miwnay. “Haber de yok.”
Tarnu acıyarak ona baktı. “Kötü, çok kötü. Doğu tamamen karışmış. Luoyang düşmek üzere diyorlar. Kocam, kervanını hazırlıyor. Batı’ya, Turfan’a kaçacağız. Orası daha güvenliymiş. Dunhuang’da kalmak delilik. Garnizon her an dağılabilir. O zaman şehir haydutların eline geçer.”
Miwnay’ın içinde son umut kırıntısı da yok oldu. Kaçmak… Onlar da kaçmalıydı. Ama nasıl? Paraları yoktu, kervanları yoktu. Tek başlarına çölü nasıl aşarlardı?
“Tarnu,” dedi yalvaran bir sesle. “Bizi de yanınıza alın. Yalvarırım. Kervanınızda bize de bir yer açın. Samarkand’a vardığımızda, ailem size borcunu katıyla öder.”
Tarnu’nun yüzü değişti. Gözlerini kaçırdı. “Miwnay, çok isterdim. Ama… Kervan dolu. Her deveye fazlasıyla yük vurduk. Yanımıza alacağımız fazladan iki kişi, su ve yiyecek demek. Yol uzun ve tehlikeli. Kendi canımızı zor kurtarırız. Üzgünüm.”
Sözleri, Miwnay’ın yüzüne bir tokat gibi indi. Anlıyordu. Korku, insanı bencil yapardı. Herkes kendi canının derdine düşmüştü. Kimse iki kimsesiz kadına ve çocuğa yük olmak istemezdi.
Tarnu, suçlulukla bir an tereddüt etti. Elini kesesine attı ve birkaç bakır sikke çıkarıp Miwnay’a uzattı. “Al,” dedi. “Fazlası yok. Ama belki birkaç gün idare edersiniz.”
Miwnay, o sadakaya bakakaldı. Bir zamanlar kendisi gibi bir tüccar karısı olan, evinde ziyafetler verdiği kadından sadaka alacak duruma düşmüştü. Gururu incinmişti. Ama Shayn’a baktı. Onun için o parayı almak zorundaydı. Titreyen eliyle sikkeleri aldı.
“Teşekkür ederim,” diye fısıldadı.
Tarnu, hızla arkasını dönüp uzaklaştı. Miwnay, avlunun ortasında, kalabalığın içinde yapayalnız kalmıştı. Elindeki birkaç sikkeye baktı. Bu para, onların sonunu yalnızca birkaç gün geciktirecekti.
Gözleri, tapınağın ortasında yanan kutsal ateşe takıldı. Alevler, umut ve arınmanın sembolüydü. Lakin Miwnay için o an alevler, bir kurtuluş vaat ediyordu. Acıdan, korkudan, utançtan bir kurtuluş. Bir an, kızını alıp o ateşe doğru yürüme isteği duydu. Bu korkunç dünyada onu bekleyen sefaletten ve tehlikelerden korumanın tek yolu belki de buydu.
Shayn, onun elini sıktı. “Anne, acıktım.”
Kızının sesi, onu karanlık düşüncelerinden çekip çıkardı. Hayır. Pes edemezdi. Kızı için savaşmalıydı. Bir yolunu bulmalıydı. Kocası dönene dek, ya da bir mucize olana dek hayatta kalmalıydılar. Elindeki sikkeleri sıktı ve pazara geri dönmek için tapınaktan ayrıldı. O parayla ekmek alacaktı. Yarını düşünmeyecekti. Yalnızca o günü atlatmaları yeterliydi.
Saraydaki Fısıltılar
İmparatorluk Sarayı, Luoyang, MS 313 Erken Yaz
Wang Xun, gece yarısını çoktan geçmiş olmasına rağmen kütüphanesindeki mum ışığında çalışıyordu. Önünde, imparatorluğun farklı bölgelerinden gelen raporlar birikmişti. Her biri, bir öncekinden daha kötü haberler taşıyordu. Shi Le’nin güneydeki yıkımı, Xiangcheng’in düşüşü, Sarı Nehir boyunca artan firarlar, başkentin çevresindeki köylerden şehre doğru başlayan mülteci akını… İmparatorluk, damarları kesilmiş bir dev gibi yavaş yavaş kan kaybediyordu.
Saray ise bir sağırlar diyaloğuna sahne oluyordu. İmparator Sima Chi, kötü haber duymak istemiyor, vaktini yeni cariyeleri ve şarap tadımlarıyla geçiriyordu. Nazırlar, yaklaşan tehlikeyi kendi rakiplerini zayıflatmak için bir koz olarak kullanıyor, birbirlerini beceriksizlikle suçluyorlardı. Askeri önlemler almak yerine, kimin hangi orduya komuta edeceği üzerine kısır kavgalar veriyorlardı.
Wang Xun, umutsuzluğa kapılmamak için direniyordu. Tek başına bir şey yapamazdı. Lakin belki de yalnız değildi. Sarayda ve orduda, hâlâ görev bilincine sahip, hanedanlığa sadık insanlar olmalıydı. Onları bulmalı, bir araya getirmeliydi.
Kapısı usulca çalındı. Wang Xun irkildi. Gece bu saatte kim olabilirdi? Saray muhafızları mı? Kendisinin de son zamanlarda çok fazla ses çıkardığının, hadımların ve yozlaşmış nazırların dikkatini çektiğinin farkındaydı. Belki de sonu gelmişti.
“Kim o?” diye seslendi, sesini sakin tutmaya çalışarak.
“Benim, Usta Wang. General Zhou.”
Wang Xun şaşırdı. General Zhou Yi, başkentin savunmasından sorumlu komutanlardan biriydi. Dürüstlüğü ve cesaretiyle tanınan, lakin siyasi entrikalarda pek yer almayan, eski usul bir askerdi. Kapıyı açtı. General, zırhı içinde, yorgun ama kararlı bir ifadeyle karşısında duruyordu.
“General,” dedi Wang Xun, kenara çekilerek ona yol verirken. “Bu saatte… Bir sorun mu var?”
General Zhou içeri girdi ve Wang Xun kapıyı kapattı. “Sorun olmaması mümkün mü, Usta Wang?” dedi general, sesi alçak ve gergindi. “Bütün saray uyurken, imparatorluk ölüyor ve kimsenin umurunda değil.”
Wang Xun, generalin sözlerindeki çaresizliği paylaşıyordu. “Oturun lütfen, general. Size sunabileceğim yalnızca çay var.”
General, bambu tomar yığınlarının arasındaki bir mindere oturdu. “Çaya vaktimiz yok. Sizinle konuşmaya geldim. Çünkü bu sarayda aklına ve vatan sevgisine güvendiğim nadir insanlardansınız.”
Bu sözler, Wang Xun’un haftalardır hissettiği yalnızlık duygusunu bir nebze olsun hafifletti.
“Dinliyorum, general.”
“Shi Le’nin birlikleri başkente iki haftalık mesafede. Küçük ama hızlılar. Tedarik yollarımızı bir bir yok ediyorlar. Şehirdeki tahıl stokları en fazla iki ay yeter. Liu Cong’un ana ordusu kuzeyde bekliyor. Bizim ordumuz ise Luoyang’a sıkışmış durumda. Dışarı çıkıp savaşmaya kalksak, Liu Cong’un tuzağına düşeriz. Burada beklesek, açlıktan öleceğiz.”
General Zhou, durumu bütün çıplaklığıyla özetlemişti. Wang Xun’un raporlardan okuduğu, lakin kimsenin yüksek sesle dile getirmeye cesaret edemediği gerçek buydu.
“Bir planınız var mı?” diye sordu Wang Xun.
“Bir plan değil, bir intihar görevi,” dedi general. “İmparatoru, sarayı ve hükümeti buradan çıkarmalıyız. Chang’an’a, batıya gitmeliyiz. Orası daha savunulabilir. Orada yeni bir ordu toplayıp karşı saldırıya geçebiliriz. Luoyang, artık bir mezardan farksız.”
Wang Xun, duydukları karşısında donakaldı. Başkenti terk etmek… Bu, Jin Hanedanlığı’nın sonu demekti. Ama generalin mantığı sağlamdı. Burada kalmak, kesin bir ölümdü. Kaçmak ise küçük bir umut ışığı barındırıyordu.
“İmparator bunu asla kabul etmez,” dedi Wang Xun. “Atalarının tapınaklarını, bu sarayı terk etmeyi bir onursuzluk sayar. Hadımlar ve nazırlar, kendi güçlerini ve zenginliklerini burada bırakayacakları için onu bu fikirden vazgeçirirler.”
“Biliyorum,” dedi General Zhou, gözleri kararlılıkla parlayarak. “O yüzden imparatoru ikna etmeyeceğiz. Onu… kaçıracağız.”
Wang Xun’un nefesi kesildi. Bu, düpedüz bir darbeydi. Vatan hainliğiyle suçlanabilirlerdi.
“Bu delilik, general. Başarısız olursak, ailelerimizle birlikte hepimizin kellesi gider.”
“Baş
Bölüm 3 – Çatlayan Mühür
Merhametin Ağırlığı
Gansu Koridoru, Yumen Geçidi’ne Doğru, MS 313 Yaz Ortası
Kervan artık bir nehir gibi akmıyordu; pıhtılaşmış kan gibi yavaş ve acılı ilerliyordu. Nanai-vandak, kervanının başındaki yerinden arkasına baktığında, gördüğü manzara göğsüne ağır bir taş oturtuyordu. Kendi develeri ve adamları, bu yorgun insan selinin içinde neredeyse kaybolmuştu. Ye şehrinden kaçan mülteciler, kervana katıldığından beri her şey değişmişti. Hızları yarı yarıya düşmüştü. Su kaynakları endişe verici bir hızla tükeniyordu. Yanlarında getirdikleri yiyecek stokları, beklenenden çok daha fazla ağzı doyurmak zorunda kalmıştı.
Geceleri kamp ateşleri artık zenginlik hayallerinin kurulduğu, şakaların yapıldığı yerler değildi. Sessizliğin ve anlatılmamış dehşetin hâkim olduğu adalara dönüşmüştü. Mülteciler, kaybettikleri evlerini, ailelerini, hayatlarını düşünerek ateşe boş gözlerle bakıyorlardı. Nanai-vandak’ın adamları ise, bir zamanlar küçümsedikleri bu Çinli çiftçilerin ve esnafın acısına tanıklık ettikçe, kendi şanslı durumlarının farkına varıyorlardı. Onların evi, vatanı, aileleri batıda, bu kaosun ulaşamayacağı bir yerdeydi. En azından şimdilik.
Veshapar, efendisinin yanına atını sürdü. Yüzü, çöl güneşinden ve yorgunluktan çatlamış bir toprak gibiydi. “Efendim,” dedi. “Su tulumlarının yarısı boşaldı. Yiyecekler de azalıyor. Bu hızla gidersek, Dunhuang’a varmadan sıkıntıya düşeriz. Adamlar huzursuz.”
Nanai-vandak, Veshapar’ın dile getirmediği şeyi biliyordu. Adamlar, bu fazlalıklardan kurtulmak istiyorlardı. Onlara bir miktar erzak verip yollarına devam etmeyi, kendi canlarını ve mallarını kurtarmayı düşünüyorlardı. Soğdlu bir tüccarın mantığı bunu gerektirirdi. Risk yönetimi, kâr-zarar hesabı… Lakin Nanai-vandak, Ye şehrinden gelen o yaşlı tüccarın gözlerindeki ifadeyi unutamıyordu. O adamda, kendi babasının iflas ettiğindeki çaresizliğini görmüştü. O kadınlarda, kendi karısı Miwnay’ın korkularını görmüştü.
“Dayanacağız, Veshapar,” dedi Nanai-vandak, sesi kendisinin bile beklemediği kadar kararlı çıktı. “Su ve yiyecek payını azaltın. Gerekirse develerden birini keseriz. Ama bu insanları burada ölüme terk etmeyeceğiz. Onlar artık bizim sorumluluğumuz.”
Veshapar bir şey söylemedi. Efendisinin kararı kesindi. Sorgulamadı, yalnızca başını eğip emri uygulamak için geri döndü. Nanai-vandak, bu kararın ağırlığını omuzlarında hissediyordu. Bu, bir kervanbaşının değil, bir liderin kararıydı. Ve bu liderlik, ona servetinden daha fazlasına mal olabilirdi.
Yolculuklarının yirminci gününde, uzakta yıkık bir yapı gördüler. Bir zamanlar Jin İmparatorluğu’nun gücünü bu ıssız topraklarda temsil eden bir gözetleme kulesiydi. Şimdi ise duvarları yer yer çökmüş, çatısı yanmış, terk edilmiş bir iskelet gibi duruyordu. Nanai-vandak, birkaç adamıyla birlikte kuleyi kontrol etmeye gitti.
İçerisi ölüm sessizliğiyle doluydu. Kırık mızraklar, paslı zırh parçaları ve kurumuş kan lekeleri, burada bir çatışma yaşandığının dilsiz tanıklarıydı. Muhafızlar ya kaçmış ya da öldürülmüşlerdi. İmparatorluğun otoritesi, parmaklarının arasından kum gibi akıp gidiyordu. Bu kule, medeniyetin son kalesiydi ve o kale düşmüştü. Buradan sonrası, kanunsuz topraklardı. Dunhuang’a kadar onları koruyacak kimse yoktu.
Kulenin avlusunda, kurumuş bir kuyuya yaslanmış oturan genç bir çocuk buldular. On beş yaşlarında ya vardı ya yoktu. Üzerindeki asker üniforması bedenine birkaç numara büyük geliyordu. Elinde kırık bir yay tutuyordu. Gözleri korku dolu olsa da, onlara meydan okurcasına bakıyordu.
“Yaklaşmayın!” diye bağırdı titrek bir sesle. “Ben Jin ordusunun bir askeriyim!”
Nanai-vandak yavaşça atından indi. Ellerini havaya kaldırarak ona yaklaştı. “Sakin ol, delikanlı. Sana zarar vermeyeceğiz. Biz tüccarız. Yalnız mısın?”
Çocuk, Nanai-vandak’ın Soğdlu aksanını ve yüzündeki yorgun ama dürüst ifadeyi görünce biraz gevşedi. Gözleri doldu. “Herkes gitti,” diye fısıldadı. “Haydutlar saldırdı. Komutanımız kaçtı. Diğerleri öldü. Ben saklandım.”
Nanai-vandak, çocuğun omzuna elini koydu. “Adın ne?”
“Wei,” dedi çocuk.
“Peki, Wei. Artık yalnız değilsin. Bizimle gel. Dunhuang’a gidiyoruz.”
Wei, umutsuz gözlerle ona baktı. Bir yabancının, bir barbarın uzattığı bu yardım eli, kendi komutanının ihanetinden sonra ona inanılmaz geliyordu.
Kervana geri döndüklerinde, Wei’nin varlığı mülteciler arasında bir dalgalanma yarattı. O, onların yıkılan dünyalarının, terk edilmiş imparatorluklarının canlı bir sembolüydü. Yaşlı tüccar, Wei’ye yaklaştı ve ona bir parça kuru et uzattı. Çocuk, günlerdir bir şey yememiş gibi ete saldırdı.
O akşam, Nanai-vandak kendi çadırına çekilmedi. Mültecilerin ve kendi adamlarının yaktığı büyük ateşin başına oturdu. Sessizliği, yaşlı tüccarın sesi bozdu.
“Neden yapıyorsun bunu, Soğdlu?” diye sordu adam. “Biz senin için bir yüküz. Bizi bırakıp gidebilirdin. Daha hızlı, daha güvenli olurdun.”
Nanai-vandak, gözlerini alevlerden ayırmadan cevap verdi. “Samarkand’da bir söz vardır,” dedi. “Çölde karşılaştığın susuz bir adama su vermezsen, bir sonraki vahayı asla bulamazsın. Benim de Dunhuang’da bulmam gereken bir vaham var. Ailem.”
Bu sözler, ateşin etrafında oturan herkesin yüreğine dokundu. O an, onlar farklı milletlerden, farklı dillerden insanlar olmaktan çıktılar. Hepsi, bir felaketin ortasında hayatta kalmaya çalışan, sevdiklerine kavuşma umuduyla yanan birer yolcuya dönüştüler. Merhametin ağırlığı, kervanı yavaşlatıyordu. Ama aynı zamanda, onları birbirine bağlayan en güçlü halat olmuştu.
Merhametin Sınavı
Yancheng Şehri Civarı, MS 313 Yaz Ortası
Yancheng şehri, Shi Le’nin ordusunun önünde savaşmadan diz çökmüştü. Xiangcheng’in kaderini duyan şehir yöneticileri, kapıları açmayı, teslim olmayı ve Shi Le’nin merhametine sığınmayı seçmişlerdi. Şimdi, Shi Le şehrin valisinin sarayında, bir zamanlar Jinli soyluların oturduğu oymalı tahtta oturuyordu. Önünde, şehrin ileri gelenleri, tüccarları ve memurları titreyerek diz çökmüş, kaderlerini bekliyorlardı.
Zhang Bin, Shi Le’nin yanında duruyordu. “Komutanım,” diye fısıldadı. “Bu bir fırsat. Savaşmadan bir şehir kazandık. Onlara merhamet gösterin. Vergileri hafifletin, asayişi sağlayın. Diğer şehirler, sizin bir yağmacı değil, bir yönetici olduğunuzu görecektir. Bu, Luoyang’ı fethetmekten daha büyük bir zafer olur. Gönülleri fethetmiş olursunuz.”
Shi Le, Zhang Bin’in sözlerini dinlerken önündeki titreyen adamlara baktı. Onların yüzlerinde, köle pazarındaki tüccarların yüzsüzlüğünü, kırbacını şaklatan ustabaşının zalimliğini, onu bir hayvan gibi alıp satan efendisinin kibrini görüyordu. Merhamet mi? Onlar ona hiç merhamet göstermiş miydi?
“Ayağa kalkın,” diye gürledi. Sesi, geniş salonda yankılandı.
Şehrin ileri gelenleri, bir umut ışığı görmüş gibi tereddütle ayağa kalktılar.
Shi Le, aralarından en zengin görünen, ipekler içinde şişman bir tüccarı işaret etti. “Sen,” dedi. “Ne iş yaparsın?”
Adam kekeledi. “Ben… ben bir tahıl tüccarıyım, yüce komutan.”
“Tahıl tüccarı,” diye tekrarladı Shi Le. “Yani, kıtlık zamanlarında depolarını doldurup, halk açlıktan ölürken fiyatları yükselten adamsın. Halkın kanıyla zengin olan bir sülüksün.”
Tüccarın yüzü bembeyaz oldu. “Hayır, efendim, ben…”
Shi Le, sözünü kesti. “Askerlerim,” dedi. “Bu adamın evini ve depolarını bulun. İçindeki tüm tahılı halka dağıtın. Kendisini de, ailesiyle birlikte, boş bir depoya kapatın. Bakalım kendi tahılları olmadan ne kadar yaşayabiliyorlar.”
Adam dehşet içinde bağırırken, askerler onu sürükleyip götürdüler. Salondaki diğerleri korkudan donup kalmıştı. Zhang Bin, endişeyle Shi Le’ye baktı. Bu, merhamet değildi. Bu, hesaplı bir zulümdü.
Shi Le, bir başka adamı, şehrin baş yargıcını işaret etti. “Sen de adaleti sağlardın, değil mi? Söyle bana, bir kölenin efendisine karşı tanıklık etmesine izin verir miydin? Bir aristokratın, bir köylüye yaptığı haksızlığı cezalandırır mıydın?”
Yargıç sessiz kaldı. Cevabı herkes biliyordu.
“Sizin adaletiniz, zenginlerin ve güçlülerin adaletiydi,” dedi Shi Le. “Şimdi benim adaletimi göreceksiniz.” Adamlarına döndü. “Bu adamı ve şehrin diğer tüm memurlarını alın. Onları, en fakir mahallelere götürün. Oradaki evleri temizlesinler, lağımları boşaltsınlar. Halkın nasıl yaşadığını kendi gözleriyle görsünler. Çalışmayı reddedenin kellesini vurun.”
Zhang Bin’in planı farklı bir yöne sapmıştı. Shi Le, merhamet göstermiyordu. Toplumsal bir devrim yapıyordu. Jin sisteminin temellerini dinamitliyordu. Zenginleri yoksullaştırıyor, yöneticileri hizmetkâr yapıyordu. Bu, halkın bir kesiminin desteğini kazanabilirdi. Ama aynı zamanda, inanılmaz bir kaos ve düşmanlık yaratacaktı.
Gece, Shi Le sarayın balkonundan şehri izliyordu. Meşalelerle aydınlatılmış sokaklarda, askerleri emirlerini yerine getiriyordu. Bazı yerlerden sevinç çığlıkları, bazı yerlerden ise feryatlar yükseliyordu. Şehir, bir karınca yuvası gibi kaynıyordu.
Zhang Bin yanına geldi. “Komutanım, bu tehlikeli bir oyun. Düzeni tamamen yok ediyorsunuz. Bir toplumu yönetmek, onu yok etmekten daha zordur.”
“Ben yönetici olmak için yola çıkmadım, Zhang Bin,” dedi Shi Le, gözleri karanlıkta parlayarak. “Ben bir intikamcı olarak yola çıktım. Bu sistem, bu düzen beni bir hayvan yerine koydu. Ben de bu düzeni yıkacağım. Temellerinden sarsacağım. Küllerinden ne doğacağını o zaman düşünürüz. Belki de hiçbir şey doğmaz. Belki de geriye kalan tek şey, benim gibi insanların intikamının tadı olur.”
Zhang Bin, bu adamın içindeki yaraların ne kadar kapanmaz olduğunu anladı. Onu stratejiyle, mantıkla yönlendirebilirdi. Ama ruhunun en karanlık köşelerine ulaşamazdı. Shi Le, yalnızca Jin hanedanlığına karşı savaşmıyordu. Kendi geçmişine, onu ezen tüm bir medeniyete karşı savaşıyordu. Ve bu savaşta merhamete yer yoktu. Onun merhameti, kılıcının keskinliği ve ateşin yakıcılığıydı. Bu, onun sınavıydı ve o, bu sınavı kendi bildiği gibi geçecekti.
Onurun Bedeli
Dunhuang Sınır Şehri, MS 313 Yaz Ortası
Miwnay, annesinden yadigâr son mücevheri, o turkuaz taşlı gümüş bileziği avucunda sıkıyordu. Ev sahibi, bu sabah iki muhafızla gelmiş, onlara gün sonuna kadar evi boşaltmazlarsa eşyalarıyla birlikte sokağa atacaklarını söylemişti. Tarnu’nun verdiği birkaç bakır sikke çoktan bitmişti. Geriye tek bir seçenek kalmıştı: onurunu bir parça ekmek ve başını sokacak bir çatı için satmak.
Kızı Shayn, odanın köşesinde sessizce oturuyor, annesinin yüzündeki çaresizliği çocuksu sezgileriyle anlıyordu. Artık “babam ne zaman gelecek?” diye sormuyordu. O da umudunu yitirmişti.
Miwnay, pazardaki o yüzsüz tefeciye tekrar gitmektense, şehrin başka bir köşesindeki bir sarrafa gitmeye karar verdi. Belki orası daha insaflı olurdu. Shayn’ın elini tuttu ve son bir umutla sokağa çıktı. Şehirdeki gerginlik elle tutulur hale gelmişti. Sınır garnizonundan askerler gruplar halinde sokaklarda dolaşıyor, lakin asayişi sağlamaktan çok, kendileri birer tehdit unsuru gibi görünüyorlardı. Sarhoş naraları atıyor, tezgâhlardan veresiye mal almaya çalışıyorlardı. Maaşlarını alamadıkları, komutanlarının onları kaderine terk ettiği söylentisi yayılıyordu.
Sarrafa vardığında, dükkânın kepenklerinin kapalı olduğunu gördü. Kapıda, “Savaş tehlikesi nedeniyle süresiz kapalıdır” yazan bir yafta asılıydı. Miwnay’ın omuzları çöktü. Gidecek başka yeri yoktu.
Geri dönerken, yolları Bin Buda Mağaraları’na giden patikayla kesişti. Bir an duraksadı. Belki de tanrılara sığınmalıydı. Kendi Zerdüşt tapınakları ona sırtını dönmüştü. Belki de bu yabancı toprakların tanrıları, Budalar, ona bir yol gösterirdi.
Shayn’ı da yanına alarak patikadan yukarı, kayalara oyulmuş mağaralara doğru tırmanmaya başladı. Mağaraların serinliği, dışarıdaki kavurucu sıcaktan ve umutsuzluktan bir anlık bir kaçış sundu. Duvarlardaki rengârenk fresklere, meditatif bir gülümsemeyle oturan Buda heykellerine baktı. Kendi tanrısı Ahura Mazda, ateşin ve ışığın tanrısıydı. Bu heykeller ise dinginliğin ve huzurun tanrıları gibiydi.
Bir mağaranın önünde, safran rengi cüppesi içinde yaşlı bir keşiş, yeri süpürüyordu. Keşiş, onları görünce işini bıraktı ve nazikçe gülümsedi. Miwnay’ın anlamadığı bir dilde bir şeyler söyledi. Miwnay, yalnızca başını öne eğebildi.
Keşiş, onların perişan halini, Shayn’ın zayıf bedenini ve Miwnay’ın gözlerindeki yaşı fark etti. İşaretle onları içeri çağırdı. Mağaranın içinde yanan birkaç kandilin aydınlattığı küçük bir odaya girdiler. Keşiş, onlara bir kâse arpa lapası ve bir bardak su ikram etti. Miwnay, önce reddetmek istedi. Gururu, bu sadakayı kabul etmesine engel oluyordu. Ama Shayn’ın yemeğe uzanan titrek elini görünce, gözyaşları içinde yemeği kabul etti.
Onlar yemeklerini yerken, keşiş sessizce onları izledi. Sonra dışarı çıktı ve bir süre sonra elinde başka bir keşişle geri döndü. Yeni gelen keşiş daha gençti ve bozuk bir aksanla Farsça konuşabiliyordu.
“Kardeşim, sizin yardıma ihtiyacınız olduğunu söylüyor,” dedi genç keşiş. “Yabancısınız. Soğdlusunuz.”
Miwnay başıyla onayladı. Hikâyesini, kocasını bekleyişini, parasız kalışını, evden atılmak üzere olduğunu anlattı. Anlatırken, haftalardır içinde biriktirdiği tüm acı ve korku, bir sel gibi boşaldı.
Genç keşiş, onun anlattıklarını yaşlı keşişe çevirdi. Yaşlı keşiş, onu dikkatle dinledi, sonra bir şeyler söyledi.
“Usta, acının tüm canlılar için ortak olduğunu söylüyor,” diye tercüme etti genç keşiş. “Kocanıza olan bağlılığınız bir erdemdir. Lakin hayat, bir nehir gibidir. Bazen akışına teslim olmak gerekir. Sizin ve kızınızın burada, manastırda kalmasına izin verebilir. Yiyecek ve barınak karşılığında, temizlik ve yemek gibi işlere yardım edersiniz. Bu, size onurlu bir çıkış yolu sunar.”
Miwnay, duyduklarına inanamadı. Yabancı bir dinden, yabancı bir tanrının hizmetkârları, ona kendi soydaşlarının ve dindaşlarının göstermediği bir merhameti gösteriyordu.
Avucundaki bileziğe baktı. Annesinin yadigârı. Onurunun son kırıntısı. Onu yaşlı keşişe uzattı. “Bu… bu benim sahip olduğum tek değerli şey,” dedi titreyen bir sesle. “Yardımınızın karşılığı olarak kabul edin.”
Yaşlı keşiş, bileziğe baktı, sonra Miwnay’ın gözlerine. Nazikçe gülümsedi ve eliyle bileziği geri itti. Genç keşiş, onun sözlerini tercüme etti:
“Usta diyor ki, ‘Gerçek hazine, kalpteki şefkattir. Onur, satılık bir mal değildir. O sizin anınızdır. Onu saklayın. Bir gün, bu bileziği size veren kişiye olan sevginizi hatırlatır. Şimdi dinlenin. Burada güvendesiniz.’”
Miwnay, artık gözyaşlarını tutamadı. Ama bu seferki gözyaşları, çaresizlikten değil, minnettarlıktan akıyordu. O gün, o Budist mağarasında, onurunun bedelinin bir gümüş bilezikten çok daha fazlası olduğunu öğrendi. Onurun gerçek bedeli, en karanlık zamanda bile insana uzatılan bir yardım elini kabul edebilme alçakgönüllülüğüydü.
Komplonun Mührü
İmparatorluk Sarayı, Luoyang, MS 313 Yaz Ortası
“Başarısız olursak, ailelerimizle birlikte hepimizin kellesi gider.”
General Zhou’nun sözleri, Wang Xun’un kütüphanesinin sessizliğinde asılı kalmıştı. Bir an için, Wang Xun kendini geri çekmeyi, bu deliliğe karışmamayı düşündü. O bir bilgindi, bir bürokrattı. Komplolar, suikastlar, darbeler onun dünyasının dışındaydı. Onun silahı fırçası ve mürekkebiydi. Lakin kütüphanesinin raflarında duran tarih tomarları ona başka bir şey fısıldıyordu. Tarih, gerektiğinde doğru olanı yapmak için canlarını feda eden onurlu adamların hikâyeleriyle doluydu. Görev bilinci, kişisel güvenlikten önce gelirdi.
Derin bir nefes aldı. “Eğer başarısız olursak, zaten hepimiz öleceğiz, general,” dedi. “Ya barbarların kılıcıyla ya da bu çürümüşlüğün altında ezilerek. Kaybedecek bir şeyimiz kalmadı. Umut, yalnızca cüretkâr planlarda yatar. Sizinleyim.”
General Zhou’nun yüzünden bir rahatlama dalgası geçti. Yalnız olmadığını bilmek, omuzlarındaki yükü hafifletmişti. “Bunu duyduğuma sevindim, Usta Wang. Sizin bilgeliğinize ve saraydaki bağlantılarınıza ihtiyacımız var. Bu işi tek başıma yapamam.”
Planın ilk adımı, güvenilir müttefikler bulmaktı. O gece, Wang Xun ve General Zhou, sarayda ve orduda hâlâ vatanseverliğine inandıkları birkaç kilit kişiye gizlice haber yolladılar. Ertesi gece, şehrin daha az bilinen kapılarından birinin yakınındaki terk edilmiş bir tapınakta buluşmak üzere anlaştılar.
Buluşma yeri, komplonun ruhuna uygun olarak kasvetli ve tekinsizdi. Yarasaların uçuştuğu, örümcek ağlarıyla kaplı, devrilmiş tanrı heykellerinin gölgeler oluşturduğu bir yerdi. Wang Xun, elinde bir fenerle içeri girdiğinde, General Zhou’nun ve diğer üç kişinin fısıldaşarak beklediğini gördü.
Biri, Saray Muhafızları’nın genç ve hırslı komutanlarından Sima Bao’ydu. Kendisi de imparatorluk ailesinin uzak bir kolundan geliyordu ve mevcut yönetimin hanedanlığın sonunu getireceğine inanıyordu. Diğeri, Lojistik ve Tedarik Bakanlığı’ndan yaşlı ve tecrübeli bir memur olan Bakan Pei’ydi. Kaçış için gerekli olan arabaları, erzakları ve atları gizlice organize edebilecek tek kişi oydu. Sonuncusu ise, Wang Xun’un eski bir öğrencisi olan, şimdi ise Veliaht Prens’in hocası olarak görev yapan He Miao’ydu. Onun görevi, operasyon günü Veliaht Prens’i ve imparatorun en yakın aile üyelerini güvenli bir şekilde kaçış noktasına getirmekti.
General Zhou, toplantıyı açtı. Planı ana hatlarıyla anlattı: İmparator, her ayın on beşinci gecesi yaptığı gibi, sarayın dışındaki Göksel Gözlem Terası’na yıldızları seyretmek için gittiğinde harekete geçeceklerdi. O gece, terasın etrafındaki muhafızların çoğu Sima Bao’nun adamlarından oluşacaktı. İmparatoru direniş göstermeden yakalayıp, önceden hazırlanmış bir arabaya bindireceklerdi. Bakan Pei’nin organize ettiği küçük bir konvoy, şehrin batı kapısında onları bekleyecekti. General Zhou’nun sadık birlikleri ise kapıyı açık tutacak ve kaçış konvoyuna Chang’an’a kadar eşlik edecekti.
“En büyük risk,” dedi Sima Bao, “Hadım ağaları ve onların kontrolündeki saray muhafızları. Kaçışı fark ettikleri an, peşimize düşeceklerdir. Şehir kapılarının kapatılması için emir vereceklerdir.”
“O yüzden hızlı olmalıyız,” diye cevap verdi General Zhou. “Onlar ne olduğunu anladığında, biz şehrin dışında olmalıyız. Bakan Pei, dikkat çekmeden ne kadar araba ve at hazırlayabilirsin?”
Bakan Pei, sakalını sıvazladı. “İmparatorluk ahırlarından değil. Şehirdeki özel tüccarlardan ve soylulardan azar azar kiralayacağım. Batıdaki bir garnizona acil malzeme sevkiyatı bahanesiyle resmi belgeler düzenleyebilirim. Yirmi araba ve yüz atlık bir konvoyu kimse fark etmeden hazırlayabilirim.”
“Bu yeterli,” dedi General Zhou.
Wang Xun, söze girdi. “İmparatorun kendisi bir sorun olacak. Onu zorla götürmek, planın meşruiyetini sarsar. Onu ikna etmeliyiz. Ya da en azından, kendi rızasıyla geldiği izlenimini yaratmalıyız.”
He Miao başıyla onayladı. “Veliaht Prens’i kullanabiliriz. Babasına çok düşkündür. Eğer Prens, babasına kuzeydeki atalarının ruhlarının tehlikede olduğunu, geçici olarak kutsal başkenti terk edip Batı’da güç toplamaları gerektiğini söylerse, belki imparator direnmez.”
Plan, tehlikeli bir şekilde şekilleniyordu. Her detayı, bir zincirin halkası gibiydi. Bir halka koparsa, hepsi felakete sürüklenirdi. Toplantının sonunda, hepsi planın kendi üzerine düşen kısmını kabul etti. Ortak bir amaç uğruna hayatlarını ve onurlarını ortaya koymuşlardı.
General Zhou, yerden eski bir kılıç aldı. “Atalarımızın ve Göğün ruhları üzerine yemin edelim,” dedi. “Bu komployu sonuna kadar saklayacağımıza, birbirimize ihanet etmeyeceğimize ve Jin Hanedanlığı’nı kurtarmak için canımızı feda etmekten çekinmeyeceğimize…”
Hepsi tek tek elini kılıcın üzerine koydu. O an, o yıkık tapınakta, imparatorluğun kaderini değiştirebilecek bir mühür basıldı. Bu, kanla ve onurla yapılmış bir yemindi. Wang Xun, elini kılıca koyduğunda, bir bilgin olarak başladığı hayatının bir komplocu olarak yeni bir evreye girdiğini hissetti. Artık geri dönüş yoktu. Luoyang’ın kaderi, ve belki de tüm Çin’in kaderi, onların o gece bastığı o çatlak mührün sağlamlığına bağlıydı.
Bölüm 4 – Kırık Vaha
Vahanın Serabı
Dunhuang Yakınları, Taklamakan Çölü, MS 313 Yaz Sonu
Kum, artık bir manzara değil, bir varlık haliydi. Nanai-vandak, çatlamış dudaklarının arasından nefes alırken, ciğerlerine dolan havanın bile kum taneleriyle yüklü olduğunu hissediyordu. Güneş, gökyüzündeki beyaz bir yaraydı ve ondan akan ateş, altlarındaki dünyayı bir fırına çeviriyordu. Kervan, bir kervan olmaktan çıkmış, bitkin ruhların yavaş ve sessiz bir geçit törenine dönüşmüştü. Ye şehrinden onlara katılan mültecilerle birlikte geçen haftalar, zaman kavramını eritmiş, yolculuğu sonsuz bir arafta sürüklenişe çevirmişti.
Develerden ikisi daha yolda can vermişti. Hayvanlar, yüklerini taşıyamayacak hale geldiklerinde dizlerinin üzerine çöküyor, bir daha kalkmıyorlardı. Adamlar, ölen hayvanların etini paylaşmak için kavga etmemişti; kimsenin ağzında eti çiğneyecek tükürük, midesinde onu sindirecek güç kalmamıştı. Su tulumlarının dibindeki son damlalar, ölmek üzere olan bir çocuğa ya da ateşi yükselen bir ihtiyara veriliyordu. Nanai-vandak’ın kendi adamları, başlangıçtaki homurtularını unutmuş, mültecilerle aynı kaderi paylaştıklarını kabullenmişlerdi. Açlık ve susuzluk, Soğdlu ile Çinli arasındaki farkı silip süpürmüştü. Ortak düşmanları olan çöl, onları acımasız bir eşitlikle birleştirmişti.
Veshapar, efendisinin yanında bitkin bir şekilde atını sürüyordu. “Dunhuang,” diye fısıldadı. Sesi, rüzgârın uğultusunda kaybolan bir hırıltı gibiydi. “Oraya varmalıyız.” Bu bir istek değil, bir duaydı.
Nanai-vandak, gözlerini ufka dikmişti. Sıcak hava dalgalarının ardında bir şeyler titreşiyordu. Bir serap mıydı? Zihninin ona oynadığı bir oyun muydu? Yoksa bir umut ışığı mı? Yeşillik. Uzaklarda, kumların ve çıplak kayaların monotonluğunu bozan koyu, bulanık bir leke.
“Orada,” dedi, kuru parmağıyla işaret ederek. “Görüyor musun, Veshapar?”
Kervandaki diğerleri de o yöne baktı. Bir anlık bir sessizlik oldu, ardından umut dolu bir mırıltı dalgası yayıldı. İnsanlar, son güç kırıntılarıyla adımlarını hızlandırdılar. Develer, sahiplerinin heyecanını hissetmiş gibi kulaklarını diktiler.
Saatler süren bir yürüyüşün ardından, serabın gerçek olduğu anlaşıldı. Dunhuang vahası, çölün ortasında imkânsız bir mücevher gibi parlıyordu. Ağaçların yeşili, tarlaların solgun sarısı, şehrin kerpiç duvarlarının kahverengisi… Hayatın renkleriydi bunlar. İnsanlar ağlıyor, gülüyor, birbirlerine sarılıyorlardı. Nanai-vandak’ın kervanına katılan genç asker Wei, dizlerinin üzerine çöküp toprağı öptü. Yaşlı tüccar, gökyüzüne bakıp anlamadığı tanrılara şükranlarını sundu.
Nanai-vandak, kalbinin bir anlığına hafiflediğini hissetti. Başarmıştı. Onları getirmişti. Merhametinin bedelini ödemiş, ama kimseyi arkada bırakmamıştı. Şimdi ailesine kavuşacaktı. Miwnay’ı, Shayn’ı görecekti. Bu düşünce, ona haftalardır hissetmediği bir güç verdi.
Fakat vahaya yaklaştıkça, ilk sevinç dalgasının yerini tedirgin bir gözlem aldı. Bir şeyler yanlıştı. Şehre giden ana yol, terk edilmiş arabalar ve başıboş hayvanlarla doluydu. Tarlaların bir kısmı biçilmemiş, ürünler sapları üzerinde çürümeye bırakılmıştı. Şehrin duvarlarında nöbet tutan askerlerin sayısı çok azdı ve duruşlarında bir rehavet, bir umursamazlık vardı.
Şehrin kapısına ulaştıklarında, gördükleri manzara endişelerini pekiştirdi. Kapı ardına kadar açıktı. Nöbetçiler, mızraklarına yaslanmış, gelen kervana kayıtsız gözlerle bakıyorlardı. Yüzlerinde ne bir sorgulama ne bir merak vardı. Nanai-vandak, kervanını durdurdu ve atından inerek nöbetçilerin komutanı gibi görünen adama yaklaştı.
“Biz Soğdlu bir kervanız,” dedi Nanai-vandak. “Guzang’dan geliyoruz. Şehre girmek için izin istiyoruz.”
Komutan esnedi. Gözleri kanlıydı. “İzin mi? Ne izni?” dedi küçümseyen bir sesle. “Kapı açık. İsteyen girer, isteyen çıkar. Kimin umurunda?”
Nanai-vandak şaşırmıştı. “Vergi? Kontrol? Hiçbir şey yok mu?”
Komutan güldü. Acı, alaycı bir gülüştü. “Vergi mi? Hangi imparatorluk için vergi toplayacağız, yabancı? Luoyang’dan aylardır ne bir emir ne bir gümüş sikke geliyor. Bizi burada unuttular. Biz de onları unuttuk. Artık kural yok. Güçlü olanın kuralı var.”
Bu sözler, Nanai-vandak’ın kalbine bir buz parçası gibi saplandı. Dunhuang bir kurtuluş değil, yalnızca daha büyük bir kaosun başlangıcıydı. İmparatorluğun çöküşü, buraya, İpek Yolu’nun bu uzak köşesine kadar ulaşmıştı. Otorite boşluğu, akbabaların toplanması için bir davetiyeydi.
Kervanıyla şehre girdiğinde, tablonun vahameti daha da netleşti. Sokaklar, mültecilerle doluydu. Bunlar, yalnızca doğudan kaçan Çinliler değildi. Batıdan, Turfan ve Kuça’dan gelen, yerel çatışmalardan kaçan insanlar da vardı. Pazaryeri, bir ticaret merkezinden çok, bir takas kampına dönmüştü. Para biriminin değeri kalmamış, insanlar bir avuç arpa için son eşyalarını takas ediyorlardı. Zengin tüccarların dükkânları kepenklerini indirmiş, evlerine kapanmışlardı. Sokaklarda, eski Jin askerlerinden oluştuğu anlaşılan silahlı çeteler dolaşıyor, halkı haraca bağlıyordu.
Burası bir vaha değildi. Burası, suyu çekilmiş, çatlamış bir vahaydı. Ve o, ailesini bu kırık vahanın ortasında bırakmıştı.
Nanai-vandak, Veshapar’a döndü. Sesi, yorgunluğun ve yeni başlayan korkunun etkisiyle kısılmıştı. “Kervanı Soğd mahallesindeki kervansaraya götür. Hayvanları ve malları güvenceye al. Ben… ben evime gidiyorum.”
Adamlarının ve onlara sığınan mültecilerin minnet dolu bakışları arasında kalabalıktan ayrıldı. İki yıl önce Miwnay ve Shayn için kiraladığı evin bulunduğu sokağa doğru ilerlerken, attığı her adımda kalbine yeni bir korku ekleniyordu. Ya onlara bir şey olduysa? Ya bu kaosun ortasında kayboldularsa? Sokakları, binaları, insanları görmüyordu. Zihninde yalnızca iki yüz vardı. Karısının ve kızının yüzü. Onları bulmalıydı. Bu cehennemden çıkarmalıydı. Ama nasıl?
Akbabaların Bekleyişi
Luoyang Çevresindeki Tepeler, MS 313 Yaz Sonu
Shi Le, dürbününü gözüne götürdü. Aşağıda, ovada uzanan Luoyang şehri, güneşin son ışıkları altında devasa bir av gibi yatıyordu. Surları hâlâ heybetliydi, kuleleri göğe uzanıyordu. Uzaktan bakıldığında, hâlâ bir imparatorluğun kalbi gibi görünüyordu. Ama Shi Le, o kalbin artık ne kadar zayıf attığını biliyordu.
Ordusunu Luoyang’ın güneyindeki tepelerde, ormanlık bir alanda gizlemişti. Haftalardır burada, bir örümcek sabrıyla ağını örüyordu. Küçük ve hızlı birlikleri, şehrin etrafındaki bütün yolları kesmişti. Güneyden ve doğudan gelen bütün tahıl konvoyları ya imha edilmiş ya da ele geçirilmişti. Şehre giren tek şey, Shi Le’nin bilerek izin verdiği mülteci kafileleriydi. İçerideki her fazladan boğaz, şehrin çöküşünü hızlandıracak bir adımdı.
Zhang Bin, elindeki bambu tomarıyla yanına geldi. “Komutanım, son raporlar geldi,” dedi. “Şehirde açlık başlamış. Zenginler depolarındaki tahılı fahiş fiyatlara satıyor. Fakir halk arasında isyanlar çıkmış. Saray muhafızları, birkaç isyanı kanla bastırmış ama huzursuzluk büyüyor.”
Shi Le dürbününü indirdi. Yüzünde vahşi bir tatmin ifadesi vardı. “Fareler, gemi batmadan önce birbirlerini yemeye başladılar.”
“Dahası var,” diye devam etti Zhang Bin, sesinde heyecanlı bir ton vardı. “İki gün önce, batı kapısından çıkan küçük bir tüccar kervanını durdurduk. Tüccar gibi görünen adam aslında bir Jin subayıydı. Üzerinde şifreli bir mesaj bulduk.”
Shi Le merakla ona döndü. “Ne yazıyor?”
“Mesaj, Chang’an’daki bir generale gidiyordu. Tam olarak çözemedik, lakin ‘Göğün Oğlu’nun Yolculuğu’, ‘Batı’daki Yeni Başlangıç’ ve ‘Ayın On Beşi’ gibi ifadeler geçiyor. Anlaşılan o ki, sarayda birileri imparatoru şehirden kaçırmayı planlıyor.”
Shi Le’nin dudakları yavaşça bir gülümsemeyle kıvrıldı. Bu, beklediğinden bile daha iyi bir haberdi. Jin hanedanlığının son temsilcileri, kendi aralarında komplo kuruyorlardı. Kendi imparatorlarını kaçırmaya çalışıyorlardı.
“Bu planı kimin yaptığını biliyor muyuz?”
“Tam olarak değil,” dedi Zhang Bin. “Fakat mesajdaki üslup ve atıflar, eğitimli, muhtemelen Konfüçyüsçü bir bürokrata işaret ediyor. Ve askeri detaylar da işin içinde bir generalin olduğunu gösteriyor. Saraydaki birkaç dürüst ahmak, batan gemiyi kurtarmaya çalışıyor olmalı.”
“Ahmak değiller, Zhang Bin,” dedi Shi Le, sesi beklenmedik bir şekilde saygılıydı. “Onlar, düşman olsalar da onurlu adamlar. Kendi inandıkları düzen için hayatlarını riske atıyorlar. Ben böyle düşmanları severim. Onları yenmek, korkakları ezmekten daha fazla zevk verir.”
Ayağa kalktı ve kampın kurulduğu vadiye baktı. Binlerce askeri, sessizlik içinde silahlarını temizliyor, atlarına bakıyor, bir sonraki emri bekliyordu. Onlar bir ordu değil, bir avcı sürüsüydü. Ve avları, artık iyice zayıf düşmüştü.
“Liu Cong ne yapıyor?” diye sordu. “Xiongnu prensleri hâlâ kuzeyde mi bekliyor?”
“Evet, komutanım. Onlar, sizin şehri yeterince zayıflatmanızı bekliyorlar. Sonra büyük bir saldırıyla içeri girip bütün şerefi kendilerine almayı planlıyorlar.”
“Planlasınlar,” dedi Shi Le. “Onlar surlara saldırdığında, ben imparatorun kendisini avlayacağım. Düşünsene, Zhang Bin… Liu Cong, boş bir sarayı, aç bir halkı ve yanan binaları fethederken, ben ona Jin imparatorunu bir hediye olarak sunacağım. O zaman kimin daha büyük bir komutan olduğunu bütün dünya görecek.”
Zhang Bin, komutanının dehası karşısında bir kez daha hayranlık duydu. Shi Le, yalnızca bir savaşçı değildi. O, psikolojik savaşın ve siyasi manevranın da ustasıydı. Rakiplerini her zaman bir adım geriden takip ediyor gibi gösterip, en sonunda onlara en beklenmedik darbeyi vuruyordu.
“Emriniz nedir, komutanım?”
“İzlemeye devam edin,” dedi Shi Le. “Şehrin batı kapısını gözden kaçırmayın. ‘Ayın On Beşi’ ne zaman? Yakın mı?”
“On gün sonra, komutanım.”
“Güzel. On gün boyunca, kuşatmayı biraz daha sıkılaştırın. Şehirdeki paniği artırın. Bırakın komplocular, kaçmaktan başka çareleri kalmadığına inansınlar. Bırakın imparatorlarını paketleyip bize doğru getirsinler. Biz akbabalarız, Zhang Bin. Ve leşin bize gelmesini bekleyecek kadar sabırlıyız.”
Gözlerini tekrar Luoyang’a çevirdi. O şehir, onun kölelik yaralarının, aşağılanmalarının, kaybettiği her şeyin sembolüydü. Ve şimdi, o sembolün çöküşünü en ön sıradan izliyordu. Bu bekleyiş, zaferin kendisinden bile daha tatlıydı.
Kandillerin Işığında
Bin Buda Mağaraları, Dunhuang, MS 313 Yaz Sonu
Miwnay, elindeki süpürgeyle manastırın avlusunu yavaş ve ritmik hareketlerle süpürüyordu. Güneşin ilk ışıkları, mağaraların oyulduğu dağın tepesini kızıla boyarken, havada serin bir sabah esintisi ve yanan tütsülerin sakinleştirici kokusu vardı. Birkaç aydır hayatı, bu ritme göre akıyordu. Sabahları gün doğmadan kalkıyor, keşişlerle birlikte sessizlik içinde basit bir kahvaltı ediyor, sonra gün boyu manastırın temizlik, yemek ve bahçe işlerine yardım ediyordu.
Kızı Shayn, manastırın diğer çocuklarıyla birlikte, Farsça konuşan genç keşiş An Lingshou’dan hem Çince karakterleri hem de Budist ilahilerini öğreniyordu. Çocuğun yanaklarına yeniden renk gelmiş, gözlerindeki korku yerini çocuksu bir meraka bırakmıştı. Burada, bu taş duvarların arasında, dışarıdaki dünyanın kaosundan korunmuş bir hayatları vardı.
Miwnay, ilk başlarda kendini bir yabancı, bir sığıntı gibi hissetmişti. Kendi tanrısı Ahura Mazda’ya ihanet ettiğini düşünmüştü. Ama zamanla, buradaki hayatın dinginliği ruhuna işlemeye başlamıştı. Keşişlerin nezaketi, yargılamayan tavırları ve her canlıya gösterdikleri şefkat, ona unuttuğu bir huzuru yeniden tattırmıştı.
An Lingshou, onunla sık sık sohbet ediyordu. Kendisi de Part kökenli bir ailenin çocuğuydu ve İpek Yolu üzerinden Çin’e gelmiş, sonra Buda’nın öğretisine kendini adamıştı. İki farklı dünyadan gelseler de, ortak bir dilleri ve ortak bir kaderleri vardı: vatandan uzakta olmak.
“Acı çekiyorsun,” demişti An Lingshou bir gün, Miwnay’ın uzaklara dalıp gittiğini görünce. “Kocanı ve geçmişini özlüyorsun. Bu, arzuya bağlılıktır. Buda der ki, acının kaynağı arzudur. Bir şeye ne kadar çok tutunursan, onu kaybettiğinde o kadar çok acı çekersin.”
“Ama sevgi bir arzu değil midir?” diye sormuştu Miwnay. “Aileme olan sevgimden vazgeçemem. Bu benim doğamda var.”
“Sevgi başkadır, tutunmak başkadır,” diye cevap vermişti keşiş bilge bir gülümsemeyle. “Sevgi, bir çiçeği sulamak gibidir. Ona hayat verirsin, güzelliğini takdir edersin, ama onu koparıp kendine saklamaya çalışmazsın. Tutunmak ise, o çiçeği koparıp vazoya koymaktır. Bir süre güzel görünür, ama sonunda solar ve ölür. Sen kocana olan sevginle onu sulayabilirsin, ama onun yokluğuna tutunarak kendi ruhunu solduruyorsun.”
Miwnay, bu sözler üzerine çok düşünmüştü. Belki de keşiş haklıydı. Nanai-vandak’ı beklerken hayatı durmuş, bir hayalete dönüşmüştü. Şimdi ise, bu manastırda yeniden yaşıyordu. Basit, ama onurlu bir şekilde.
Yine de kalbinin bir köşesi hâlâ sızlıyordu. Geceleri, Shayn uyuduktan sonra, annesinin yadigârı olan turkuaz taşlı bileziği çıkarıp avucunda sıkıyordu. O bilezik, onun geçmişiydi. Kim olduğunun, nereden geldiğinin bir kanıtıydı. Ondan tamamen vazgeçemiyordu.
Manastır, bir barış adasıydı. Lakin okyanus dalgalıydı. Aşağıdaki Dunhuang şehrinden gelen haberler gittikçe kötüleşiyordu. Manastıra sığınan mültecilerin sayısı artıyordu. Gelenler, yollardaki haydut çetelerinden, şehirdeki açlıktan ve askerlerin zorbalığından bahsediyorlardı. Bazen geceleri, şehirden yükselen çığlıkları ve yangınların kızıllığını görebiliyorlardı. O anlarda, Miwnay manastırın duvarlarının ne kadar ince, bu huzurun ne kadar kırılgan olduğunu anlıyordu.
Bir akşam, avluyu süpürürken, manastırın kapısında bir hareketlilik fark etti. Bir grup bitkin insan, içeri girmek için yalvarıyordu. Başlarında, yüzü yorgunluk ve kederle çizilmiş, lakin duruşuyla bir lider olduğunu belli eden Soğdlu bir adam vardı. Miwnay, o yüzü gördüğünde elindeki süpürgeyi düşürdü. Kalbi, göğüs kafesini kıracak gibi atmaya başladı. Yılların, acının ve mesafenin değiştirdiği o yüzü tanımıştı.
“Nanai-vandak,” diye fısıldadı.
Adam, kalabalığın gürültüsü içinde onun sesini duymuş gibi başını çevirdi. Göz göze geldiler. Nanai-vandak’ın gözleri şaşkınlık, inanamama ve ardından sonsuz bir rahatlamayla doldu. Haftalar süren çöl yolculuğunun, mültecilerin sorumluluğunun, Dunhuang’daki kaosun bütün ağırlığı omuzlarından kalkmış gibiydi. Aradığı vaha, en beklemediği yerde, bir Budist manastırının avlusunda karşısında duruyordu.
Gölgelerdeki Adımlar
İmparatorluk Sarayı, Luoyang, MS 313 Yaz Sonu
Wang Xun, elindeki fırçayı mürekkep taşına bırakırken parmaklarının titrediğini fark etti. Haftalardır, iki farklı hayat yaşıyordu. Gündüzleri, İmparatorluk Kütüphanesi’nin saygıdeğer yöneticisi rolünü oynuyor, imparatora anlamsız raporlar sunuyor, hadımların iğneleyici sözlerine sabırla katlanıyordu. Geceleri ise, bir komplocuya dönüşüyor, imparatorluğu kurtarmak için kurulan tehlikeli planın detayları üzerinde çalışıyordu. Bu ikili hayat, ruhunu bir bıçak gibi biliyordu.
Ayın on beşine, planlarını harekete geçirecekleri geceye, yalnızca birkaç gün kalmıştı. Her şey bir ipliğe bağlıydı. En küçük bir hata, en ufak bir şüphe, hepsinin sonu demekti. Şehirdeki atmosfer, gergin bir yay gibiydi. Yiyecek kıtlığı yüzünden çıkan isyanlar, halkın umutsuzluğunu ve saraya olan nefretini artırmıştı. Ama aynı zamanda, saraydaki paranoyayı da körüklemişti. Hadım ağaları, kendi güçlerini korumak için her gölgede bir hain arıyor, muhbir ağlarını şehrin dört bir yanına salıyorlardı.
En büyük risk, Bakan Pei’nin üzerindeydi. Kaçış konvoyu için gerekli olan arabaları, atları ve erzakları gizlice temin etmek, intiharla eşdeğer bir görevdi. Bakan, her gün farklı tüccarlarla buluşuyor, resmi belgeler üzerinde küçük oynamalar yaparak malzemeleri şehrin batı kapısı yakınlarındaki gizli bir depoda topluyordu.
O gün, felaket kapıyı çalmıştı. Wang Xun, kütüphanesinde çalışırken, içeri telaşla genç öğrencisi He Miao girdi. Yüzü kireç gibiydi.
“Usta,” diye fısıldadı nefes nefese. “Bakan Pei… Yakalandı.”
Wang Xun’un kanı çekildi. “Ne? Nasıl? Emin misin?”
“Değil,” dedi He Miao. “Ama Baş Hadım’ın muhafızları, Tedarik Bakanlığı’nı basmış. Bütün hesap defterlerine, belgelere el koymuşlar. Bakan Pei’yi de sorgu için kendi dairesine götürmüşler. Bir muhbir, batı kapısı civarındaki şüpheli mal hareketliliği hakkında onlara bilgi vermiş.”
Wang Xun, masanın kenarına tutunarak ayakta kalabildi. Sonun başlangıcıydı. Bakan Pei, işkence altında konuşursa, hepsi ifşa olurdu. General Zhou, Sima Bao, kendisi… Hepsinin ailesi, soyu kurutulurdu.
“Ne yapacağız?” diye sordu He Miao, sesinde panik vardı. “Kaçmalı mıyız?”
Wang Xun, bir an için o seçeneği düşündü. Şehrin lağım sistemini bilen birilerine rüşvet verip kaçabilir, bir mülteci kılığına girip yok olabilirdi. Ama sonra aklına yeminleri geldi. O yıkık tapınakta, o eski kılıcın üzerine ettikleri yemin. Birbirlerine ihanet etmeyeceklerdi.
“Hayır,” dedi Wang Xun, sesini bulmaya çalışarak. “Panik yapmayacağız. Bu, onların tuzağı olabilir. Belki de kesin bir kanıtları yok, yalnızca şüpheleniyorlar. Bakan Pei, tecrübeli bir adamdır. Kolay kolay çözülmez. Biz, hiçbir şey olmamış gibi davranmalıyız. En küçük bir telaş belirtisi, bizi ele verir.”
Lakin içi hiç de sakin değildi. Aklında bin bir felaket senaryosu dönüyordu. Saatler geçmek bilmedi. Her kapı vuruşunda, her ayak sesinde irkiliyordu. Muhafızların gelip onu götürmesini bekliyordu.
Akşam çökerken, kütüphanenin kapısı yavaşça açıldı. Gelen, muhafızlar değildi. Bakan Pei’ydi. Yaşlı adam, her zamankinden daha yorgun, daha çökmüş görünüyordu. Ama ayaktaydı ve serbestti.
Wang Xun ve He Miao, şaşkınlıkla ona koştular. “Ne oldu?”
Bakan Pei, derin bir nefes aldı. “Kıl payı atlattık,” dedi. “Muhbir, gerçekten de bir şeyler sezmiş. Baş Hadım, büyük bir komplo ortaya çıkarıp imparatorun gözüne girmeyi umuyordu. Beni saatlerce sorguladılar.”
“Nasıl kurtuldun?” diye sordu Wang Xun.
Bakan Pei, acı bir şekilde gülümsedi. “Onlara istediklerini verdim,” dedi. “Bir komplo. Ama bizimkini değil. Birkaç ay önce, rüşvet ve yolsuzluktan görevden alınan bir grup küçük memurun, kendilerine haksızlık yapıldığı için sarayı kundaklama planı yaptığını söyledim. Zaten onlardan nefret ediyorlardı. Depoladığım malzemelerin de, o kundaklama girişimine karşı bir önlem olduğunu, yangın durumunda önemli belgeleri ve hazineleri şehirden çıkarmak için hazırlık yaptığımı anlattım. Kanıt olarak da, birkaç sahte belge ve bir iki rüşvetçi tanık sundum. Yuttular. Baş Hadım, küçük de olsa bir zafer kazanmış oldu. O zavallı memurların kellesi yarın gidecek. Ama biz… biz zaman kazandık.”
Wang Xun, yaşlı adamın zekâsı ve fedakarlığı karşısında saygıyla eğildi. Bakan Pei, birkaç masum adamın canı pahasına, daha büyük bir planı kurtarmıştı. Bu, içine düştükleri ahlaki bataklığın ne kadar korkunç olduğunun bir göstergesiydi. Hanedanlığı kurtarmak için, hanedanlığın masum tebaasını feda etmek zorunda kalıyorlardı.
“Plan devam ediyor mu?” diye sordu General Zhou’nun sesiyle irkildiler. General de haberleri duymuş, endişeyle gelmişti.
Wang Xun, Bakan Pei’ye baktı. Yaşlı adamın gözlerinde yorgunluk değil, çelik gibi bir kararlılık vardı.
“Devam ediyor,” dedi Bakan Pei. “Hatta artık daha da acil. Baş Hadım’ın gözü üzerimizde. Bir sonraki sefere bu kadar şanslı olmayabiliriz. Ayın on beşinde, ne olursa olsun harekete geçiyoruz.”
O gece, komplonun üzerindeki mühür, masum kanıyla pekiştirilmişti. Attıkları her adım, onları daha da karanlık bir yola sokuyordu. Ama artık geri dönemezlerdi. Gölgelerdeki adımları, onları ya kurtuluşa ya da mutlak bir yıkıma götürecekti.
Bölüm 5 – Fırtına Öncesi
Kavuşmanın Dili
Bin Buda Mağaraları Manastırı, Dunhuang, MS 313 Yaz Sonu
Zaman, iki insanın bakışlarının kesiştiği o kısacık anda dondu. Nanai-vandak için çölün tozu, açlığın kemiren sancısı, yolda ölen develerin görüntüsü ve Dunhuang şehrinin çürümüşlüğü bir anda silindi. Gördüğü tek şey, yılların ve kederin yüzünde ince çizgilerle yeniden çizdiği, lakin özünü asla kaybetmediği Miwnay’dı. Üzerinde Budist manastırının verdiği basit, boyasız bir cüppe vardı. Saçları gösterişsiz bir şekilde toplanmıştı. Bir zamanlar Samarkand’ın en güzel ipeklerini giyen, parmaklarında yüzükler, kulaklarında küpeler taşıyan o kadın gitmiş, yerine fırtınada ayakta kalmayı başarmış, bükülmüş ama kırılmamış bir ağaç gibi duran bir kadın gelmişti.
Miwnay, elindeki süpürgeyi düşürdüğünün farkında bile değildi. O an, manastırın avlusundaki diğer mülteciler, keşişler, hatta yanına koşan kızı Shayn bile birer gölgeye dönüştü. İki yıldır dualarında, rüyalarında ve kâbuslarında gördüğü adam oradaydı. Hayal ettiğinden daha zayıf, daha yorgundu. Sakalı uzamış, yüzü güneş yanıkları ve tozla kararmıştı. Ama gözleri… O gözler aynıydı. Bir tüccarın zekâsıyla, bir liderin kararlılığıyla ve şimdi, ona baktığında sonsuz bir pişmanlık ve sevgiyle parlayan o gözler.
İlk adımı Nanai-vandak attı. Sanki bir rüyadan uyanmaktan korkar gibi yavaş, tereddütlü adımlarla ona doğru yürüdü. Yanından geçtiği mülteciler, Ye şehrinden onunla birlikte bu cehennem yolculuğunu yapan insanlar, bu sessiz kavuşmaya saygıyla yol açtılar. Onu bu yolda ayakta tutan şeyin ne olduğunu şimdi anlıyorlardı.
Miwnay kımıldayamadı. Yüreği, sevinçle sitem, özlemle öfke arasında gidip gelen bir sarkaç gibiydi. Onu terk ettiğini düşündüğü, öldüğüne inandığı, ona kızdığı, onu özlediği adam. Hepsi ve hiçbiri, şimdi karşısında duruyordu.
Nanai-vandak, tam önünde durduğunda, konuşacak kelime bulamadı. Ne diyebilirdi ki? “Üzgünüm” kelimesi, iki yıllık bir bekleyişin, korkunun ve yalnızlığın ağırlığını tartabilir miydi? Elini uzattı, Miwnay’ın yanağına dokunmak istedi. Ama parmakları havada asılı kaldı. Buna hakkı var mıydı?
Sessizliği bozan, küçük bir ses oldu. “Baba?”
Shayn, annesinin cüppesinin arkasından çıkmış, tanımadığı ama annesinin bütün dikkatini çeken bu adama bakıyordu. Nanai-vandak, gözlerini kızına çevirdi. Onu en son gördüğünde kucakta taşınan bir bebekti. Şimdi ise kendi ayakları üzerinde duran, zayıf ama meraklı gözlerle ona bakan bir kız çocuğuydu. Bu görüntü, Nanai-vandak’ın gardını tamamen indirdi. Gözleri doldu ve dizlerinin üzerine çöktü.
“Shayn,” diye fısıldadı. Sesi, yılların özlemiyle çatlamıştı. “Benim küçük çiçeğim.”
Shayn, bir an tereddüt etti. Sonra annesine baktı. Miwnay’ın gözlerinden akan yaşları görünce, kararını verdi. Koşarak babasına sarıldı. Nanai-vandak, küçük bedeni kollarıyla sararken, iki yıllık yolculuğun, ticaretin, tehlikenin anlamsızlığını hissetti. Aradığı hazine, en başından beri buradaydı.
Miwnay, nihayet hareket edebildi. Yanlarına çöktü, bir elini kızının sırtına, diğerini kocasının omzuna koydu. Kelimeler yoktu. Yalnızca hıçkırıklar, gözyaşları ve birbirine kenetlenmiş üç bedenin sessiz dili vardı. Manastırın avlusunda, farklı tanrılara inanan, farklı diller konuşan insanlar, ailenin evrensel dilinde yazılmış bu sahneyi huşu içinde izlediler.
Onları bu özel andan ayıran, nazik bir ses oldu. An Lingshou, genç Partlı keşiş, yanlarına gelmişti. Farsça, “Yolcu, sonunda evini buldu,” dedi. “Ama fırtına dinmedi. İçeri girin. Dinlenmeniz ve konuşmanız gerek.”
Nanai-vandak, ailesiyle birlikte ayağa kalktı ve keşişi takip etti. Miwnay ve Shayn’ın kaldığı, mağaraya oyulmuş küçük ve sade odaya girdiler. Bir kandilin solgun ışığı, taş duvarları aydınlatıyordu. Nanai-vandak, etrafına bakındı. Karısını ve kızını bulduğu yer, bir saray değil, bir hücreden hallice bir odaydı. Kendi hırsı yüzünden onları bu duruma düşürmenin utancı, sevincinin üzerine bir gölge gibi çöktü.
“Miwnay…” diye başladı. “Ben… Ben ne diyeceğimi bilmiyorum.”
Miwnay, ona bir kâse su uzattı. “Önce iç,” dedi yumuşak bir sesle. “Sonra anlatırsın. Hepsini. Ben de anlatırım.”
Saatler boyunca konuştular. Nanai-vandak, Artivan’dan gelen mektubu, Guzang’daki karar anını, doğudaki kaosun haberlerini, yolda karşılaştıkları mültecileri ve onlarla birlikte yaptıkları zorlu yolculuğu anlattı. Miwnay, onun anlattıklarını dinlerken, yüreğindeki sitemin yavaş yavaş eridiğini hissetti. Kocası onu terk etmemişti. Aksine, onları kurtarmak için geri dönmüştü. Ve yolda, kendi insanı olmayan bir sürü canı da kurtarmıştı. Karşısındaki adam, Samarkand’dan ayrılan hırslı tüccardan farklı biriydi. Daha yorgun, daha bilge, daha insandı.
Sıra Miwnay’a geldiğinde, o da kendi hikâyesini anlattı. Bekleyişi, parasız kalışını, gururunun nasıl kırıldığını, tefecinin hakaretini, Tarnu’nun acıyan sadakasını ve sonunda bu manastırda bulduğu onurlu sığınağı… Nanai-vandak, karısının anlattıklarını dinlerken, yumruklarını sıktı. O tefeciyi, o ev sahibini bulup kendi elleriyle boğmak istedi. Karısının, kendi yokluğunda çektiği acılar, Shi Le’nin kılıcından daha keskin bir yara açtı ruhunda.
“Beni affet,” diye fısıldadı. “Seni ve kızımızı bu tehlikenin ortasında yalnız bıraktım. Servet hırsı gözümü kör etmişti.”
Miwnay, elini onun elinin üzerine koydu. Avucunun içindeki nasırları, yorgunluğu hissetti. “Sen geri döndün, Nanai-vandak. Önemli olan o. Ve yalnız dönmedin. Yanında bir sürü insan getirdin. Sorumluluktan kaçmadın. Ben, o adamla gurur duyarım.”
Bu sözler, Nanai-vandak’ın ruhuna bir merhem gibi geldi. O gece, o küçük mağara odasında, yalnızca bir karı koca yeniden birleşmedi. İki yaralı ruh, birbirlerinin acılarını sararak şifa buldu.
Ertesi sabah, Nanai-vandak manastırın avlusunda Veshapar ve diğer adamlarıyla buluştu. Kendi kervanından arta kalanları ve onlara sığınan mültecileri manastırın yakınına yerleştirmişlerdi. Ye şehrinden gelen yaşlı tüccar, Nanai-vandak’ı görünce yanına geldi.
“Efendi Nanai-vandak,” dedi saygıyla. “Ailenizi bulduğunuza sevindik. Ahura Mazda dualarınızı kabul etti.”
“Buda etti sanırım,” diye mırıldandı Nanai-vandak, manastırın tepesindeki heykellere bakarak. Sonra yaşlı adama döndü. “Burada kalamayız. Bu şehir bir barut fıçısı. Garnizon dağılmış, kanun yok. Her an bir haydut lideri ya da yerel bir savaş beyi şehre el koyabilir. Batı’ya gitmeliyiz. Turfan’a, oradan da vatanımıza.”
Adamları ve mülteciler, onun etrafında toplanmıştı. Sözlerini sessizce dinliyorlardı.
“Ama kervanımız zayıf. Hayvanlarımız ve erzaklarımız tükendi. Burada birkaç hafta kalıp güç toplamalı, yeni hayvanlar ve yiyecek bulmalıyız. Para birimi geçmiyor, takas yapmamız gerekecek. İpeklerimizin bir kısmını, sağlam hayvanlar ve tahıl karşılığında elden çıkarmalıyız.”
Bu, bir tüccar için zor bir karardı. En değerli malını, değerinin çok altında elden çıkarmak demekti. Ama canları, ipekten daha kıymetliydi. Adamları, bu kararı sorgulamadı. Onlar da Dunhuang’daki tehlikeyi görmüşlerdi.
O gün, Nanai-vandak için yeni bir mücadele başladı. Ailesini bulmuştu. Ama onları bu kırık vahadan çıkarmak, çölden geçirmekten daha zor olabilirdi. Kavuşmanın dili susmuş, şimdi hayatta kalmanın dili konuşulmaya başlanmıştı.
Avın Sabrı
Luoyang Dışındaki Xiongnu Ordugâhı, MS 313 Yaz Sonu
Sabır, ateşte dövülen bir kılıç gibiydi. Shi Le’nin sabrı, her geçen gün daha da bileniyor, daha da tehlikeli bir hal alıyordu. Tepelerdeki ordugâh, geçici bir sığınaktan kalıcı bir yerleşkeye dönüşmeye başlamıştı. Askerler, avlanarak ve çevredeki küçük köyleri yağmalayarak vakit geçiriyor, lakin savaşın heyecanı yerine beklemenin sıkıntısı ruhlarını kemiriyordu.
Shi Le, her sabah aynı tepeye çıkıyor, dürbünüyle aşağıdaki Luoyang şehrini izliyordu. Şehir, dışarıdan bakıldığında hâlâ sessiz ve hareketsizdi. Ama Shi Le, o surların ardındaki kaosu, açlığı ve paniği hissedebiliyordu. Yine de, avı tuzağa düşmekte gecikiyordu. Ayın on beşi geçmişti. Ama imparatoru kaçırma planı gerçekleşmemişti.
Zhang Bin, elinde yeni bir raporla komutanının yanına geldi. “Luoyang’daki casusumuzdan haber var,” dedi. “Kaçış planı ertelenmiş. Saraydaki komploculardan biri, Tedarik Bakanı, neredeyse yakalanıyormuş. Baş Hadım, komplodan şüphelendiği için saraydaki ve şehir kapılarındaki güvenliği artırmış. Komplocular, şimdilik sinmiş durumdalar.”
Shi Le, dürbününü indirdi. Yüzünde bir hayal kırıklığı ifadesi belirmişti. “Demek Jin fareleri, sandığımdan daha kurnaz çıktı. Ya da daha korkak.”
“Sabırlı olmalıyız, komutanım,” dedi Zhang Bin. “Güvenliğin artması, içerideki baskıyı da artırır. Yiyecek stokları daha hızlı tükenir. Komplocuların başka şansı kalmayacak. Er ya da geç denemek zorunda kalacaklar.”
“Ya denemezlerse?” diye sordu Shi Le, sesi tehlikeli bir şekilde sakindi. “Ya sonuna kadar bekleyip, Liu Cong’un ordularıyla birlikte açlıktan ölmeyi seçerlerse? O zaman benim bütün planım suya düşer. Ben bir leş kargası değilim, Zhang Bin. Ben bir avcıyım. Ve avım benden kaçıyorsa, onu yuvasından çıkarmasını bilirim.”
O sırada, ordugâhın girişinde bir hareketlilik oldu. Bir grup Xiongnu atlısı, şatafatlı zırhları ve kibirli tavırlarıyla kampa giriyordu. Başlarındaki adam, Liu Cong’un kuzenlerinden biri olan Prens Liu Yao’ydu. Geçen sene Luoyang’ı almaya çalışıp başarısız olan, mağrur ve yetenekli, lakin Shi Le’yi her zaman küçümseyen bir Xiongnu soylusuydu.
Liu Yao, atından inmeden, tepedeki Shi Le’ye doğru bağırdı. “Hey, Jie kölesi! Hâlâ burada tepelerde kuş mu avlıyorsun? Şanyümüz, senin aylardır bir şehri neden alamadığını merak ediyor. Yoksa Çinlilerin şarabı ve kadınları, kılıcını köreltti mi?”
Shi Le’nin adamları, bu hakaret karşısında öfkeyle ellerini kılıçlarına götürdüler. Ama Shi Le, eliyle onlara sakin olmalarını işaret etti. Yüzünde hiçbir ifade olmadan tepeden indi ve Liu Yao’nun karşısına dikildi.
“Prens Liu Yao,” dedi Shi Le, sesi alaycılıktan uzak, buz gibiydi. “Sizin geçen yılki kahramanlıklarınızı unutmuş değiliz. Luoyang surlarının, Xiongnu cesetleriyle ne kadar güzel süslendiğini duymuştuk.”
Liu Yao’nun yüzü öfkeyle kasıldı. Atından hışımla indi. “Sen ne demeye cüret edersin!”
“Ben, bir şehri kaba kuvvetle değil, akılla nasıl alacağını bilen bir komutanım,” diye devam etti Shi Le. “Siz surlara kafa atarken, ben şehrin damarlarını kesiyorum. Luoyang, çoktan öldü. Yalnızca gömülmeyi bekliyor. Ama ben, içindeki en değerli mücevheri, yani imparatorun kendisini, canlı olarak Şanyümüze hediye etmek istiyorum. Bu, sizin gibi sabırsızların anlayamayacağı bir stratejidir.”
Liu Yao, bir an duraksadı. Shi Le’nin planındaki cüreti ve zekâyı görmüştü. Ama bunu kabul etmek, bir kölenin kendisinden üstün olduğunu itiraf etmek olurdu.
“Boş laflar!” diye homurdandı. “Şanyü sabrını yitiriyor. Bize bir hafta süre verdi. Bir hafta içinde Luoyang düşmezse, ana ordu saldırıya geçecek. Ve zaferin şerefi, olması gerektiği gibi, Xiongnu soylularının olacak. Senin gibi devşirmelerin değil.”
Liu Yao, atına atladığı gibi geldiği gibi gitti. Adamları da onu takip etti.
Zhang Bin, endişeyle Shi Le’ye yaklaştı. “Bu kötü oldu, komutanım. Zamanımız daralıyor. Bir hafta içinde komplocular harekete geçmezse, bütün emeğimiz boşa gidecek.”
Shi Le, uzaklaşan Xiongnu atlılarının arkasından baktı. Yüzünde, fırtına öncesi bir sessizlik vardı. “O zaman,” dedi. “Komplocuları harekete geçmeye biz zorlayacağız.”
Zhang Bin merakla ona baktı. “Nasıl?”
“Korku, en büyük tetikleyicidir,” dedi Shi Le. “Luoyang’a, daha önce hiç görmedikleri bir korku yaşatacağız. Onlara, surların arkasında bile güvende olmadıklarını göstereceğiz. Öyle bir darbe vuracağız ki, kaçmaktan başka çareleri kalmayacak.”
Gözleri, şehrin duvarlarına değil, duvarların hemen dışındaki, soyluların ve zenginlerin yazlık malikanelerinin bulunduğu bölgeye takıldı. “Orayı,” dedi parmağıyla işaret ederek. “Bu gece orayı yakacağız. Saraydan bile görülecek bir ateş yakacağız. Bırakalım alevler, bizim mesajımızı içeri taşısın. Bekleme süresi bitti.”
Avın sabrı tükenmişti. Şimdi, avcının acımasızlığı konuşacaktı.
Can Pazarı
Luoyang Şehri, Batı Pazarı, MS 313 Yaz Sonu
Mei, kucağındaki ağlayan bebeği susturmaya çalışırken, pazar yerindeki kalabalığın içinde ezilmemek için direniyordu. Kocasını, kuzeydeki savaşlara asker olarak alıp götürdüklerinden beri, şehirde iki çocuğuyla yapayalnız kalmıştı. Dokumacılık yaparak kazandığı birkaç bakır sikke, artık bir somun ekmek almaya bile yetmiyordu. Şehir, bir can pazarına dönmüştü.
Etrafındaki yüzler, umutsuzluğun bin bir tonunu taşıyordu. Açlıktan gözleri çökmüş çocuklar, yalvaran kadınlar, öfkeli ve çaresiz erkekler… Bir zamanlar imparatorluğun en zengin şehrinin pazarı olan bu yer, şimdi bir sefalet çukuruydu. Zengin tüccarların dükkânları kapalıydı. Açık olan birkaç tezgâhta ise, bir avuç küflü pirinç ya da şalgam kökü için insanlar birbirini eziyordu.
Hava, çürümüş sebzelerin, lağım kokusunun ve terin ağır kokusuyla doluydu. Dün gece, şehrin hemen dışındaki soylu malikanelerinden yükselen alevler, gökyüzünü kızıla boyamıştı. Herkes, barbarların artık kapıya dayandığını, sonun yakın olduğunu konuşuyordu. Söylentiler, bir veba gibi yayılıyordu: İmparator saraydan kaçmış, generaller birbirine girmiş, şehirdeki son tahıl ambarları da tükenmişti.
Mei, o gün şanslıydı. Komşusu olan yaşlı bir kadın, hastalanıp ölmeden önce ona bir parça gümüş toka vermişti. Belki o tokayla, çocukları için bir günlük yiyecek alabilirdi. Kalabalığı yararak, şehrin karaborsacılarının toplandığı bir ara sokağa saptı. Burada, kanunsuzluk daha da belirgindi. Eski askerler, haydutlar ve tefeciler, halkın çaresizliğinden besleniyorlardı.
Bir tezgâhın önünde durdu. Tezgâhın sahibi, yüzünde yara izi olan, tek gözlü bir adamdı. Önünde birkaç parça kuru et, solmuş sebzeler ve küçük bir çuval arpa duruyordu. Mei, titreyen eliyle gümüş tokayı adama uzattı.
“Bununla… bununla ne alabilirim?” diye sordu.
Adam, tokayı elinden kaptı. Bir an inceledi, sonra alayla güldü. “Bununla mı?” dedi. “Bununla sana şu kurumuş et parçasının yarısını verebilirim.”
“Ama bu gümüş!” diye itiraz etti Mei. “Çocuklarım aç. Lütfen, biraz daha arpa verin.”
“Herkesin çocuğu aç, kadın,” diye tersledi adam. “İşine gelirse. Sırada bekleyen çok.”
Mei, çaresizce et parçasına ve kucağındaki çocuğa baktı. Tam o sırada, sokağın başında bir gürültü koptu. Saray muhafızları, ellerinde mızraklarla sokağa dalmışlardı. İnsanlar panikle kaçışmaya başladı. Muhafızlar, birkaç kişiyi yakalayıp acımasızca dövmeye başladılar.
“Hainler!” diye bağırıyordu muhafızların komutanı. “İmparatora komplo kuran alçaklar! Hepiniz bunun bedelini ödeyeceksiniz!”
Mei, ne olduğunu anlamamıştı. Ama korkuyla, kucağındaki bebeği daha sıkı sararak bir duvarın dibine sindi. Muhafızlar, pazar meydanına doğru birkaç zavallı adamı sürüklüyorlardı. Bunlar, Bakan Pei’nin komplosunu örtmek için feda ettiği o masum memurlardı. Onları, halka ibret olsun diye herkesin gözü önünde idam edeceklerdi.
Meydanın ortasına kurulan derme çatma platforma çıkarıldıklarında, adamlardan biri isyan etti. “Biz masumuz!” diye bağırdı. “Asıl hainler sarayda! Bizi, kendi suçlarını örtmek için kullanıyorlar! İmparatoru kaçırmaya çalışanlar onlar!”
Bir muhafız, mızrağının dipçiğiyle adamın suratına vurarak onu susturdu. Ama sözleri, kalabalığın içinde bir zehirli ok gibi yayılmıştı. Demek söylentiler doğruydu. Sarayda bir komplo vardı. Ve bedelini, yine onlar gibi sıradan insanlar ödüyordu.
Mei, o sahneye daha fazla bakamadı. Kucağındaki bebeğiyle birlikte ara sokaklardan birine daldı ve evine doğru koşmaya başladı. Elindeki gümüş toka, o kargaşada yere düşmüş, kaybolmuştu. Ama artık umurunda değildi. Bu şehirde gümüşün, altının, onurun bir değeri kalmamıştı. Yalnızca hayatta kalma içgüdüsü vardı. Ve o içgüdü, ona bu şehirden kaçması gerektiğini söylüyordu. Ama nasıl? Nereye? Surlar kapalıydı. Dışarısı barbarlarla, içerisi hainlerle doluydu. Onlar, iki ateş arasında kalmışlardı.
Son Yemin
Terk Edilmiş Tapınak, Luoyang, MS 313 Yaz Sonu
Tapınağın içi, birkaç gün önceki buluşmalarından daha karanlık, daha boğucuydu. Dışarıdan, şehrin uğultusu ve ara sıra duyulan çığlıklar sızıyordu. Wang Xun, General Zhou, Sima Bao ve He Miao, devrilmiş bir Buda heykelinin etrafında toplanmışlardı. Bakan Pei, yaşlı olduğu ve artık daha fazla dikkat çekmemesi gerektiği için bu son buluşmaya katılmamıştı.
Yüzlerinde, yaklaşan fırtınanın gölgesi vardı. Shi Le’nin önceki gece şehrin dışındaki malikaneleri yakması, son uyarıydı. Barbarlar artık oyun oynamıyordu. Ve saraydaki güvenlik önlemleri, kaçışlarını neredeyse imkânsız hale getirmişti.
“Zamanımız kalmadı,” dedi General Zhou. Sesi, tapınağın taş duvarlarında yankılandı. “Baş Hadım, her köşeye adamlarını dikti. Batı kapısından bir fare bile çıkaramayız.”
“O zaman başka bir kapı bulmalıyız,” dedi Sima Bao. “Kuzeydeki Hanyu Geçidi Kapısı. O kapı daha az kullanılır. Ve oradaki muhafızların komutanı, benim uzaktan bir akrabamdır. Ona rüşvet vererek bir süreliğine kapıyı açmasını sağlayabiliriz.”
“Bu riskli,” dedi Wang Xun. “Adam güvenilir mi? Bizi ele vermeyeceğinden emin olabilir miyiz?”
“Başka seçeneğimiz yok,” diye karşılık verdi Sima Bao. “Ya bu riski alırız ya da burada oturup sonumuzu bekleriz.”
Plan, çaresizlik içinde son bir kez daha şekillendi. Yarın gece, imparatoru ve ailesini, Veliaht Prens’in hocası He Miao’nun yardımıyla sarayın daha az korunan bir bölümünden çıkaracaklar, şehrin dar ve karanlık sokaklarından geçirerek Kuzey Kapısı’na ulaştıracaklardı. General Zhou’nun en sadık askerlerinden oluşan küçük bir birlik, onlara eşlik edecekti.
“Konvoy olmayacak,” dedi General Zhou. “Arabalar çok ses çıkarır. Yalnızca atlar. İmparator, İmparatoriçe ve Veliaht Prens için birer at. Geri kalanımız yaya olacağız. Hızlı ve sessiz olmalıyız.”
Bu, bir imparatorluk kaçışından çok, bir hırsızın gecenin karanlığında sızmasına benziyordu. Jin Hanedanlığı’nın görkemi, bu yıkık tapınakta planlanan sefil bir kaçışa indirgenmişti.
Wang Xun, hayatı boyunca kitaplarla, erdem ve düzen üzerine yazılmış metinlerle yaşamıştı. Şimdi ise, bir sokak çetesi gibi planlar yapıyordu. İçinde bir şeylerin kırıldığını hissetti. Konfüçyüs’ün öğrettiği düzen, atalara saygı… Bütün bunlar, barbarların ateşi ve sarayın ihaneti karşısında birer küle dönüşmüştü.
“Ya imparator direnmeye devam ederse?” diye sordu He Miao. “Onu zorla götürmek, bütün meşruiyetimizi yok eder.”
General Zhou’nun gözleri karardı. “Gerekirse,” dedi. “Onu bayıltıp bir atın terkisine bağlarız. Hanedanlığın devamı, onun kişisel gururundan daha önemlidir. Tarih, bizi yargılayacaksa, başarısız olduğumuz için yargılasın, denemediğimiz için değil.”
Bu sözler, son tartışmayı da bitirdi. Karar verilmişti. Geri dönüş yoktu.
Wang Xun, tapınaktan ayrılmadan önce, yerdeki kırık dökük heykellere baktı. Bu topraklara yabancı bir tanrının heykelleriydi. Ama o an, kendi atalarının ruhlarından çok, bu sessiz, parçalanmış tanrıda bir yakınlık hissetti. Onlar da, kendileri gibi, bir dünyanın çöküşüne tanıklık ediyorlardı.
Evine döndüğünde, kütüphanesine çekildi. Raflardaki bambu tomarlarına baktı. Yıllarını verdiği, korumak için hayatını adadığı bu bilgelik hazinesi, yakında barbarların ateşiyle yok olacaktı. En sevdiği metinlerden birini, “Büyük Öğreti”yi raftan indirdi. Rastgele bir sayfa açtı.
“Bir devletin temelini düzeltmek isteyen, önce kendi ailesini düzene sokmalıdır. Ailesini düzene sokmak isteyen, önce kendi nefsini terbiye etmelidir.”
Acı bir şekilde gülümsedi. Nefsini terbiye etmek… O, hanedanlığı kurtarmak için yalan söylemiş, komplo kurmuş ve masumların ölümüne göz yummuştu. Belki de asıl barbar, surların dışındaki Shi Le değil, içlerindeki çaresizliğin ve yozlaşmanın kendisiydi.
Kalemini ve bir parça ipeği eline aldı. Ailesine, uzaktaki malikanesinde güvende olduğunu umduğu karısına ve çocuklarına son bir mektup yazmaya başladı. Onlara ne yaptığını anlatamazdı. Yalnızca onları ne kadar sevdiğini, onurlu bir hayat sürmeleri için dua ettiğini yazabildi. Mektubu, sadık bir hizmetkârıyla gönderecekti.
Bu, onun son yeminiydi. Ailesine, tarihine ve inandığı değerlere karşı sessiz bir yemin. Yarın gece, ya yeni bir başlangıcın ilk adımını atacak ya da Luoyang’ın külleri arasında onursuz bir şekilde can verecekti. Sonuç ne olursa olsun, bir bilgin olarak değil, bir savaşçı olarak ölecekti.
Bölüm 6 – Kıyamet Gecesi
Takas ve Gölgeler
Dunhuang Şehir Pazarı, MS 313 Sonbahar Başı
Nanai-vandak, pazarın ana meydanına açılan dar sokağın başında duraksadı. Manastırın sessizliği ve temiz havasından sonra, şehrin kalbine inmek, bir arı kovanına çomak sokmak gibiydi. Hava, binlerce yıkanmamış bedenin teri, çürüyen yiyeceklerin ve hayvan pisliğinin ağır kokusuyla yoğundu. Gürültü, sağır edici bir uğultu halinde kulaklarında çınlıyordu. Bağıran satıcılar, pazarlık eden mülteciler, ağlayan çocuklar ve sarhoş askerlerin naraları birbirine karışıyordu. Burası, iki yıl önce ayrıldığı canlı, zengin ticaret merkezi değildi. Burası, bir medeniyetin can çekiştiği bir arenaydı.
Yanında, en güvendiği adamı Veshapar ve silahlı dört adamı daha vardı. Kervandan geriye kalan en kaliteli ipek balyalarından ikisini, iki deveye yüklemişlerdi. Bu ipekler, Samarkand’daki en iyi ustalardan alınmış, göz alıcı renklerde ve desenlerdeydi. Normal şartlarda, bu balyaların her biri küçük bir servet ederdi. Ama şartlar normal değildi. Bugün, bu ipekler onların hayatta kalma biletleriydi. Onları, batıya yapacakları uzun yolculuk için gerekli olan tahıl, kuru et, su tulumları ve en önemlisi, sağlam, dinlenmiş develerle takas etmek zorundaydılar.
“Gözünüzü dört açın,” dedi Nanai-vandak adamlarına, sesi pazarın gürültüsünde zorlukla duyuluyordu. “Birbirimizden ayrılmıyoruz. Veshapar, sen develerin başından ayrılma. Diğerleri, etrafımızı kollasın. Burası kurtlar sofrasına dönmüş.”
Adamları başlarıyla onayladı. Yüzlerinde, çölün yorgunluğundan farklı bir gerginlik vardı. Çöl dürüst bir düşmandı. Ama buradaki tehlike, her köşede, her gölgede pusuya yatmış, öngörülemez ve ahlaksızdı.
Pazarın içine doğru ilerlemeye başladılar. İnsanlar, ipek yüklü develeri gördüklerinde onlara yol açıyorlardı. Lakin bakışları farklıydı. Bazı gözlerde, uzun zamandır unutulmuş bir zenginliğe duyulan hayranlık vardı. Çoğunda ise açlık, kıskançlık ve kötü niyet okunuyordu. Nanai-vandak, sırtında gezinen o bakışları hissedebiliyordu. Onlar artık birer tüccar değil, yağmalanmayı bekleyen birer hazineydi.
Soğdlu tüccarların bir zamanlar iş yaptığı büyük dükkânların çoğu kapalıydı. Kepenklerin üzerine toz ve kir sinmişti. Birkaçının kapısı kırılmış, içerisi yağmalanmıştı. Ayakta kalanlar ise, demir parmaklıkların arkasından iş yapmaya çalışan, yüzlerinde korku ve güvensizlik taşıyan tefeciler ve karaborsacılardı.
Nanai-vandak, aralarından en güçlü görünen, kapısında iki silahlı muhafız bekleyen bir depoya yöneldi. Deponun sahibi, Ganzorig adında bir Moğol at tüccarıydı. Nanai-vandak onu eskiden tanırdı. Acımasız ama sözünün eri bir adamdı. Şimdiki gibi kaos zamanlarında, güvenilmez bir dürüstten daha iyi bir iş ortağıydı.
Ganzorig, onları görünce yağlı yüzünde kurnaz bir gülümseme belirdi. “Nanai-vandak!” diye gürledi. “Seni ölü sandım, Soğdlu! Doğu’nun ateşinde kavruldun sandım.”
“Ateşten kaçmayı başardık, Ganzorig,” dedi Nanai-vandak. “Şimdi ise batıya, evimize dönmek istiyoruz. Bunun için senin yardımına ihtiyacımız var.”
Ganzorig’un gözleri ipek balyalarına kaydı. “Görüyorum ki yanına yoldaş getirmişsin. İpek, zor zamanlarda iyi bir yoldaştır.”
İçeri, deponun loş ve havasız ortamına girdiler. İçerisi, deri, at teri ve tahıl kokuyordu. Bir köşede, çuvallar dolusu arpa ve buğday yığılıydı. Diğer yanda ise, sağlam ve bakımlı görünen çöl develeri ve atlar duruyordu. Ganzorig, düzenin çöktüğü bu şehirde kendi küçük krallığını kurmuştu.
“Ne istiyorsun?” diye sordu Moğol, doğrudan konuya girerek.
“On sağlam deve. Yirmi at. Ve o hayvanları vatanımıza götürecek kadar tahıl ve kuru et.”
Ganzorig bir kahkaha attı. “Çok şey istiyorsun, Soğdlu. Bu devirde bir çuval arpa, bir kese altından daha kıymetli. Senin ipeğin karın doyurmuyor.”
“Ama senin gibi bir adama yeniden zengin olma fırsatı sunuyor,” diye karşılık verdi Nanai-vandak. “Bu kaos sonsuza dek sürmeyecek. Bir gün yeni bir düzen kurulacak. Ve o gün geldiğinde, elinde bu ipekler olan adam, Dunhuang’ın kralı olacak.”
Pazarlık, saatler sürdü. İki kurt, birbirlerinin zayıf noktalarını kollayarak, birbirlerini yoklayarak savaştı. Ganzorig, Nanai-vandak’ın çaresizliğinin farkındaydı. Nanai-vandak ise Ganzorig’un açgözlülüğünü biliyordu. Sonunda, Nanai-vandak’ın yüreğini dağlayan bir fiyatta anlaştılar. İki balya ipeğin tamamı karşılığında, istediği hayvanları ve erzakların ancak dörtte üçünü alabilecekti. Bu bir soygun demekti. Ama başka seçenekleri yoktu.
Anlaşma yapıldıktan sonra, Nanai-vandak ve adamları hayvanları ve erzakları hazırlamaya başladılar. Tam o sırada, dışarıdan gelen bir gürültüyle irkildiler. Bir grup sarhoş asker, deponun kapısına dayanmıştı. Başlarındaki yüzbaşı, bir zamanlar Jin garnizonunda görevliydi. Şimdi ise kendi çetesini kurmuş, şehri haraca bağlayan zorbalardan biriydi.
“Ganzorig!” diye bağırdı yüzbaşı. “İçeride Soğdlu misafirlerin olduğunu duyduk. Onların bize ödemesi gereken bir ‘güvenlik vergisi’ var.”
Ganzorig’un yüzü karardı. Kendi muhafızları kılıçlarını çekti. Nanai-vandak ve adamları da silahlarına sarıldı. Deponun içindeki hava, bir anda kesif bir tehlike kokusuyla doldu.
“Burası benim toprağım, yüzbaşı,” dedi Ganzorig, sesi ölümcül bir sakinlikteydi. “Benim misafirlerim, benim korumam altındadır. Şimdi o paslı kılıcını al ve fare deliğine geri dön.”
Yüzbaşı güldü. “Senin iki adamına karşı benim on adamım var, Moğol. Matematik senden yana değil.”
Tam kılıçlar çekilmek üzereyken, Nanai-vandak bir adım öne çıktı. Kargaşanın ortasında bir servetini daha kaybetmek istemiyordu. Kuşağından küçük bir kese çıkardı. İçinde, yolculuk için ayırdığı son birkaç altın sikke vardı.
Keseyi yüzbaşıya doğru fırlattı. “Bu, bizim acelemiz için bir hediye,” dedi Nanai-vandak. “Yolumuzdan çekilin, daha fazlasını istemek gibi bir hata yapmayın.”
Yüzbaşı, keseyi havada kaptı. İçindeki altınların ağırlığını tarttı. Gözleri parladı. Bu, beklediğinden kolay bir kazançtı. Adamlarına bir işaret verdi.
“Bugün şanslı günündesin, Soğdlu,” dedi sırıtarak. “Ama unutma, Dunhuang küçük bir yer. Yine karşılaşırız.”
Askerler, geldikleri gibi çekip gittiler. Depodaki gerilim yavaşça dağıldı. Ganzorig, Nanai-vandak’a baktı. Yüzünde, alaycı bir saygı ifadesi vardı.
“Hem tüccar hem de diplomat,” dedi. “Soğdlular neden zengin, şimdi anlıyorum. Ama o altınlar, sana birkaç gün kazandırdı. O adam yine gelecektir.”
“O geldiğinde,” dedi Nanai-vandak, “Biz çoktan yola çıkmış olacağız.”
Hayvanları ve erzakları alıp depodan ayrıldıklarında, güneş batmaya başlamıştı. Şehrin üzerine çöken alacakaranlık, sokaklardaki gölgeleri daha da uzatıyor, her köşeyi daha da tekinsiz kılıyordu. Manastıra geri dönerken, Nanai-vandak yeni bir kervan kurmanın, bir aileyi kurtarmanın bedelini düşünüyordu. Bedel ağırdı. Ama özgürlüğün fiyatı, ipekten ve altından çok daha yüksekti.
Alevlerin Dili
Luoyang Yakınları, Shi Le’nin Ordugâhı, MS 313 Sonbahar Başı, Gece
Alevlerin dili, evrenseldi. Shi Le, dün gece yaktıkları soylu malikanelerinin uzaktaki kızıllığına bakarken, bu dilin Luoyang surlarının içindeki korkak kalplere ne fısıldadığını tam olarak biliyordu: “Sıra sizde.”
Ordugâhtaki atmosfer değişmişti. Beklemenin getirdiği uyuşukluk gitmiş, yerine avın son anlarındaki gergin heyecan gelmişti. Askerler, fısıldaşarak konuşuyor, silahlarını son bir kez daha kontrol ediyor, atlarının eyerlerini sıkılaştırıyorlardı. Hepsi, bu gece bir şey olacağını hissediyordu. Komutanlarının sabrı tükenmişti ve bu, genellikle kan ve ateşle sonuçlanırdı.
Zhang Bin, elinde bir haritayla Shi Le’nin çadırına girdi. Çadırın içini aydınlatan tek şey, yağ kandilinin titrek aleviydi. “Komutanım, son hazırlıklar tamam,” dedi. “İzci birliklerimiz, şehrin kuzey kapısı olan Hanyu Geçidi civarında şüpheli bir hareketlilik tespit etti. Saraydan o yöne doğru giden küçük gruplar görmüşler. Muhafız değişimi normalden daha sessiz ve hızlı yapılmış.”
Shi Le, haritanın üzerine eğildi. “Demek, fareler yuvadan çıkmak için başka bir delik buldular.” Yüzünde, bulmacanın son parçasını yerine oturtan bir adamın tatmini vardı. Dün geceki yangın işe yaramıştı. Komplocuları paniğe sürüklemiş ve onları aceleci bir hamle yapmaya zorlamıştı.
“Pusu birliklerimiz nerede?”
“İki kola ayrıldılar,” diye açıkladı Zhang Bin, harita üzerinde noktaları işaretleyerek. “Birinci kol, Hanyu Geçidi’ni şehirden çıktıktan sonraki ilk ormanlık alanda bekliyor. Bu, ana tuzağımız. İkinci kol ise, daha geride, nehir geçidinde pusuya yattı. Eğer bir şekilde ilk pusudan kurtulmayı başarırlarsa, nehri geçmelerine izin vermeyeceğiz.”
Plan, kusursuzdu. Shi Le, zihninde o anı canlandırdı. Jin imparatorunun, birkaç sadık askeriyle birlikte gecenin karanlığında kaçmaya çalışırken, bir anda etrafını saran yüzlerce bozkır savaşçısıyla karşılaştığı an. O kibirli, tanrı-kralın yüzündeki korku ifadesini görmeyi her şeyden çok istiyordu.
“Liu Yao ve diğer Xiongnu prensleri ne durumda?”
“Hâlâ kuzeydeki ana kamptalar,” dedi Zhang Bin. “Onlara, bu gece şehre bir keşif saldırısı yapacağımızı söyledik. Böylece dikkatleri başka yönde olacak. Zaferi onlardan çaldığımızı anladıklarında, iş işten geçmiş olacak.”
Shi Le gülümsedi. Bu, yalnızca Jin hanedanlığına karşı bir zafer olmayacaktı. Aynı zamanda, onu küçümseyen, onu bir piyon olarak gören Xiongnu soylularına karşı da bir zafer olacaktı. Bu zaferden sonra, kimse ona “Jie kölesi” demeye cesaret edemeyecekti.
Çadırından dışarı çıktı. Gecenin serin havasını içine çekti. Ordugâh, binlerce ateş böceği gibi parlayan meşalelerle doluydu. Adamlarına baktı. Onlar, farklı kavimlerden gelmiş, toplumun dışına itilmiş, kaybedecek bir şeyi olmayan adamlardı. Onları birleştiren şey, Shi Le’nin onlara sunduğu intikam ve ganimet vaadiydi. O, onların umuduydu. O, onların öfkesiydi.
En seçkin atlı birliğinin komutanını yanına çağırdı. “Hazır mısınız?” diye sordu.
Komutan, zırhının içinde dimdik durarak başıyla onayladı. Gözleri, sadakat ve savaş arzusuyla parlıyordu.
“Unutmayın,” dedi Shi Le, sesi bütün birliğin duyabileceği kadar yükselmişti. “Hedefimiz imparator. Onu canlı istiyorum. Yanındaki muhafızları öldürebilirsiniz. Ama imparatora, ailesine ve veliaht prense dokunulmayacak. Onlar, benim Şanyü’ye hediyem olacak.”
Bir an duraksadı, sonra devam etti. “Ama… saraydan onlarla birlikte kaçan nazırlar, bürokratlar, hadımlar olursa… Onları bana getirin. Onlarla kişisel olarak ilgilenmek istiyorum.” Bu son sözleri söylerken, aklına köle pazarında kendisini satan, sırtında kırbaç izleri bırakan o yüzler geldi. İntikam, soğuk yenen bir yemekti. Ve o, yıllardır bu yemeğin servise hazır olmasını bekliyordu.
Atına atladı. “Vakit geldi,” diye gürledi. “Bu gece, bir hanedanlığın güneşi batacak. Ve bozkırın yeni şafağı sökecek! Benimle gelin!”
Yüzlerce atlı, sessizlik içinde onu takip ederek tepelerden aşağıya, karanlığa doğru süzülmeye başladı. Onlar, gecenin gölgeleriydi. Ve avlarını yutmak için harekete geçmişlerdi. Alevlerin dili konuşmuş, şimdi de kılıçların dili konuşacaktı.
İki Dünya Arasında
Bin Buda Mağaraları Manastırı, Dunhuang, MS 313 Sonbahar Başı, Gece
Miwnay, kızı Shayn’ın üzerine ince bir battaniye örterken, kandilin solgun ışığında onun huzurlu yüzünü izledi. Shayn, babasının dönüşünden sonra ilk kez bu kadar rahat uyuyordu. Çocuk kalbi, ailenin yeniden bir araya gelmesinin getirdiği güvenle dolmuştu. Ama Miwnay’ın kalbi, bir o kadar tedirgindi.
Nanai-vandak, şehirden döndüğünde yüzünde bir zafer ifadesi yoktu. Yorgunluk ve endişe vardı. Yaptığı takası, karşılaştığı tehlikeyi ve şehrin ne kadar istikrarsız olduğunu anlatmıştı. Yarın sabah, gün doğmadan yola çıkacaklardı. Batı’ya, Turfan’a doğru yeni ve belirsiz bir yolculuk başlayacaktı.
Manastırın bu küçük, güvenli odası, ona son birkaç aydır bir yuva olmuştu. Dışarıdaki fırtınadan koruyan bir sığınaktı. Şimdi, o sığınağı terk edip yeniden fırtınanın ortasına atılmak zorundaydılar.
Kapı usulca çalındı. Gelen, genç keşiş An Lingshou’ydu. Elinde iki kâse sıcak bitki çayı tutuyordu.
“Uyumadığını düşündüm,” dedi Farsça, içeri girerken.
“Düşünceler, uyumama izin vermiyor,” diye cevap verdi Miwnay. “Yarın gidiyoruz.”
An Lingshou, çaylardan birini ona uzattı. “Yolculuk, hayatın kendisidir,” dedi bilge bir sesle. “Bazen sakin nehirlerde, bazen azgın fırtınalarda ilerleriz. Önemli olan, teknenin su almamasıdır.”
“Benim teknem çoktan su aldı, bilge dostum,” dedi Miwnay acı bir gülümsemeyle. “Neredeyse batıyordu. Siz olmasaydınız, ben ve kızım çoktan boğulmuştuk.”
“Biz bir şey yapmadık,” dedi keşiş. “Biz yalnızca size boş bir sandal gösterdik. Kürekleri çeken sizdiniz. Hayata tutunma gücünüzdü.”
Miwnay, sıcak çaydan bir yudum aldı. Keşişin sakinliği, ruhuna bir nebze olsun huzur veriyordu. “Bazen,” diye fısıldadı. “Burada kalmayı diliyorum. Bu manastırın duvarları arasında, dünyanın kötülüklerinden uzakta, kızımla birlikte basit bir hayat sürmeyi.”
“Bu, anlaşılır bir arzu,” dedi An Lingshou. “Ama senin yolun, o değil. Senin karman, ailene bağlı. Kocan, iyi bir adam. Yalnızca kendi canını değil, bir sürü masum insanı da kurtardı. Onun yanında olmalısın. Ona destek olmalısın. Senin dinginliğin, onun gücü olacak.”
O sırada, avludan gelen seslerle irkildiler. Nanai-vandak’ın kervanına kattığı mülteciler, ateşin etrafında toplanmış, alçak sesle konuşuyorlardı. Miwnay, An Lingshou ile birlikte dışarı çıktı. Ye şehrinden gelen yaşlı tüccar, yeni gelen bir grup mültecinin anlattıklarını onlara aktarıyordu. Yeni gelenler, Luoyang yolundan kaçmışlardı. Anlattıkları, kan dondurucuydu.
“Barbar komutan Shi Le,” diyordu yaşlı adam, sesi titreyerek. “Şehrin etrafındaki her yeri yakıp yıkıyormuş. Geceleri gökyüzü, onun yaktığı ateşlerle aydınlanıyormuş. Luoyang’ın içinde kıtlık ve isyan varmış. İnsanlar birbirini öldürüyormuş. İmparatorun sarayında bile ihanet varmış.”
Miwnay, bu hikâyeleri dinlerken, Dunhuang’daki sıkıntılarının ne kadar küçük kaldığını düşündü. Onlar, cehennemin kıyısından dönmüşlerdi. Ama o cehennem, arkalarından geliyordu. İpek Yolu, bir ticaret rotası olmaktan çıkmış, bir kaçış rotasına dönüşmüştü.
An Lingshou, mültecilerin yüzündeki korkuyu ve acıyı izliyordu. “Buda öğretir ki,” dedi, sesi kalabalığın üzerinde bir dinginlik bulutu gibi yayıldı. “Hayat, acı doludur. Ama acının nedeni, ona tutunmaktır. Evlerinize, mallarınıza, geçmişinize tutunmayın. Onlar artık birer hayal. Geleceğe dair korkularınıza da tutunmayın. Onlar henüz gerçekleşmedi. Yalnızca şu an var. Şu anda nefes alıyorsunuz. Şu anda hayattasınız. Bu, en büyük hazinedir.”
Sözleri, belki acıyı dindirmedi. Ama umutsuzluğun ortasında küçük bir ışık yaktı. Miwnay, bu iki dünya arasında kalmıştı. Manastırın sunduğu ruhani huzur ve dışarıdaki dünyanın acımasız gerçekliği. Artık bir kurban değildi. Kocasının yanında, bu yeni dünyada savaşması gerektiğini biliyordu. Yarınki yolculuktan korkuyordu. Ama aynı zamanda, içinde yeni bir güç hissediyordu. Ailesi bir aradaydı. Ve bu, en karanlık yolda bile onlara ışık tutacak kandildi.
Zamanın Son Damlaları
İmparatorluk Sarayı, Luoyang, MS 313 Sonbahar Başı, Gece Yarısı
Gece, Luoyang’ın üzerine bir kefen gibi örtülmüştü. Normalde fenerlerle aydınlatılan saray koridorları, şimdi güvenlik nedeniyle karartılmıştı. Yalnızca belirli noktalarda nöbet tutan muhafızların ellerindeki meşaleler, uzun ve ürkütücü gölgeler oluşturuyordu. Hava, hissedilir bir gerilimle doluydu. Her an bir yerden bir çığlık kopacak, bir kılıç şakırdayacak gibiydi.
Wang Xun, sarayın daha az kullanılan bir hizmetli koridorunda, bir sütunun arkasında bekliyordu. Kalbi, göğüs kafesine sığmıyor, şakaklarında zonkluyordu. Üzerinde, bir bilginin ipek cüppesi değil, dikkat çekmeyen, koyu renkli, kaba bir kumaştan yapılmış bir giysi vardı. Yanında, General Zhou, Sima Bao ve He Miao da aynı sessiz bekleyişi paylaşıyordu. Yüzlerinde, hayatlarının en büyük kumarını oynamak üzere olan adamların ifadesi vardı.
“Zamanı geldi,” diye fısıldadı General Zhou. “He Miao, sen önden git. Veliaht Prens’i ve İmparatoriçe’yi anlaştığımız gibi hazırla. Biz, Göğün Oğlu’nu alıp geleceğiz.”
He Miao, hayalet gibi karanlıkta süzülerek gözden kayboldu. Onun görevi, planın en hassas kısmıydı. İmparatoriçe’yi ve genç prensi, babalarının “kutsal bir yolculuğa” çıktığına ikna edip, gürültü çıkarmadan sarayın arka bahçesindeki buluşma noktasına getirmekti.
Wang Xun ve diğerleri, imparatorun özel dairelerinin bulunduğu bölüme doğru ilerlemeye başladılar. Adımlarını, duvardaki bir farenin tıkırtısından daha sessiz atmaya çalışıyorlardı. Saray Muhafızları’nın komutanı Sima Bao, önceden ayarladığı gibi, bu koridorlardaki nöbetçilerin çoğunu kendi adamlarından seçmişti. Nöbetçiler, onları gördüklerinde tanımamazlıktan geliyor, başlarını başka yöne çeviriyorlardı. Ama bu sadakat, ne kadar güvenilirdi? Tek bir yanlış kelime, tek bir şüpheli bakış, her şeyi bitirebilirdi.
İmparatorun dairesinin önüne geldiklerinde, kapıda iki hadım muhafızın beklediğini gördüler. Bunlar, Sima Bao’nun adamları değildi. Baş Hadım’ın en güvendiği, sadık köpekleriydi. Planın ilk engeliyle karşılaşmışlardı.
General Zhou, kılıcının kabzasını tuttu. Onları sessizce etkisiz hale getirebilirdi. Ama en ufak bir boğuşma sesi, yakındaki diğer muhafızları alarma geçirebilirdi.
Wang Xun, bir adım öne çıktı. Yüzüne, olabildiğince sakin ve otoriter bir ifade takındı. “İmparatorun emriyle,” dedi, sesi fısıltıdan biraz daha yüksekti. “Göğün Oğlu, acil bir devlet meselesi için bizi huzuruna çağırdı. Çekilin.”
Hadımlar, Wang Xun’u tanıyorlardı. Ama bu saatte, bu şekilde gelmesi şüphelerini çekmişti. Biri, “Bu saatte mi, Usta Wang? İmparatorumuz istirahat ediyorlar,” dedi iğneleyici bir sesle.
“Barbarların ateşi sarayın duvarlarını yalarken, Göğün Oğlu istirahat edemez,” diye karşılık verdi Wang Xun. “Bu, sizin anlayamayacağınız kadar önemli bir mesele. Çekilmezseniz, imparatorun emrine karşı gelmekten sizi sorumlu tutarım.”
Hadımlar tereddüt ettiler. Wang Xun’un blöfünü görüp görmemek arasında kaldılar. Tam o sırada, Sima Bao ve General Zhou, iki gölge gibi yanlarından süzülerek hadımların arkasına geçtiler. Hadımlar ne olduğunu anlamadan, iki güçlü el ağızlarını kapattı ve keskin hançerler boğazlarına dayandı. Birkaç saniyelik sessiz bir boğuşmanın ardından, iki beden sessizce yere yığıldı.
Wang Xun, gözlerini kapattı. Kan kokusu midesini bulandırmıştı. Bir bilginin elleri, artık kana bulanmıştı. Geri dönüşü olmayan bir yola girmişlerdi.
Kapıyı sessizce açıp içeri süzüldüler. İmparatorun yatak odası, pahalı tütsülerin ve dökülmüş şarabın ağır kokusuyla doluydu. İmparator Sima Chi, ipek yorganların arasında, derin bir uykuda gibiydi. Yüzü, içkiden ve sefahatten şişmiş, huzursuz bir ifadeyle kasılmıştı. Bir imparatordan çok, acınacak bir sarhoşa benziyordu.
General Zhou, imparatorun yatağının yanına yaklaştı. Onu sarsarak uyandırmaya hazırlanıyordu. Ama Wang Xun onu durdurdu. “Bekle,” diye fısıldadı.
Eğilip, imparatorun kulağına fısıldadı. “Göğün Oğlu… Uyanın. Atalarınızın ruhları sizi çağırıyor. Luoyang tehlikede. Kutsal alevi, Batı’ya taşımanız gerek.”
İmparator, uykusunda mırıldandı. Gözlerini yavaşça araladı. Loş ışıkta, yatağının başında dikilen gölgeleri gördü. Yüzünde, bir anlık bir şaşkınlık, ardından çocuksu bir korku belirdi.
“Siz… siz de kimsiniz? Muhafızlar!” diye bağırmaya çalıştı.
Ama General Zhou’nun eli, anında ağzını kapattı. “Sessiz ol, majesteleri,” diye tısladı general. “Sizi kurtarmaya geldik. Bizimle sessizce gelirseniz, kimsenin canı yanmaz. Direnirseniz, hanedanlık bu gece sizinle birlikte ölür.”
İmparatorun gözleri, korkuyla sonuna kadar açılmıştı. Kendi generalinin, kendi bilgininin ihanetine uğradığını anlamıştı. Çaresizce çırpınıyordu. Zamanın son damlaları, tükenmek üzereydi. Kaçış planının en kritik anı gelmişti. Ve imparator, onlarla savaşmaya kararlı görünüyordu.
Bölüm 7 – Karanlıkta Düşen Taç
Saraydaki Gölgeler Savaşı
İmparatorluk Sarayı, Luoyang, MS 313 Sonbahar Başı, Gece
İmparator Sima Chi’nin gözlerindeki saf dehşet, yağ kandilinin titrek ışığında parlıyordu. Bir an için, o gözlerde ne bir imparatorun öfkesi ne de bir tanrı-kralın gazabı vardı; yalnızca tuzağa düşürülmüş, korkmuş bir hayvanın çaresizliği okunuyordu. General Zhou’nun eli, ağzını bir demir kelepçe gibi kapatmıştı. İmparatorun boğuk, anlamsız sesleri generalin parmakları arasında boğuluyordu.
“Majesteleri,” diye fısıldadı Wang Xun, bir adım yaklaşarak. Sesi, kendi kulaklarına bile bir yalvarış gibi geliyordu. “Lütfen direnmeyin. Sizin hayatınız ve hanedanlığın geleceği için yapıyoruz.”
Sima Chi, Wang Xun’a baktı. Yıllardır ona kitaplar okuyan, atalarının erdemlerini anlatan, sadık bilginine. Gözlerindeki korku, bir anlığına yerini tiksinti dolu bir ihanet algısına bıraktı. Bütün gücüyle çırpındı, generalin elini ısırmaya çalıştı. General Zhou, yüzünü buruşturarak geri çekildi. İmparator, o kısacık özgürlük anını bir çığlık atmak için kullanmaya çalıştı.
“Muhaf…”
Sesi, odanın içinde yankılanmadan, Sima Bao’nun kılıcının kabzasıyla ensesine aldığı sert bir darbeyle kesildi. İmparatorun gözleri geriye kaydı ve bedeni, iplerle kontrol edilmeyen bir kukla gibi yatağın üzerine yığıldı. Göğün Oğlu, kendi muhafız komutanı tarafından bayıltılmıştı.
Odanın içine ağır bir sessizlik çöktü. Yalnızca komplocuların kesik kesik nefes alışları ve dışarıdan gelen rüzgârın uğultusu duyuluyordu. Wang Xun, yatakta şuursuzca yatan hükümdara bakakaldı. Binlerce yıllık bir geleneğin, Göğün Vekaleti’nin son temsilcisi, kaba bir şiddetle susturulmuştu. Bu, kutsal bir şeye yapılmış bir saygısızlıktı. Bir tapınağı yıkmaktan, ataların mezarlarını yağmalamaktan farksızdı. Midesi bulandı. Kendi eylemlerinin korkunç ağırlığı altında ezildiğini hissetti.
“Ne yaptın?” diye fısıldadı Sima Bao’ya.
“Yapılması gerekeni,” diye cevap verdi Sima Bao, sesi soğuk ve duygusuzdu. “Vaktimiz yok. Her an fark edilebiliriz.”
General Zhou, kendini toparlamıştı. “Haklı,” dedi. “Tartışacak zaman değil. Onu kaldırmalıyız.”
İmparatoru yataktan kaldırmak, düşündüklerinden daha zordu. Şaraptan ve hareketsizlikten ağırlaşmış bedeni, gevşek bir çuval gibiydi. Onu, daha önceden hazırladıkları kaba bir yün battaniyeye sardılar. Bir imparatoru değil, bir cesedi ya da kaçak malı taşır gibiydiler. Wang Xun ve General Zhou, battaniyenin iki ucundan tuttu. O an, Wang Xun hayatının en aşağılayıcı yükünü taşıdığını hissetti.
Odadan çıktılar ve karanlık koridorlarda ilerlemeye başladılar. Wang Xun’un kalbi, attıkları her adımda göğsünden fırlayacak gibiydi. Bir köşeyi döndüklerinde, karşıdan gelen bir meşale ışığı gördüler. Bir an için donakaldılar. Baş Hadım’ın devriyesi olmalıydı. General Zhou, onları hızla boş bir odaya itti ve kapıyı aralık bırakarak dışarıyı gözetledi. Devriye, yavaş adımlarla koridorda ilerliyor, şüpheci gözlerle etrafı süzüyordu. Birkaç saniye, bir asır gibi geldi. Sonunda devriye, yanlarından geçip gitti.
Derin bir nefes alarak yollarına devam ettiler. Sarayın arka bahçesine açılan gizli bir kapıya ulaştıklarında, He Miao’nun onları beklediğini gördüler. Yanında, korkudan titreyen İmparatoriçe ve ne olduğunu anlamayan, uykulu gözlerle etrafına bakan genç Veliaht Prens vardı.
İmparatoriçe, battaniyeye sarılı, hareketsiz yatan kocasını gördüğünde, ağzından bastırılmış bir çığlık koptu. He Miao, nazikçe onun kolunu tuttu. “Sakin olun, majesteleri,” diye fısıldadı. “İmparatorumuz yorgun. Uzun bir yolculuk onu bekliyor.”
İmparatoriçe’nin gözleri, komplocuların üzerinde nefret ve korkuyla gezindi. Onların yüzünde kurtarıcıları değil, ailesini kaçıran hainleri görüyordu.
“Baba?” diye sordu Veliaht Prens, sesi titreyerek. “Babam neden uyuyor?”
Wang Xun, çocuğun masum sorusu karşısında yutkundu. Cevap veremedi. Hiç kimse cevap veremedi. O sessizlik, en acı itiraftı.
General Zhou, beklemeye tahammülü olmadığını belli eden bir hareketle yola koyuldu. “Gidiyoruz,” dedi. “Atlar bizi bekliyor.”
Sarayın duvarlarından son kez çıktıklarında, kendilerini Luoyang’ın dar ve pis kokulu arka sokaklarında buldular. Gökyüzü bulutluydu, ay ışığı bile onlara yol göstermiyordu. Bir hanedanlık, kendi başkentinden bir hırsız gibi kaçıyordu. Taç, karanlıkta düşmüştü. Ama düştüğü yerden onu kaldırıp kaldıramayacaklarını kimse bilmiyordu.
Kuzey Kapısı’ndaki Ağ
Hanyu Geçidi Dışındaki Orman, Luoyang, MS 313 Sonbahar Başı, Gece
Shi Le, atının üzerinde, ormanın derinliklerinde bir taş heykel gibi hareketsiz duruyordu. Etrafındaki yüzlerce seçkin savaşçı da aynı ölümcül sessizliğe gömülmüştü. Ay, bulutların arkasına saklanmıştı. Gecenin tek sesi, rüzgârın çam ağaçlarının iğneleri arasında çıkardığı hüzünlü fısıltı ve atların ara sıra duyulan sabırsız solumasıydı. Soğuk, zırhların içine işliyor, lakin kimse titremiyordu. Onları sıcak tutan, damarlarında dolaşan beklentinin ve intikam arzusunun ateşiydi.
Gözleri, yaklaşık iki yüz adım ilerideki Hanyu Geçidi’nin karanlık silüetine kilitlenmişti. O kapı, onun için bir şehre açılan bir geçit değildi. Geçmişine açılan bir kapıydı. O kapıdan yıllar önce, bir köle olarak, zincirler içinde geçirilmiş olabilirdi. O kapının ardındaki şehirde aşağılanmış, dövülmüş, insan yerine konmamıştı. Şimdi, o kapıdan bir imparatorun çıkmasını bekliyordu. Tarih, bazen ne garip bir şairdi.
Zhang Bin, sessizce atını onun yanına sürdü. “İzcilerimiz, kapının iç tarafında bir hareketlilik olduğunu bildirdi,” diye fısıldadı. “Beklediğimiz gibi, küçük bir grup. Muhafız komutanı rüşveti almış olmalı.”
Shi Le başıyla onayladı. Konuşmadı. Kelimelere gerek yoktu. Bütün planlar yapılmış, bütün tuzaklar kurulmuştu. Şimdi, yalnızca avın ağa düşmesini beklemek kalmıştı. Düşünceleri, yine o eski Jinli efendisine kaydı. O kibirli, zalim adama. Acaba o da şu an surların arkasında, sıcak yatağında uyuyor muydu? Yoksa açlıktan ve korkudan kıvranıyor muydu? Onu bulmayı, gözlerinin içine bakarak imparatorunun yakalanışını anlatmayı ne kadar isterdi.
Zaman, ağır ve yoğun bir şurup gibi akıyordu. Derken, gecenin sessizliğini bozan bir gıcırtı duyuldu. Hanyu Geçidi’nin devasa kanatlarından biri, yavaşça ve isteksizce aralanıyordu. Shi Le’nin adamları, nefeslerini tuttular. Kasları gerildi. Okçular, yaylarına çoktan yerleştirdikleri okların kirişlerini hafifçe gerdiler.
Kapının aralığından, önce tek bir atlı çıktı. Sonra bir başkası. Küçük, gölgelerden oluşmuş bir kafile, ürkek adımlarla şehirden dışarı süzüldü. Shi Le, saydı. On, on iki kişi. Birkaç at. Ve atlardan birinin üzerinde, iki kişinin taşıdığı büyük, sarsak bir yük. İmparator.
Grup, şehirden tamamen çıkıp ormana giden patikaya saptığında, kapı arkalarından aynı gıcırtıyla kapandı. Artık tuzaktaydılar. Kaçacak yerleri yoktu.
Shi Le, grubun tam olarak istediği noktaya, ormanın en sık ve karanlık olduğu bölgeye gelmesini bekledi. Her saniye, Jinli askerlerin gerginliğini artırıyor, onları sahte bir güvenlik hissine sürüklüyordu. Bırakalım biraz daha ilerlesinler. Bırakalım kurtulduklarını sansınlar. Zafer, en beklemedikleri anda onlardan çalındığında daha tatlı olurdu.
Kafile, tam altından geçtiği büyük bir meşe ağacının hizasına geldiğinde, Shi Le sağ elini kaldırdı. Bu, yüzlerce savaşçının beklediği tek işaretti.
Elini indirdiği an, orman bir anda canlandı. Gecenin sessizliği, yüzlerce bozkır atlısının savaş çığlıklarıyla yırtıldı. Ağaçların arkasından, çalılıkların arasından, her yönden fırlayan gölgeler, küçük Jinli kafilesinin üzerine bir çığ gibi düştü. Oklar, uğursuz bir vızıltıyla havayı yardı. Kılıçların çeliğe çarpma sesi, ölümün müziğiydi.
Jinli muhafızlar, neye uğradıklarını şaşırmışlardı. Paniğe kapıldılar. Birkaçı kılıcını çekip savaşmaya çalıştı, lakin sayıca ve hazırlık olarak o kadar dezavantajlıydılar ki, direnişleri birkaç saniyeden fazla sürmedi. Atlar şaha kalktı, insanlar çığlık çığlığa yere düştü.
Shi Le, atını ileri sürmedi. Tepeden, kendi yarattığı bu cehennemi izledi. Yüzünde, bir sanatçının eserini tamamladıktan sonra duyduğu o vahşi, karanlık tatmin vardı. Planı işlemişti. Ağ, avın üzerine kapanmıştı. Şimdi, ağın içindekileri toplama zamanıydı.
Şafaktaki Kervan
Dunhuang Dışındaki Çöl, MS 313 Sonbahar Başı, Şafak Vakti
Gecenin son yıldızları, gökyüzünün doğusunda beliren solgun, gri bir ışıkla silinmeye başlamıştı. Çöl, yeni bir güne uyanırken, hava keskin ve temizdi. Nanai-vandak, yeni kurduğu kervanın başında duruyordu. Bu kervan, Samarkand’dan yola çıkan zengin ticaret kervanına hiç benzemiyordu. Develer daha zayıf, yükler daha azdı. Ama insan sayısı daha fazlaydı. Adamlarının arasına, Ye şehrinden gelen yorgun mülteciler, Jin ordusundan kaçan genç asker Wei ve artık onun koruması altında olan diğer çaresizler de katılmıştı. Bu bir ticaret kervanı değil, bir umut kervanıydı.
Miwnay ve Shayn, kendileri için hazırlanan kapalı bir deve semerinin içinde oturuyorlardı. Miwnay, semerin küçük aralığından, onlara veda etmek için gelen An Lingshou’yu ve diğer birkaç keşişi izliyordu. Vedalaşmaları kısa ve basit olmuştu.
“Yolun açık olsun, Miwnay,” demişti An Lingshou. “Unutma, gerçek sığınak dışarıdaki duvarlar değil, içindeki dinginliktir.” Miwnay, karşılık olarak annesinin yadigârı bileziği ona uzatmıştı. Ama keşiş, yine nazikçe reddetmişti. “Bu senin geçmişin. Onu yanında götür. Ama geleceğinin prangası yapma.”
Nanai-vandak, son kontrolleri yapıyordu. Veshapar, su tulumlarının sağlam bağlandığından emin oluyor, mültecilerin lideri olan yaşlı tüccar ise yiyeceklerin adil bir şekilde dağıtılmasına yardım ediyordu. Bir gecede, farklı hedefleri olan insanlar, ortak bir kaderde birleşmiş bir topluluğa dönüşmüştü.
Nanai-vandak, kervanın önündeki atına bindi. Arkasına döndü ve bu tuhaf topluluğa baktı. Yüzlerde korku vardı, evet. Ama aynı zamanda, bir arada olmanın getirdiği cılız bir güç de vardı.
“Yola çıkıyoruz!” diye bağırdı. Sesi, çölde yankılandı. “Önümüzdeki ilk durak, Yumen Geçidi. Oradan sonra Turfan. Yolumuz uzun ve zorlu olacak. Birbirimize göz kulak olacağız. Zayıf olanı, güçlü olan taşıyacak. Aç olanla, tok olan paylaşacak. Biz artık bir kervanız. Ve bir kervan, en yavaş devesi kadar hızlıdır.”
Kervan, ağır ağır hareket etmeye başladı. Develerin çıngırakları, yeni bir yolculuğun melankolik müziğini çalıyordu. Arkalarında, Dunhuang vahası ve Bin Buda Mağaraları, yükselen güneşin ilk ışıkları altında küçülerek bir seraba dönüştü. Önlerinde ise, Taklamakan Çölü’nün sonsuz kum denizi uzanıyordu.
Miwnay, geriye son bir kez baktı. Orada, hayatının en kötü günlerini ve en beklenmedik huzurunu bulmuştu. İki dünya arasında kalmıştı. Şimdi, üçüncü bir dünyaya, belirsiz bir geleceğe doğru yol alıyordu. Kocasının elini tuttu. Shayn, ikisinin arasında uyuyordu. Belki de An Lingshou haklıydı. Sığınak, duvarlar değildi. Sığınak, bu küçük ailenin birbirine kenetlenen elleriydi.
Surların İçindeki Esaret
Yoksul Bir Mahalle, Luoyang, MS 313 Sonbahar Başı, Gece
Mei, kucağındaki bebeğin ateşini kontrol etmek için elini onun alnına koydu. Çocuk, yanıyordu. Açlık ve kötü beslenme, onu savunmasız bırakmış, bir hastalık gelip bedenine yerleşmişti. Diğer oğlu, odanın karanlık bir köşesinde, dizlerini kendine çekmiş, sessizce oturuyordu. Korkuyordu. Bütün şehir korkuyordu.
Gece, diğer gecelerden daha gürültülüydü. Uzaktan gelen boğuk çığlıklar, atların dörtnala koşma sesleri ve ara sıra duyulan kılıç şakırtıları, uyumalarına izin vermiyordu. Birkaç saat önce, kuzey yönünden büyük bir kargaşa sesi gelmişti. Sanki bir savaş, şehrin hemen dışında patlak vermiş gibiydi. Sonra, aniden her şey susmuştu. O sessizlik, gürültüden daha korkutucuydu.
Mei, odanın tek penceresi olan, kâğıtla kaplı küçük aralığa yaklaştı. Kâğıtta bir delik açıp dışarıya baktı. Sokak boştu. Ama şehrin kuzey kapısı yönünde, gökyüzünde tuhaf, titreşen bir ışık vardı. Yüzlerce meşalenin ışığı gibi.
Ne olduğunu bilmiyordu. Barbarlar şehre mi girmişti? Sarayda bir darbe mi olmuştu? İmparator kaçmış mıydı? Söylentiler o kadar çoktu ki, kimse gerçeğin ne olduğunu bilmiyordu. Onlar için gerçeğin bir önemi de yoktu. Kim kazanırsa kazansın, onların kaderi değişmeyecekti. Onlar, filler tepişirken ezilen çimenlerdi.
Dışarıdan gelen bir boru sesiyle irkildi. Ardından, bir tellalın bağıran sesi duyuldu.
“Duyduk duymadık demeyin! Göğün Oğlu’nun emridir! Şehir kapıları, ikinci bir emre kadar mühürlenmiştir! Dışarı çıkmaya çalışan ya da birilerini çıkarmaya yardım eden herkes, ailesiyle birlikte vatan hainliğinden idam edilecektir!”
Mei’nin kalbi, buz gibi bir mengeneyle sıkıldı. Kapana kısılmışlardı. Bu şehir, artık bir başkent değil, bir toplu mezardı. Ve onlar, o mezarın içinde canlı canlı gömülmüşlerdi.
Hasta bebeği yeniden ağlamaya başladı. Mei, onu kucağına alıp salladı. Ona fısıldayacak hiçbir umut sözü, anlatacak hiçbir güzel masal kalmamıştı. Yalnızca çaresizlik vardı. Gözlerini kapattı ve kocasını düşündü. Acaba yaşıyor muydu? Bir gün geri dönecek miydi? Yoksa o da, bu anlamsız savaşta ölüp giden binlerce isimsiz askerden biri mi olmuştu?
O gece Luoyang’da, surların içinde kalan yüz binlerce insan için, kıyamet bir ateş ve kılıçla gelmedi. Kıyamet, kapanan bir kapının gıcırtısıyla ve bir bebeğin bitkin ağlayışıyla, sessizce geldi.
Bölüm 8 – Ganimet ve Bedel
İmparatorun Zincirleri
Hanyu Geçidi Dışındaki Xiongnu Kampı, Luoyang, MS 313 Sonbahar Başı
Zaferin kokusu, dökülen kanın, terli atların ve sönen meşalelerin isli kokusuna karışmıştı. Shi Le, ele geçirdikleri Jinli esirlerin önüne kurulmuş derme çatma bir tahtta oturuyordu. Arkasında, en sadık Jie savaşçıları, ellerinde kanlı kılıçlarıyla bir duvar gibi duruyorlardı. Pusu mükemmel bir şekilde işlemiş, Jin hanedanlığının kalbi, tek bir kayıp bile vermeden ele geçirilmişti. Lakin Shi Le’nin yüzünde bir zafer sarhoşluğu yoktu. Gözlerinde, avını parçalamadan önce onunla oynayan bir yırtıcının soğuk, hesaplı bakışları vardı.
Önünde, bir zamanlar Çin’in en güçlü insanları olan bir avuç sefil duruyordu. General Zhou ve Saray Muhafızları Komutanı Sima Bao, ağır yaralı ve zincire vurulmuştu. Ama yenilgiye rağmen, dimdik duruyor, Shi Le’ye nefretle bakıyorlardı. Veliaht Prens’in hocası He Miao ve İmparatorluk Kütüphanesi’nin yöneticisi Wang Xun ise, yara almamışlardı. Lakin yüzlerindeki ifade, fiziksel yaralardan çok daha acı bir yenilginin izlerini taşıyordu. Onların dünyası, inandıkları bütün değerler, o gece yıkılmıştı.
İmparatoriçe, genç Veliaht Prens’e sarılmış, korku ve tiksintiyle etrafındaki barbarlara bakıyordu. Ve ortada, en değerli esir, Göğün Oğlu Sima Chi duruyordu. Ayılmıştı. Üzerindeki kirli battaniye atılmış, altındaki imparatorluk ipekleri parçalanmış ve çamura bulanmıştı. Elleri arkadan bağlanmıştı. Yüzünde, ne öfke ne de korku vardı. Yalnızca boş, anlamsız bir bakış. Sanki ruhu, bedenini çoktan terk etmiş gibiydi.
“Demek,” diye söze başladı Shi Le, sesi ormanın sessizliğinde tehlikeli bir şekilde çınladı. “Jin hanedanlığının bütün bilgeliği ve gücü, bu kadar mı? Bir avuç korkak komplocu ve aklını yitirmiş bir imparator.”
General Zhou, zincirlerini şıngırdatarak bir adım öne çıktı. “Barbar köpek!” diye tükürdü. “Bizi öldür, ama Göğün Oğlu’na saygısızlık etme!”
Shi Le güldü. Kısa, kuru bir gülüştü. “Göğün Oğlu mu? Gökler, sizin gibi zayıfları ne zamandan beri oğlu olarak kabul ediyor? Gökler, gücü sever, General. Ve bu gece güç, bizimle.”
Bakışlarını, dimdik duran lakin içten içe titrediği belli olan Wang Xun’a çevirdi. “Ve sen… Bilgin Wang. Saraydaki casusum, senin bu komplonun beyni olduğunu söyledi. Bütün o Konfüçyüs kitapları, sana bir imparatorun nasıl kaçırılacağını mı öğretti? Yoksa görev bilinci ve onur üzerine yazdığınız o süslü kelimeler, ihanet için birer kılıf mıydı?”
Wang Xun cevap vermedi. Ne diyebilirdi ki? Bu barbar haklıydı. Kendi ilkelerini çiğnemiş ve başarısız olmuştu. Yenilginin utancı, zincirlerden daha ağır bir yüktü.
Shi Le, onun sessizliğinden keyif alarak devam etti. “Sizi öldürmeyeceğim,” dedi. “Sizin için daha kötü bir kaderim var. Liu Cong, Luoyang’a girdiğinde, sizi ona hediye olarak sunacağım. Bütün Çin, imparatorlarının ve onun sadık hizmetkârlarının, yeni efendilerinin önünde nasıl diz çöktüğünü görecek. Sizin onurunuz, benim zaferimin basamağı olacak.”
Bu sözler, General Zhou’nun bile yüzünün kireç gibi olmasına yetti. Ölüm, onursuz bir yaşamdan daha iyiydi. Bu barbar, onların yalnızca bedenlerini değil, ruhlarını da esir almıştı.
Shi Le, adamlarına döndü. “Esirleri, hazırladığımız kafeslere koyun,” dedi. “İmparator için olan en süslüsü olsun. Sonuçta o bir imparator. Misafirimiz olarak rahat etmeli.” Adamları, bu acımasız şakaya kahkahalarla gülerken, esirleri sürükleyip götürdüler.
En sona, imparator kalmıştı. Shi Le, tahtından kalktı ve yavaşça onun önüne geldi. Yıllardır hayalini kurduğu an buydu. Bir zamanlar bir karınca gibi ezebilecekleri adam, şimdi onun merhametine muhtaçtı.
“Söyle bana, Sima Chi,” dedi Shi Le, yüzünü onun yüzüne yaklaştırarak. “Köle pazarında, efendiler alacakları atın dişlerine bakarlar. Ben de şimdi senin dişlerine bakmalı mıyım?”
Sima Chi tepki vermedi. Gözleri boşluğa bakmaya devam ediyordu. Sanki orada değildi. Sanki bu aşağılanma, ona ulaşmıyordu.
Shi Le’nin yüzü, bir an için hayal kırıklığıyla kasıldı. İstediği reaksiyonu alamamıştı. O, korku, yalvarma, öfke görmek istiyordu. Ama karşısında boş bir kabuk vardı. Kılıcının ucuyla, imparatorun çenesini kaldırdı. “Bana bak!” diye tısladı. “Ben, Shi Le. Senin imparatorluğunu yıkan adam. Hatırla bu yüzü.”
Ama imparatorun gözlerinde bir tanıma pırıltısı olmadı. O an, Shi Le zaferinin bir yanının eksik olduğunu hissetti. Yendiği düşman, onun zaferini idrak edemeyecek kadar yıkılmıştı. Bu, lezzetli bir yemeği, tad alma duyusunu kaybetmiş birine yedirmek gibiydi.
Öfkeyle imparatoru itti. “Götürün şunu!” diye bağırdı adamlarına. “Gözümün önünden kaldırın!”
Askerler imparatoru da sürükleyip götürürken, Zhang Bin yanına yaklaştı. “Büyük bir zafer, komutanım,” dedi. “Tarih, bu geceyi yazacak.”
“Evet,” dedi Shi Le, gözleri hâlâ esirlerin götürüldüğü yöndeydi. “Ama tarih, bazen en önemli detayları atlar. Bir imparatoru esir almanın, bir imparatorluğu yıkmaktan daha zor olduğunu yazmaz.” Zaferini kazanmıştı. Ama intikamının tadı, beklediği kadar tatlı değildi. Belki de asıl zevk, ganimetin kendisinde değil, avın peşindeki koşunun kendisindeydi.
Çölün Bedeli
Taklamakan Çölü, Turfan’a Giden Yol, MS 313 Sonbahar
Çöl, affetmiyordu. Nanai-vandak, bu gerçeği yirmi yıllık kervancılık hayatında defalarca öğrenmişti. Ama bu yolculuk, bildiği bütün derslerden daha acımasızdı. Dunhuang’dan ayrılalı üç hafta olmuştu ve çöl, onlardan her gün bir bedel istiyordu.
Gündüzleri güneş, gökyüzünde acımasız bir cellat gibi duruyor, geceleri ise ayaz, kemiklerine işliyordu. Kum fırtınaları, kervanı günlerce olduğu yerde mahsur bırakıyor, yollarını kaybetmelerine neden oluyordu. Dunhuang’da aldıkları develerin bir kısmı, tecrübesiz mültecilerin kötü bakımı yüzünden hastalanmış, su kaynakları ise hesapladıklarından çok daha hızlı tükenmişti.
En kötüsü ise, insan kayıplarıydı. Ye şehrinden gelen mültecilerin en yaşlıları ve en zayıfları, çölün zorlu koşullarına dayanamamıştı. Her birkaç günde bir, kervan duruyor, kumda sığ bir mezar kazılıyor ve basit bir tören yapılıyordu. Bu ölümler, kervanın moralini bir kanser gibi kemiriyor, umutları tüketiyordu.
Nanai-vandak, kendini sorumlu hissediyordu. Onları bu yola o çıkarmıştı. Onlara kurtuluş vaat etmişti. Ama şimdi, onları başka bir cehenneme sürüklediğini düşünmeye başlamıştı.
Bir akşam, kamp ateşi etrafında toplanmışlarken, adamlarından biri olan yaşlı ve tecrübeli Baga, yanına geldi. “Efendim,” dedi alçak bir sesle. “Böyle devam edemeyiz. Mülteciler, bizi yavaşlatıyor. Onlar yüzünden suyumuz ve yiyeceğimiz bitmek üzere. Bir karar vermelisiniz.”
Nanai-vandak, Baga’nın ne demek istediğini biliyordu. Bir seçim yapması gerekiyordu. Ya kendi ailesini, kendi adamlarını ve kervanının geri kalanını kurtaracak ya da herkese birlikte batacaktı. Bu, Guzang yolunda verdiği kararın çok daha acımasız bir versiyonuydu. Orada merhameti seçmişti. Ama çöl, merhameti zayıflık olarak görüyordu.
Gözleri, ateşin başında oturan ailesine kaydı. Miwnay, bitkin ama kararlı bir ifadeyle, kızı Shayn’a bir hikâye anlatıyordu. Yanlarında, anne babasını yolda kaybeden küçük bir Çinli kız çocuğu da oturuyordu. Miwnay, o kızı da kendi kızı gibi sahiplenmişti. Shayn, elindeki son parça kuru ekmeği, o küçük kızla paylaşıyordu.
Nanai-vandak, o an kararını verdi. Bu yolculukta bir şeyler değişmişti. Yalnızca o değil, karısı ve kızı da değişmişti. Onlar, yalnızca hayatta kalmaya çalışmıyorlardı. İnsanlıklarını korumaya çalışıyorlardı. Eğer bu insanlığı korumak için ölmeleri gerekiyorsa, bu onurlu bir ölüm olurdu.
“Hayır, Baga,” dedi kararlı bir sesle. “Kimseyi arkada bırakmayacağız. Gerekirse son devemizi de keseriz. Son su tulumunu da paylaşırız. Turfan’a ya hep birlikte varacağız ya da hiçbirimiz varamayacağız.”
Baga, bir şey söylemedi. Ama gözlerinde, bir hayal kırıklığı değil, efendisine karşı yenilenmiş bir saygı vardı.
Yine de kader, onların insanlığını sınamaya kararlıydı. Birkaç gün sonra, ufukta bir toz bulutu belirdi. İlk başta bir kum fırtınası sandılar. Ama bulut yaklaştıkça, bunun atlılar olduğu anlaşıldı. Onlarca atlı, üzerlerine doğru dörtnala geliyordu. Bunlar, ne bir ordu ne de bir kervandı. Bunlar, çölün hayaletleriydi. Kabile savaşlarından kaçan, yağmayla yaşayan başıboş savaşçılardı.
Nanai-vandak, hemen savunma emri verdi. Develeri bir çember oluşturacak şekilde çöktürdüler. Kadınları ve çocukları çemberin içine aldılar. Kendisi, Veshapar, genç asker Wei ve silah kullanabilen diğer yirmi kadar adam, ellerinde kılıçlar ve yaylarla, çemberin dışında bir savunma hattı oluşturdular.
Haydutlar, naralar atarak etraflarını sardılar. Sayıca üç kat üstündüler. Liderleri, yüzü dövmeli, tek gözlü dev bir adamdı. Atının üzerinde, kervanı küçümseyen bir ifadeyle süzüyordu.
“Ne şanslı bir gün!” diye bağırdı, bozuk bir Türkçe ile. “Çöl, bize bir hediye göndermiş. Kadınlar, develer, yiyecek… Hepsini bize verin, belki birkaçınızın canını bağışlarız.”
Nanai-vandak, bir adım öne çıktı. “Biz barışçıl bir kervanız,” dedi. “Sizinle bir alıp veremediğimiz yok. Bırakın yolumuza gidelim.”
Haydut lideri bir kahkaha attı. “Çölde barış yoktur, Soğdlu. Yalnızca av ve avcı vardır. Ve bugün, siz avsınız.”
Savaş kaçınılmazdı. Haydutlar, atlarını mahmuzlayıp çemberin üzerine saldırdılar. Nanai-vandak ve adamları, umutsuz bir cesaretle direndiler. Kılıç sesleri, çığlıklar ve atların kişnemeleri, çölün sessizliğini yırttı. Nanai-vandak, yıllardır eline almadığı kılıcıyla, bir tüccardan çok bir savaşçı gibi dövüşüyordu. Ailesini koruma içgüdüsü, ona insanüstü bir güç veriyordu. Veshapar, bir dev gibi yanında savaşıyor, genç Wei ise şaşırtıcı bir soğukkanlılıkla ok atıyordu.
Ama sayı üstünlüğü eziciydi. Adamları bir bir düşmeye başladı. Haydutlar, çemberi yarmaya başladılar. Nanai-vandak, bir anlığına deve çemberinin içine baktı. Miwnay’ın, elinde bir bıçakla, Shayn’ı ve diğer öksüz kızı arkasına saklamış, bir dişi kaplan gibi haydutlara baktığını gördü.
Tam umutlar tükenmek üzereyken, beklenmedik bir şey oldu. Çölün başka bir yönünden, bir boru sesi duyuldu. Hem Nanai-vandak’ın adamları hem de haydutlar, şaşkınlıkla o yöne baktılar. Ufukta, yeni bir toz bulutu belirmişti. Ama bu seferki daha düzenliydi. Ve önünde, bir sancak dalgalanıyordu. Turfan Krallığı’nın sancağı. Bir devriye kolu olmalıydı.
Haydutlar, paniğe kapıldılar. Bir krallığın düzenli ordusuyla savaşmak istemiyorlardı. Liderleri, küfürler savurarak adamlarına geri çekilme emri verdi. Geldikleri gibi, bir anda çölde kayboldular.
Nanai-vandak ve hayatta kalan adamları, nefes nefese yere yığıldılar. Etrafları, kendi adamlarının ve birkaç haydudun cesediyle doluydu. Kervanlarının yarısını kaybetmişlerdi. Ama hayattaydılar.
Turfan devriyesi yanlarına geldiğinde, komutanları atından inip Nanai-vandak’a yaklaştı.
“Tam zamanında yetiştik, Soğdlu,” dedi komutan. “Bu haydutlar, haftalardır başımıza bela olmuştu. Kimsiniz siz?”
Nanai-vandak, ayağa kalkmaya çalıştı. “Biz,” dedi, sesi yorgunluk ve kederle boğuktu. “Biz, İpek Yolu’ndan geriye kalanlarız.”
O gün, çöl onlardan ağır bir bedel almıştı. Ama aynı zamanda, onlara bir şans daha vermişti. Kurtuluş, artık yalnızca birkaç günlük mesafedeydi.
Bedelin Ödenmesi
Eski Bir Tapınak, Luoyang, MS 313 Sonbahar
Mei, hasta bebeğini kucağında sallarken, dışarıdan gelen sesleri dinliyordu. Günlerdir evlerinden çıkmaya korkuyorlardı. Şehir, bir hayalet şehre dönmüştü. Sokaklar boştu, dükkânlar kapalıydı. Yalnızca ara sıra, yeni düzenin efendileri olan Xiongnu askerlerinin devriyeleri dolaşıyordu.
İmparatorun yakalandığı ve şehrin düştüğü haberi, bir fısıltı gibi yayılmıştı. Yeni imparator, Xiongnu Şanyüsü Liu Cong’un kendisiydi. Ama şehri yöneten, onun acımasız generali Shi Le’ydi.
Shi Le, şehre girdikten sonra bir dizi emir yayınlamıştı. Zenginlerin ve eski memurların mal varlıklarına el konulmuş, tahıl ambarları halka açılmıştı. Birkaç günlüğüne, şehirde bir bolluk havası esmişti. Aç insanlar, ambarlara hücum edip çuvallarla tahıl almışlardı. Mei bile, büyük oğluyla birlikte gidip bir torba arpa almayı başarmıştı. Bu, onlara bir aylık yiyecek demekti.
Ama bu bolluk, bir bedelle gelmişti. Shi Le, eski düzenin bütün temsilcilerinden intikam alıyordu. Her gün, pazar meydanında onlarca eski memur, soylu ve zengin tüccar idam ediliyordu. Onlara yardım ettiği ya da onlarla işbirliği yaptığı düşünülen sıradan insanlar bile aynı kaderi paylaşıyordu. Korku, açlığın yerini almıştı. Kimse kimseye güvenemiyordu. Komşular, birbirlerini ihbar ediyordu.
O sabah, kapıları sert bir şekilde çalındı. Mei, korkuyla sıçradı. Büyük oğlu, ağlamaya başladı. Kapıyı açtığında, karşısında iki Xiongnu askeri ve tanıdığı bir yüz gördü. Mahalledeki muhbirlerden biri olan, komşusu Wang.
“İşte bu kadın,” dedi Wang, Mei’yi işaret ederek. “Kocası, Jin ordusunda askerdi. Hâlâ onlara sadık olabilir. Evinde kaçak bir asker saklıyor olabilir.”
Mei’nin kanı çekildi. “Yalan!” diye bağırdı. “Kocamdan aylardır haber alamıyorum! Evimde kimse yok!”
Askerler, onu iterek içeri daldılar. Küçücük, tek odalı evi altüst ettiler. Elbette kimseyi bulamadılar. Ama bu, onların umurunda değildi. Onlar için suçlu olmak, suçun kendisinden daha önemliydi.
Askerlerden biri, hasta yatan bebeği gördü. “Bu çocuk,” dedi. “Jin tohumu. Büyüyünce o da bir isyankâr olacak.”
Kılıcını çekti. Mei, aklını yitirmiş gibi bir çığlık atarak askerin üzerine atladı. Onu ısırdı, tırmaladı. Ama zayıf bedeni, zırhlı bir askere karşı bir hiçti. Asker, onu bir paçavra gibi kenara fırlattı.
Sonra, Mei’nin hayatı boyunca kulaklarından silinmeyecek bir ses duyuldu. Bir çığlık, ardından korkunç bir sessizlik. Gözlerini açtığında, bebeğinin beşiğinin kanla dolduğunu gördü.
Aklını kaybetti. O andan sonra ne olduğunu tam olarak hatırlamıyordu. Çığlıklar, boğuşma, acı… Kendine geldiğinde, bir at arabasının arkasında, diğer onlarca kadınla birlikte bilinmeyen bir yere götürülüyordu. Meydandan geçerken, pazar yerinde idam edilen insanları ve bir kazığa geçirilmiş komşusu Wang’ın cesedini gördü. Anlaşılan, Shi Le’nin adaleti, yalancı muhbirleri de affetmiyordu.
Mei, artık hiçbir şey hissetmiyordu. Ne acı, ne öfke, ne de korku. İçi bomboştu. Bebeğini, kocasını, evini, her şeyini kaybetmişti. Onlar, yeni düzenin kurulması için ödenen bedelin bir parçasıydı. Ve o bedel, ganimetten çok daha ağırdı.
Bölüm 9 – Yeni Efendiler, Eski Gölgeler
Saraydaki Yabancı
Fethedilmiş Luoyang, İmparatorluk Sarayı, MS 313 Kış
Liu Cong, bir zamanlar Jin imparatorlarının oturduğu ejderha motifli tahtta otururken, bir an için her şeyin ne kadar gerçeküstü olduğunu düşündü. O, göçebe bir Xiongnu şanyüsünün oğlu, şimdi Göğün Altındaki Her Şeyin merkezi olan bu kadim şehrin, bu görkemli sarayın efendisiydi. Sarayın devasa salonu, kendi gürültücü, kaba saba Xiongnu komutanları ve onlara yaranmaya çalışan, korku içindeki Çinli memurlarla doluydu. Havada, dökülen kımız kokusu, ter kokusu ve ince, gizli bir korku kokusu birbirine karışmıştı. Bu, onun zaferinin kokusuydu.
Ama zaferin tadı, hayal ettiği gibi değildi. Şehir fethedilmişti, evet. Lakin bu, canlı bir şehri fethetmek gibi değildi. İçi boşaltılmış, ruhu çekilmiş bir kabuğu devralmış gibiydi. Halk açtı, sokaklar ceset doluydu, ticaret durmuştu. En önemlisi, zaferin en büyük şerefi, ona ait değildi. Herkes, Luoyang’ı düşürenin o olmadığını, asıl fatihin, o kurnaz Jie kölesi Shi Le olduğunu fısıldıyordu.
Shi Le, imparatoru ve komplocuları ona bir hediye gibi sunduğunda, Liu Cong hem memnun olmuş hem de içten içe öfkelenmişti. Bu hediye, Shi Le’nin gücünün ve zekâsının bir göstergesiydi. Liu Cong’un kendi generallerinin başaramadığını, bir devşirme başarmıştı. Bu durum, onun otoritesini sarsıyordu.
Şimdi, o hediyelerle ne yapacağına karar verme zamanıydı. Esirleri, huzuruna getirmelerini emretti.
Önce, General Zhou ve Sima Bao getirildi. Zincire vurulmuş, yaralı ama hâlâ mağrur bir şekilde duruyorlardı. Liu Cong, onlara baktı. Bunlar, yenilmiş olsalar da gerçek savaşçılardı. Onlara saygı duyabilirdi.
“Siz,” dedi Liu Cong, Xiongnu dilinde. Yanındaki bir tercüman, sözlerini Çinceye çeviriyordu. “Cesurca savaştınız. Hanedanlığınıza sadık kaldınız. Size, ordumda bir komutanlık teklif ediyorum. Bana hizmet edin, hayatınız ve onurunuz size geri verilsin.”
General Zhou, tercümanın sözleri biter bitmez yere tükürdü. “Bir barbara asla hizmet etmem!” diye bağırdı. “Bizim tek imparatorumuz var! Onu öldürseniz bile, ruhu bize yol gösterecektir!”
Liu Cong’un yüzü seğirdi. Reddedilmeye alışkın değildi. Ama generalin cesareti, onu etkilemişti. “Peki,” dedi. “Madem onurlu bir ölümü seçiyorsun, isteğin yerine gelsin.” Bir işaret verdi. Muhafızlar, General Zhou ve Sima Bao’yu dışarı sürüklediler. Birkaç dakika sonra, dışarıdan iki boğuk çığlık ve ardından gelen alkış sesleri duyuldu.
Sıra, bilginlere gelmişti. Wang Xun ve He Miao, titreyerek ama yine de bir duruş sergilemeye çalışarak içeri alındılar. Onlar savaşçı değildi. Kılıçları yoktu. Tek silahları, artık bir işe yaramayan bilgelikleriydi.
Liu Cong, onları küçümseyen bir ifadeyle süzdü. “Siz fırça ve mürekkep adamları,” dedi. “Sizin gibiler yüzünden Çin zayıf düştü. Bütün gün oturup eski şiirleri okuyup, erdem üzerine boş laflar ettiniz. Ama bir kılıç karşısında ne kadar işe yaradığınızı gördük.”
Wang Xun, ilk kez başını kaldırdı ve doğrudan Liu Cong’un gözlerine baktı. “Bir imparatorluk,” dedi, sesi şaşırtıcı derecede güçlüydü. “Yalnızca kılıçla kurulmaz. Kılıçla fethedersiniz, ama yönetemezsiniz. Yönetmek için bilgelik, adalet ve düzen gerekir. Bunlar olmadan, sizin imparatorluğunuz da bizimki gibi çökmeye mahkumdur.”
Liu Cong, bu beklenmedik cevap karşısında şaşırdı. Bu zayıf görünümlü bilgin, ölümün kıyısında ona ders vermeye cüret ediyordu. Bir an öfkelendi. Ama sonra, sözlerindeki gerçeği fark etti. Şehri fethetmişti, ama nasıl yöneteceğini bilmiyordu. Xiongnu gelenekleri, bir imparatorluğu idare etmeye yetmezdi.
“İlginç,” dedi Liu Cong, parmaklarıyla sakalını sıvazlayarak. “Demek bana lazım olan şey, sizde var. Peki, Bilgin Wang, sana bir teklifim var. Benim danışmanım ol. Bana Çin’i nasıl yöneteceğimi öğret. Yeni hanedanlığın temellerini birlikte atalım.”
Bu, General Zhou’ya yapılan tekliften çok daha farklı, çok daha şeytani bir teklifti. Bedenini değil, ruhunu satın almayı teklif ediyordu. Wang Xun’dan, hayatı boyunca savunduğu her şeye ihanet etmesini, celladının hizmetkârı olmasını istiyordu.
Wang Xun’un zihninde, ailesi, kitapları, Konfüçyüs’ün öğretileri ve o gece ihanet ettiği imparatoru canlandı. Bir an için, teklifi kabul etmeyi düşündü. Belki, içeriden bir şeyler yapabilir, bu barbarların zulmünü hafifletebilir, Çin halkına yardım edebilirdi. Ama sonra, bunun kendini kandırmak olduğunu anladı. Bu, onurunu satmak olurdu.
“Cevabım,” dedi yavaşça. “General Zhou’nunkiyle aynıdır.”
Liu Cong’un yüzü karardı. Bu ikinci reddediliş, gururunu incitmişti. “Sen bilirsin,” diye tısladı. “Ama senin ölümün, onunkisi gibi hızlı ve onurlu olmayacak.”
En son, imparator Sima Chi getirildi. Artık üzerinde imparatorluk ipekleri yoktu. Ona, bir hizmetkârın giydiği kaba, mavi bir elbise giydirmişlerdi. Ayakları çıplaktı. Zincirleri çıkarılmıştı, çünkü kaçacak ya da direnecek hali yoktu. Boş gözlerle, salonun ortasında duruyordu.
Liu Cong, tahtından indi ve onun etrafında bir tur attı. Onu bir at gibi inceliyordu. “İşte,” dedi komutanlarına dönerek. “Bir zamanların Göğün Oğlu. Şimdi benim şarap sunucum olacak. Her ziyafette, diz çöküp bana şarap ikram edecek. Bütün dünya, Jin imparatorunun yeni yerinin neresi olduğunu görecek.”
Xiongnu komutanları, bu nihai aşağılama karşısında kahkahalarla güldüler. Liu Cong, imparator Sima Chi’nin omzuna vurdu. Ama Sima Chi, bir heykel gibi tepkisiz kaldı.
O an, Liu Cong zaferinin ne kadar boş olduğunu bir kez daha anladı. Yendiği düşman, yenilgisini bile hissetmiyordu. Aşağıladığı imparator, aşağılandığını anlamıyordu. O, bir hayaletle savaşıyordu.
Öfkeyle tahtına geri döndü. “Götürün hepsini!” diye bağırdı. “Bilginleri zindana atın! İmparatoru da, hizmetkârların koğuşuna!”
Salon boşalırken, Liu Cong tahtında yalnız kaldı. Etrafı, yeni efendileri ve eski gölgelerle doluydu. Saray onundu. Şehir onundu. Ama içindeki o kemirgen şüpheyi, Shi Le’nin gölgesini ve fethettiği hayalet imparatorluğun boşluğunu bir türlü yenemiyordu.
Efendinin Gölgesi
Shi Le’nin Karargâhı, Luoyang Dışında, MS 313 Kış
Shi Le, Luoyang’a girmemişti. Şehrin hemen dışındaki, yaktığı soylu malikanelerinden birinin yerine kurduğu müstahkem karargâhında kalıyordu. Liu Cong, onu defalarca saraydaki zafer kutlamalarına davet etmişti. Ama Shi Le, her seferinde bir bahaneyle reddetmişti. O, Xiongnu prenslerinin kaba saba eğlencelerine katılmak, onların zafer sarhoşluğu içinde kendisini küçümsemelerine izin vermek istemiyordu. O, kendi yolunu çiziyordu.
Karargâhı, bir askeri kamptan çok, yeni bir gücün merkezi gibiydi. Etrafı, ona sadık Jie, Qiang ve hatta bazı Çinli askerlerle doluydu. O, Liu Cong gibi şehri yağmalamakla yetinmemişti. Bölgedeki yetenekli zanaatkârları, demircileri, çiftçileri ve mühendisleri kendi hizmetine almıştı. Ordusu için yeni silahlar ürettiriyor, tarımı yeniden canlandırmak için planlar yapıyor, ele geçirdiği topraklarda kendi düzenini kuruyordu. O, bir fatih gibi değil, bir kurucu gibi hareket ediyordu.
Zhang Bin, elinde bir tomar raporla çadırına girdi. “Komutanım, Luoyang’dan haberler var,” dedi. “Liu Cong, esirlerin kaderini belirlemiş.”
Shi Le, önündeki haritadan başını kaldırdı. “Dinliyorum.”
“Generalleri idam ettirmiş. Bilginleri, kendisine hizmet etmeyi reddettikleri için zindana attırmış. Ve imparatoru… Onu, sarayda kendisine şarap sunmakla görevlendirmiş.”
Shi Le, bu haberi duyduğunda yüzünde bir gülümseme belirdi. Ama bu, neşeli bir gülümseme değildi. “Liu Cong, bir barbar gibi düşünüyor,” dedi. “Düşmanını aşağılayarak onu yendiğini sanıyor. Ama asıl güç, düşmanını kendine hizmet ettirmekte değil, onun gücünü kendi gücüne katmaktadır.”
“Ne demek istiyorsunuz, komutanım?”
“O bilginler… Wang Xun gibi adamlar, bir ordudan daha değerlidir. Onlar, bir devleti nasıl yöneteceklerini bilirler. Onların bilgisi, bizim kılıçlarımızla birleştiğinde, bizi durduracak hiçbir güç kalmaz. Liu Cong, onları zindana atarak bir hazineyi çöpe atmış oldu.”
Shi Le ayağa kalktı ve çadırın kapısına yürüdü. Dışarıda, askerleri talim yapıyordu. Onların disiplinli hareketlerini, organize bağırışlarını izledi. Bu, onun ordusuydu. Xiongnu sürüsü değil, profesyonel bir ordu.
“Zhang Bin,” dedi. “Liu Cong’un sarayındaki casuslarımıza bir emir gönder. Zindandaki o bilginleri izlesinler. Onlara yiyecek ve su ulaştırsınlar. Onlarla gizlice konuşsunlar. Onlara, benim adıma bir teklif sunsunlar.”
Zhang Bin, şaşkınlıkla ona baktı. “Aynı teklifi mi, komutanım? Size hizmet etmelerini mi isteyeceksiniz? Onlar Liu Cong’u reddettiler. Sizi neden kabul etsinler? Siz de onlar için bir barbarsınız.”
“Hayır,” dedi Shi Le. “Onlara, bana hizmet etmelerini teklif etmeyeceğim. Onlara, Çin’e hizmet etmelerini teklif edeceğim. Onlara diyeceğim ki, ‘Jin hanedanlığı öldü. Ama Çin yaşıyor. Liu Cong gibi barbarların elinde bu kadim toprakların yok olup gitmesini mi izleyeceksiniz? Yoksa, düzeni yeniden kurabilecek, halkı koruyabilecek, Konfüçyüs’ün öğretilerini yeniden canlandırabilecek bir liderin yanında mı yer alacaksınız?’ Onlara, bir intikamcı değil, bir kurtarıcı olduğumu göstereceğim.”
Zhang Bin, komutanının dehası karşısında bir kez daha sarsıldı. Shi Le, yalnızca askeri bir deha değildi. O, insanların ruhuna nasıl hitap edeceğini bilen bir siyaset ustasıydı. Liu Cong, düşmanlarını yok ederken, Shi Le onların en değerlilerini kendi yanına çekmeye çalışıyordu.
“Bu çok riskli, komutanım. Liu Cong bunu öğrenirse, size savaş açar.”
“Açsın,” dedi Shi Le, gözleri uzaktaki Luoyang’ın silüetine dikilmişti. “O, sarayın gölgelerinde kaybolurken, ben burada gerçek bir güç inşa ediyorum. Zamanı geldiğinde, kimin efendi, kimin gölge olduğunu herkes görecek. Luoyang’ı ona verdim. Ama imparatorluk, benim olacak.”
Kumdaki İzler
Turfan Vahası, MS 313 Kış
Turfan şehri, onlara çölün ortasında bir cennet gibi görünmüştü. Yemyeşil tarlaları, berrak su kanalları ve hareketli pazarıyla, Dunhuang’ın kaosundan ve çölün acımasızlığından sonra bir sığınaktı. Nanai-vandak, kervanından geriye kalanlarla şehre girdiğinde, haftalar sonra ilk kez omuzlarındaki yükün hafiflediğini hissetmişti.
Şehir, Kuşan ve Çin kültürlerinin bir karışımıydı. Sokaklarda, farklı milletlerden insanlar, farklı diller konuşuyordu. Budist tapınakları, Zerdüşt ateşgedeleri ve Nesturi kiliseleri yan yana duruyordu. Burası, İpek Yolu’nun erime potasıydı. Ve şimdilik, Çin’deki savaştan uzakta, barış içinde bir adaydı.
Nanai-vandak, kervanını şehrin dışındaki bir kervansaraya yerleştirdi. Hayatta kalan adamlarına, yolda biriktirdiği son paralardan cömert bir pay verdi. Mültecilere, yeni bir hayata başlamaları için yardım etti. Genç asker Wei, Turfan ordusuna katıldı. Yaşlı tüccar, küçük bir dükkân açmak için kendine bir yer buldu. Herkes, kendi yolunu çizmeye başlamıştı.
Nanai-vandak ise, ailesi için küçük, temiz bir ev kiraladı. Miwnay, evi yeniden bir yuvaya çevirmek için çabalarken, Shayn ve evlat edindikleri küçük kız, şehrin çocuklarına karışıp oyunlar oynamaya başlamıştı. Bir normallik hissi, yavaş yavaş hayatlarına geri dönüyordu.
Ama Nanai-vandak’ın içi rahat değildi. Servetinin neredeyse tamamını kaybetmişti. Elinde, yalnızca Samarkand’daki evinden ve birkaç küçük mülkünden başka bir şey kalmamıştı. Ama onu asıl rahatsız eden, para kaybı değildi. Onu rahatsız eden, yolculuk boyunca gördükleriydi. Yıkılan şehirler, ölen insanlar, çöken bir medeniyet. Bu görüntüler, geceleri rüyalarına giriyordu.
Bir gün, şehrin Soğdlu tüccarlarının toplandığı bir çayhanede otururken, Doğu’dan yeni gelen bir kervancıyla sohbet etme fırsatı buldu. Adam, Luoyang’ın düşüşünü, Shi Le’nin zaferini ve Jin imparatorunun esir edilişini anlattı.
“Bütün Çin, bir ateş denizi gibi,” dedi adam. “Ticaret bitti. Yollar güvensiz. Artık ipek ya da çay değil, yalnızca kılıç ve korku satılıyor.”
Nanai-vandak, bu haberleri dinlerken, ne kadar doğru bir karar verdiğini bir kez daha anladı. Eğer doğuya gitmeye devam etseydi, o da şimdi ya ölü ya da bir barbarın kölesi olacaktı.
Eve döndüğünde, Miwnay’ı bahçedeki küçük ateşin başında, elinde bir parşömenle buldu. Miwnay, Samarkand’daki annesine mektup yazıyordu. Ama bu mektup, Dunhuang’da yazdığı umutsuz mektuplara benzemiyordu.
“Ne yazıyorsun?” diye sordu Nanai-vandak, yanına oturarak.
Miwnay gülümsedi. “Anneme, hayatta olduğumuzu yazıyorum,” dedi. “Ve torunlarının sayısının ikiye çıktığını. Ve kocamın, bir tüccardan daha fazlası olduğunu öğrendiğimi. Bir lider olduğunu.”
Nanai-vandak, karısının sözleri karşısında utandı. “Ben bir lider değilim, Miwnay. Ben, ailesini ve adamlarını neredeyse ölüme sürükleyen başarısız bir tüccarım.”
Miwnay, elini onun elinin üzerine koydu. “Hayır,” dedi. “Sen, zor bir seçim yapmak zorunda kaldığında, merhameti seçen adamsın. Sen, zenginliğini kaybetme pahasına, insanlığını kaybetmeyen adamsın. Benim için, bir lider budur.”
O an, Nanai-vandak kaybettiği her şeyin aslında bir kazanç olduğunu anladı. Servetini yitirmişti, evet. Ama ailesini yeniden bulmuştu. Ve daha önemlisi, kendisini yeniden bulmuştu. Çöl, ondan çok şey almıştı. Ama ona, paranın satın alamayacağı bir bilgelik vermişti.
“Ne yapacağız şimdi?” diye sordu Miwnay. “Samarkand’a dönecek miyiz?”
Nanai-vandak, bir an düşündü. Samarkand, evdi. Güvenli limandı. Ama dünya değişmişti. Eski dünya yoktu artık.
“Bilmiyorum,” dedi. “Belki. Ama belki de yeni bir başlangıç yapma zamanıdır. Burada, Turfan’da. İpek Yolu öldü diyorlar. Ama yollar ölmez, yalnızca yön değiştirir. Belki de yeni yolları bulacak olan biz oluruz.”
Gözleri, batıda batan güneşe, Samarkand’a doğru olan yöne değil, doğuya, kaosun ve yıkımın geldiği yöne takıldı. Kumdaki izler silinebilirdi. Ama yaşananlar, insanların kalbinde ve tarihin sayfalarında kalırdı. Ve o, bu yeni tarihin bir parçası olmaya karar vermişti.
Bölüm 10 – Küllerin Üzerindeki Tohumlar
Zindandaki Işık
Luoyang Zindanları, MS 314 Baharı
Zaman, Luoyang’ın altındaki nemli ve karanlık zindanlarda farklı bir ritimde akıyordu. Burada mevsimler yoktu; yalnızca geceden daha koyu bir gece ve ara sıra bir gardiyanın meşalesiyle yırtılan sonsuz bir alacakaranlık vardı. Wang Xun için dünya, dört yosunlu duvar, ıslak bir saman yatağı ve kendi umutsuz düşüncelerinden ibaretti. He Miao ile aynı hücreyi paylaşıyorlardı. Diğer komploculardan haberleri yoktu. Muhtemelen onlar da kendileri gibi bu karanlıkta çürümeye terk edilmişlerdi.
Aylardır buradaydılar. İlk haftalar, yenilginin şoku, utanç ve fiziksel sefaletle geçmişti. Yetersiz yemek, kirli su ve soğuk, bedenlerini zayıflatmıştı. Lakin zamanla, fiziksel acı yerini daha kemirgen bir zihinsel işkenceye bıraktı. Wang Xun, hayatı boyunca biriktirdiği bilgeliğin, okuduğu binlerce tomarın bu karanlıkta ne işe yaradığını sorguluyordu. Konfüçyüs’ün düzen ve erdem öğretisi, bir barbarın kılıcı ve kendi ihaneti karşısında tuzla buz olmuştu.
“Yanlış mı yaptık, usta?” diye fısıldadı bir gece He Miao. Sesi, hücrenin sessizliğinde bir hayaletin fısıltısı gibiydi. “Belki de direnmeyip, onlara hizmet etmeliydik. Belki o zaman halkımız için bir şeyler yapabilirdik.”
Wang Xun, gözleri tavandaki karanlığa dikili bir şekilde cevap verdi. “Hizmet etmekle köle olmak arasında ince bir çizgi vardır, He Miao. Onurunu kaybettiğin an, hizmetin bir anlamı kalmaz. Biz onurumuzu korumayı seçtik. Bedeli ağır oldu.”
Ama bu sözler, kendi kulağına bile boş geliyordu. Onurları onlara ne kazandırmıştı? Bu karanlık delikte, unutulmuş bir şekilde ölmekten başka?
Bir gün, hücrelerinin kapısındaki küçük mazgal aralandı ve içeri bir somun ekmekle bir kâse sulu çorba bırakıldı. Bu, her günkü rutinleriydi. Lakin o gün, ekmeğin içinde bir şey vardı. Wang Xun, parmaklarıyla yokladığında, içine gizlenmiş küçük, sıkıca sarılmış bir parşömen parçası buldu.
Kalbi, aylardır ilk kez hızla çarpmaya başladı. He Miao ile birlikte, hücrenin en karanlık köşesine çekildiler. Parşömeni titreyen ellerle açtı. Üzerinde, tanıdık bir el yazısıyla, yalnızca birkaç kelime yazıyordu: “Umut ölmedi. Ejderha, küllerinden doğacak. Shi Le.”
Wang Xun ve He Miao, şaşkınlıkla birbirlerine baktılar. Shi Le. O acımasız Jie generali. Onları esir alan, imparatorluklarını yıkan adam. Neden onlara bir umut mesajı göndersindi ki? Bu bir tuzak mıydı? Onlarla alay mı ediyordu?
“Anlamıyorum,” dedi He Miao. “Neden o? Bizi kurtarmak mı istiyor?”
“Sanmıyorum,” diye mırıldandı Wang Xun, düşünceli bir şekilde. “Shi Le, duygusal bir adam değil. O bir stratejist. Bu mesajın bir anlamı olmalı.”
O günden sonra, her birkaç günde bir, ekmeklerin içinde küçük mesajlar gelmeye başladı. Mesajlar, dışarıdaki dünyadan haberler veriyordu. Liu Cong’un saraydaki sefahati, Xiongnu prensleri arasındaki anlaşmazlıklar, Shi Le’nin kendi topraklarında kurduğu düzen, halkın ona karşı artan sempatisi… Mesajlar, yavaş yavaş bir tablo çiziyordu: Liu Cong’un yönetimi zayıf ve istikrarsızdı, oysa Shi Le’nin gücü her geçen gün artıyordu.
Sonunda, en cüretkâr mesaj geldi. “Liu Cong, Çin’i yönetemez. O bir yağmacı. Ama ben, düzeni yeniden kurabilirim. Lakin bunun için sizin bilgeliğinize ihtiyacım var. Bana değil, Çin’e hizmet edin. Sizi buradan çıkarabilirim.”
Wang Xun, o mesajı okuduğunda, Shi Le’nin oyununu anladı. O, Liu Cong’un zayıflığını ve kendi meşruiyet eksikliğini biliyordu. Eğer Wang Xun gibi saygın Konfüçyüsçü bilginleri kendi yanına çekebilirse, bu ona barbar bir fatihten çok, yeni bir hanedanlığın kurucusu imajı verecekti.
He Miao, “Bu bir ihanet olur, usta!” dedi hemen. “Bir barbara hizmet etmek… Jin’e ettiğimiz yemini bozmak…”
“Jin öldü, He Miao,” dedi Wang Xun, sesi yorgun ama kararlıydı. “Biz onu kurtaramadık. Şimdi soru şu: Çin’in tamamen bir barbar yağmasına dönüşmesine izin mi vereceğiz, yoksa bu kaosun içinden yeni bir düzen çıkarma ihtimali olan tek gücü mü destekleyeceğiz? Shi Le acımasız bir adam. Ama Liu Cong gibi akılsız bir tiran değil. O, bir şeyler inşa etmek istiyor. Belki de… Belki de o ejderha, bizim sulamamız gereken bir tohumdur.”
Bu, hayatının en zor kararıydı. Bütün inançlarına, bütün geçmişine aykırıydı. Bir zamanlar düşmanı olan, halkını katleden bir adamla işbirliği yapacaktı. Ama zindanın karanlığında, bazen en küçük ışık bile bir umut olurdu. Ve Shi Le’nin teklifi, ne kadar tehlikeli ve ahlaken sorgulanabilir olsa da, bir ışıktı.
Bir sonraki gün, gardiyan yemeği getirdiğinde, Wang Xun ona bir cevap verdi. Boş yemek kabının içine, tırnağıyla tek bir karakter çizdi: “Kabul.”
Bu, onun ikinci büyük ihanetiydi. İlki, imparatoruna karşıydı. İkincisi, kendi onuruna. Ama belki de bu ikinci ihanet, Çin için bir kurtuluşun başlangıcı olabilirdi. Zindanın karanlığında, yeni ve tehlikeli bir oyun başlamıştı.
Kırık Taç
İmparatorluk Sarayı, Luoyang, MS 314 Baharı
Sima Chi için dünya, renklerini ve anlamını yitirmişti. Günleri, birbirinin kopyası olan bir dizi aşağılanmadan ibaretti. Sabahları, diğer hizmetkârlarla birlikte soğuk bir koğuşta uyanıyor, basit bir kahvaltıdan sonra Liu Cong’un ziyafet salonunu temizliyordu. Akşamları ise, en acı görev onu bekliyordu. Xiongnu komutanlarının kahkahaları ve hakaretleri arasında, dizlerinin üzerine çöküyor ve yeni efendisi Liu Cong’a altın bir kadehte şarap sunuyordu.
İlk başlarda, bu aşağılanmalara karşı içinde bir öfke, bir isyan duygusu vardı. Ama zamanla, bu duygular köreldi. Yerini, ruhunu bir sise gibi kaplayan derin bir kayıtsızlık aldı. O artık Sima Chi değildi. O, Göğün Oğlu değildi. O, yalnızca Liu Cong’un “Onurlu Marki” adını verdiği, yaşayan bir hayaletti.
Bazen, ziyafetler sırasında, sarayın bir köşesinde utanç içinde duran eski karısını, İmparatoriçe’yi görüyordu. Ona da bir görev verilmişti; o da Xiongnu prenseslerine çay servisi yapıyordu. Göz göze gelmekten kaçınıyorlardı. Birbirlerine söyleyecek bir şeyleri kalmamıştı. Ortak geçmişleri, şimdi paylaştıkları utançtan daha ağır bir yüktü.
Oğlu, Veliaht Prens ise daha şanslıydı. Liu Cong, çocuğun masumiyetine bir tür saygı göstermiş, onu sarayın daha tenha bir bölümünde, birkaç Çinli hocanın gözetiminde yaşamasına izin vermişti. Ama Sima Chi, oğlunu görmekten de kaçınıyordu. Onun gözlerindeki hayal kırıklığını, babasının bu aciz hali karşısındaki utancını görmeye dayanamıyordu.
En tuhaf olanı, Liu Cong’un ona karşı olan tavrıydı. Bazen, ziyafetin sonunda, herkes çekildikten sonra, Liu Cong onu yanına çağırır, onunla konuşmaya çalışırdı.
“Söyle bana, Sima Chi,” derdi bir gece, şaraptan dili ağırlaşmış bir halde. “İmparator olmak nasıl bir histi? Bütün bu insanların sana tanrı gibi tapması… Göğün vekilinin sen olduğuna inanması… Nasıl bir şeydi?”
Sima Chi, boş gözlerle ona bakar, cevap vermezdi.
Liu Cong, bu sessizlik karşısında öfkelenirdi. “Konuş benimle, lanet olası!” diye bağırırdı. “Ben senin efendinim! Ben yeni imparatorum! Ama neden… neden hâlâ senin gölgeni hissediyorum bu sarayda? Neden bu tahtta oturduğumda, hâlâ bir yabancı gibi hissediyorum?”
Sima Chi, bu soruların cevabını bilse bile söylemezdi. Çünkü cevap basitti: Liu Cong, bir tacı çalabilirdi. Ama o tacın temsil ettiği binlerce yıllık tarihi, kültürü ve meşruiyeti çalamazdı. O, her zaman bu sarayda bir yabancı, bir gaspçı olarak kalacaktı.
Bir bahar akşamı, yine o aşağılayıcı şarap sunma merasimi sırasında, saraya beklenmedik bir misafir geldi. Prens Liu Yao. Liu Cong’un hırslı ve kibirli kuzeni. Shi Le’nin zaferinden sonra gözden düşmüş, lakin saraydaki entrikalara devam eden bir adam.
Liu Yao, Sima Chi’nin dizlerinin üzerinde Liu Cong’a şarap sunduğunu görünce, alaycı bir kahkaha attı. “Ah, kuzen,” dedi. “Hâlâ bu kırık oyuncakla mı oynuyorsun? Onu öldürüp bu maskaralığa bir son vermenin zamanı gelmedi mi?”
Liu Cong, kuzeninin sözlerinden rahatsız oldu. “O benim ganimetim, Yao. Onunla ne yapacağıma ben karar veririm.”
“Ganimet mi?” diye sordu Liu Yao. “O, bir ganimet değil, bir lanet. Onun varlığı, bizim barbar olduğumuzu, bu tahtı kaba kuvvetle aldığımızı hatırlatıyor herkese. Onu ortadan kaldır. Gerçek bir imparator gibi davran.”
O gece, Liu Yao’nun sözleri Liu Cong’un aklına bir zehir gibi işledi. Belki de kuzeni haklıydı. Sima Chi yaşadığı sürece, o her zaman bir gölge, eskisinin bir taklidi olarak kalacaktı.
Birkaç gün sonra, Liu Cong büyük bir ziyafet verdi. Ziyafetin sonunda, her zamanki gibi Sima Chi’yi şarap sunması için çağırdı. Sima Chi, dizlerinin üzerine çöktü ve titreyen elleriyle kadehi Liu Cong’a uzattı.
Liu Cong, kadehi aldı. Ama şarabı içmedi. Kadehteki şarabı, Sima Chi’nin başından aşağı döktü.
“Sana son bir şans veriyorum, Sima Chi,” dedi, sesi buz gibiydi. “Bana sadakat yemini et. Beni, Göğün yeni Oğlu olarak tanı. O zaman sana merhamet göstereceğim.”
Salondaki bütün gürültü kesilmişti. Herkes, nefesini tutmuş, bu son sahneyi izliyordu.
Sima Chi, başından süzülen şarap damlalarıyla, yavaşça başını kaldırdı. Aylardır ilk kez, gözlerinde bir ifade belirdi. Bu, kayıtsızlık ya da korku değildi. Bu, binlerce yıllık bir hanedanlığın son temsilcisinin yorgun, kırık ama yine de tükenmemiş gururuydu.
Ağzını açtı. Ve herkesi şaşırtan bir şey yaptı. Konuştu. Sesi, uzun süredir kullanılmadığı için zayıf ve çatlaktı.
“Ben,” dedi. “Göğün Oğlu’yum. Ve göklerin, birden fazla oğlu olmaz.”
Bu, onun son sözleri oldu. Liu Cong, öfkeyle kılıcını çekti. Kırık taç, o gece kanın içinde son kez parladı. Ama o son meydan okuma, sarayın duvarlarında bir hayalet gibi yankılanmaya devam edecekti.
Yeni Bir Başlangıç
Turfan Şehri, MS 314 Baharı
Kış, Turfan’da yumuşak geçmişti. Ama Nanai-vandak’ın ruhundaki kış, daha yeni yeni çözülmeye başlıyordu. Şehirdeki Soğdlu topluluğunun yardımıyla, küçük bir kervan işi kurmayı başarmıştı. Artık Çin’e ipek götürmüyordu. Yerel ticaret yapıyordu. Turfan’dan batıdaki Kuça’ya baharat taşıyor, oradan getirdiği atları vahanın etrafındaki göçebe kabilelere satıyordu. Küçük bir işti, ama ailesini geçindirmeye yetiyordu. Ve daha önemlisi, onu yollarda tutuyor, zihnini meşgul ediyordu.
Miwnay, yeni hayatlarına şaşırtıcı bir hızla adapte olmuştu. Artık pahalı mücevherler takan, hizmetkârları olan bir tüccar karısı değildi. Kendi ekmeğini pişiriyor, bahçesinde sebze yetiştiriyor, kızlarına dikiş dikmeyi öğretiyordu. Yüzünde, Samarkand’daki o kaygısız güzellik yoktu. Ama yerine, daha olgun, daha güçlü bir ifadenin yerleştiği görülüyordu. O da, kocası gibi, bu yolculukta kendini yeniden bulmuştu.
Bir gün, Nanai-vandak şehre gelen bir kervandan şok edici bir haber aldı. Luoyang’dan kaçmayı başaran bir grup Çinli mülteci, Jin imparatoru Sima Chi’nin, Xiongnu şanyüsü Liu Cong tarafından bir ziyafette öldürüldüğünü anlatıyordu. Bu haber, İpek Yolu boyunca bir şok dalgası gibi yayıldı. Jin hanedanlığı, artık resmen sona ermişti. Göğün Vekaleti, tamamen el değiştirmişti.
Nanai-vandak, haberi duyduğunda, içinde tuhaf bir his uyandı. Ne sevinç ne de üzüntü. Yalnızca bir dönemin kapandığına dair kesin bir kabulleniş. O, bu çöküşün canlı tanığıydı. O, bu kıyametten sağ çıkmayı başarmış şanslı azınlıktandı.
Eve döndüğünde, haberi Miwnay’a anlattı. Miwnay, bir an sessiz kaldı. Sonra, “Demek bitti,” diye fısıldadı. “O kanlı dönem, sonunda kapandı.”
“Hayır,” dedi Nanai-vandak. “Kapanmadı. Yalnızca yeni bir sayfa açıldı. Ve o sayfayı kimin yazacağını kimse bilmiyor.”
O akşam, eski dostu ve şimdi Turfan’daki en büyük iş ortağı olan Ganzorig, Moğol at tüccarı, onu ziyarete geldi. İkisi, bahçede ateşin başına oturup, Orta Asya’dan getirilmiş sert bir içki içtiler.
“Duydun mu, Soğdlu?” dedi Ganzorig. “Çin ejderhasının kafasını kesmişler.”
“Duydum,” dedi Nanai-vandak.
“Peki şimdi ne olacak? Ticaret tamamen biter mi? Yollar kapanır mı?”
Nanai-vandak, ateşin alevlerine bakarak bir an düşündü. “Yollar kapanmaz, Ganzorig. İnsanlar var olduğu sürece, ticaret de var olur. Belki artık Roma’ya ipek satamayız. Ama yeni pazarlar bulunur. Yeni yollar açılır. Belki Hindistan’a gideriz. Belki kuzeydeki bozkır kabileleriyle daha çok iş yaparız. Dünya, Luoyang’dan ibaret değil.”
Ganzorig, onun sözlerindeki bilgeliği takdir eden bir bakışla ona baktı. “Sen değiştin, Nanai-vandak. Dunhuang’da karşılaştığım o kurnaz tüccar değilsin artık.”
“Çöl, insanı değiştirir,” dedi Nanai-vandak. “Kaybettiğin her şey için, sana başka bir şey öğretir.”
O gece, Nanai-vandak hayatında yeni bir sayfa açmaya karar verdi. Geçmişin hayaletlerini, kaybedilen servetin pişmanlığını ve yolculuğun travmalarını geride bırakacaktı. Elinde olanlara odaklanacaktı: ailesi, sağlığı ve bu yeni dünyada bir gelecek kurma fırsatı. Küllerin üzerinde, yeni tohumlar ekme zamanı gelmişti. Ve o, bu tohumların yeşermesi için elinden geleni yapacaktı.
Bölüm 10 – Zincirler ve Fısıltılar
Yokluğun Aynası
Luoyang Zindanı, MS 314 İlkbaharı
Zindan, bir yaşayan ölüler diyarıydı. Nemli taş duvarlardan damlayan sular, zemindeki yosun ve küf kokusu, yıllardır gün ışığı görmemiş mahkûmların solgun tenleri… Bütün bunlar, buraya giren herkesin umutlarının ve ruhunun yavaşça tükendiği bir atmosfere işaret ediyordu. Wang Xun, hücrenin köşesinde, yere çömelmiş, dizlerini kendine çekmiş, sessizce oturuyordu. Aylar geçmişti. Günlerin, haftaların, ayların sayısını tutmayı bırakmıştı. Zaman, burada bir anlam ifade etmiyordu.
Açlık, susuzluk, bit pireleri, zincirlerin bileklerini kesmesi… Bunlar, zindanın fiziksel işkenceleriydi. Lakin en büyük işkence, umutsuzluktu. Çaresizlik, her hücreye sinmiş, mahkûmların zihnine bir zehir gibi akıyordu. Birçoğu aklını yitirmiş, anlamsızca mırıldanıyor, duvarlara vuruyor ya da kendi dışkısıyla oynuyordu. Bazıları ise, yalnızca ölümü bekliyordu.
Wang Xun, aklını korumak için direniyordu. Zihnini, geçmişin anılarıyla, okuduğu kitapların satırlarıyla ve Konfüçyüs’ün erdem üzerine söylediği sözlerle doldurmaya çalışıyordu. Her gün, kendi kendine yüksek sesle “Büyük Öğreti”den parçalar okuyordu. Sesini duyan diğer mahkûmlar, ona deli gözüyle bakıyorlardı. Ama Wang Xun, bu çılgınlığın, aklını korumanın tek yolu olduğuna inanıyordu.
Hücresini, başka bir talihsizle paylaşıyordu. Eski bir Jin generali olan Meng, yakalanıp buraya atıldığından beri tek kelime etmemişti. Bütün gün, duvarlara boş gözlerle bakıyor, geçmişin muharebelerini yeniden yaşıyordu. Wang Xun, ona defalarca konuşmaya çalışmış, onu hayata döndürmeye çalışmıştı. Ama general, kayadan daha katıydı.
Bir gün, hücrenin kapısı gürültüyle açıldı. Zindan görevlileri, Wang Xun’u alıp götürmek için gelmişlerdi. Aylar sonra ilk kez, gün ışığını gördü. Gözleri kamaştı. Güneşin sıcaklığı tenini yakıyordu. Nereye götürüldüğünü bilmiyordu. Belki de idam edilecekti. Ama bu bile, aylardır içinde hapsolduğu karanlığa tercih ederdi.
Uzun koridorlardan geçirilerek, zindanın dışındaki bir avluya çıkarıldı. Burada, Shi Le’nin en güvendiği komutanlarından biri olan Zhang Yue’nin kendisini beklediğini gördü. Zhang Yue, ona bir tomar parşömen uzattı.
“Efendimiz Shi Le, size bir mesaj gönderdi,” dedi Zhang Yue. “Efendimizin size bir teklifi var.”
Wang Xun, titreyen elleriyle parşömeni aldı. Çince yazılmış kelimeler, yıllardır mürekkep görmeyen gözlerine birer mucize gibi geliyordu. Okumaya başladı:
“Ey Bilgin Wang,
Yetenekli bir adamın zindanda çürümesine seyirci kalmak, benim gibi bir yöneticiye yakışmaz. Seni, Liu Cong’un elinden kurtardım. Şimdi sana bir teklif sunuyorum. Bana hizmet et. Halka hizmet et. Jin hanedanlığı öldü. Ama Çin yaşıyor. Yeni bir düzen kurmak, kaosu sona erdirmek ve halkımıza barış getirmek için bana yardım et.
Eğer teklifimi kabul edersen, sana ve ailene saygı duyulacak, rahat bir hayat sunacağım. Kütüphanemin kapıları sana her zaman açık olacak. Benim bilgeliğimle senin bilgin birleşirse, Göğün Altındaki Her Şeye huzur getirebiliriz.
Eğer reddedersen, seni serbest bırakacağım. Ama unutma ki, gidecek hiçbir yerin yok. Şehir, kanunsuzlukla dolu. Ailen, barbarların elinde. Ve Luoyang’dan ayrılmak için hiçbir yol bulamazsın. Seçim senin.
Shi Le”
Wang Xun, bu satırları okurken, Shi Le’nin zekâsına bir kez daha hayran kaldı. Bu, yalnızca bir teklif değil, bir manipülasyondu. Ona, özgürlüğün ve bilginin cazibesini sunarken, aynı zamanda ailesiyle tehdit ediyor, gidecek hiçbir yeri olmadığını hatırlatıyordu. Bu, bir seçim değil, bir tuzaktı.
Yine de düşünmeden edemedi. Bu barbar gerçekten dürüst müydü? Yoksa onu yalnızca bir kukla olarak mı kullanacaktı? Ama Shi Le’nin kurduğu ordunun, hayata geçirmeye çalıştığı projelerin, zindandan duyduğu fısıltıların bir anlamı olmalıydı.
Gözlerini Zhang Yue’ye dikti. “Ailem nerede?” diye sordu.
“Güvende,” diye cevap verdi Zhang Yue. “Onlara saygıyla davranılıyor. Eğer efendimize hizmet etmeyi kabul ederseniz, ailenizle yeniden bir araya gelebilirsiniz.”
Wang Xun,
Bölüm 11 – Yeni Düzen, Eski Hesaplar
Bilginin Kılıcı
Shi Le’nin Karargâhı, Xiangguo, MS 314 Baharı
Wang Xun, at arabasından indiğinde, aylardır zindanın nemli karanlığında hayalini kurduğu temiz havayı ciğerlerine çekti. Lakin içine dolan hava, özgürlüğün ferahlığından çok, demirin, yanan kömürün ve binlerce askerin terinin keskin kokusunu taşıyordu. Gözleri, zindanın loşluğuna alışkın olduğu için, bahar güneşinin parlaklığında kamaştı. Etrafına baktığında gördüğü manzara, Luoyang’daki çürümüş saraydan ya da kendi anılarındaki görkemli Jin başkentinden tamamen farklıydı.
Burası bir şehir değil, devasa bir ordugâhtı. Xiangguo, Shi Le’nin yeni başkenti olarak seçtiği, stratejik bir noktaydı. Ama henüz bir başkentin zarafetine sahip değildi. Geniş bir ovanın ortasına kurulmuş, etrafı derin bir hendek ve yüksek, topraktan yapılmış surlarla çevriliydi. İçeride, düzenli sıralar halinde dizilmiş çadırlar, yeni inşa edilen ahşap kışlalar, dumanı tüten demirci ocakları ve devasa talim alanları göze çarpıyordu. Her yerde bir faaliyet, bir amaç ve en önemlisi, bir disiplin vardı. Burası, Liu Cong’un yağmalanmış Luoyang’daki sefahat yuvasının tam zıttıydı; burası, doğmakta olan bir devletin atan kalbiydi.
Zhang Bin, Shi Le’nin bilge danışmanı, onu karşıladı. Üzerinde, bir Çinli bilgine yakışır temiz, sade bir cüppe vardı. Yüzünde, Wang Xun’un durumuna acıyan ama aynı zamanda onu bir rakip olarak tartan karmaşık bir ifade vardı.
“Bilgin Wang,” dedi, nazikçe eğilerek. “Yolculuğunuz umarım rahat geçmiştir. Efendimiz Shi Le, sizi bekliyor.”
Wang Xun, kendi üzerindeki kirli, yırtık pırtık zindan giysilerine baktı. Bir zamanların İmparatorluk Kütüphanecisi, şimdi barbar bir savaş beyinin huzuruna bir dilenci kılığında çıkacaktı. “Rahatlık,” diye mırıldandı. “Uzun zamandır unuttuğum bir kelime.”
Onu, karargâhın merkezindeki en büyük yapıya, Shi Le’nin hem evi hem de komuta merkezi olarak kullandığı geniş, ahşap bir salona götürdüler. İçerisi, Luoyang sarayının altın varaklı sütunları ve yeşim oymalarıyla kıyaslandığında son derece sadeydi. Duvarlarda, Çin’in farklı bölgelerini gösteren devasa haritalar asılıydı. Köşelerde, yeni dövülmüş kılıçlar, mızraklar ve zırhlar duruyordu. Masaların üzeri ise, bambu tomarları, askeri raporlar ve tarım aletlerinin çizimleriyle doluydu. Burası bir hükümdarın değil, bir yöneticinin, bir inşaatçının çalışma odasıydı.
Shi Le, salonun ortasında, bir grup komutanına harita üzerinde bir şeyler anlatırken, arkası dönük bir şekilde duruyordu. Wang Xun’un içeri girdiğini fark ettiğinde, yavaşça arkasını döndü. Üzerinde pahalı ipekler değil, işlevsel, deriden yapılmış bir zırh vardı. Yüzü, bozkırın rüzgârları ve güneşinin izlerini taşıyordu. Gözleri, bir kartalınki kadar keskin ve deliciydi. O gözlerde, ne Liu Cong’un güvensiz kibri ne de eski Jin imparatorunun boş kayıtsızlığı vardı. O gözlerde, çelik gibi bir irade ve her şeyi tartan bir zekâ okunuyordu.
“Demek, zindandaki ışık, yolunu buldu,” dedi Shi Le. Sesi, ne bir hakaret ne de bir karşılama tonu taşıyordu; yalnızca bir tespitti.
Wang Xun, Konfüçyüs geleneğine göre eğilip onu selamlamadı. Dimdik durdu. Birbirlerinin gözlerinin içine baktılar. O an, salonda sessiz bir güç savaşı yaşandı. Biri, kılıcın gücünü temsil ediyordu. Diğeri, fırçanın ve kelimelerin.
“Beni buraya neden getirttiğini biliyorum, General Shi Le,” dedi Wang Xun, sesinin titrememesine özen göstererek. “Ama şunu bilmelisin ki, ben senin kölen olmayacağım. Ben, Çin’e hizmet ederim. Eğer senin yolun, Çin’in yoluna hizmet ediyorsa, bilgim senindir. Ama halka zulmeder, kendi şahsi hırsların için bu toprakları ateşe verirsen, dilim en keskin kılıçtan daha tehlikeli olur.”
Salondaki komutanlar, bu cüretkâr sözler karşısında şaşkınlık ve öfkeyle homurdandılar. Ellerini kılıçlarının kabzasına götürdüler. Ama Shi Le, eliyle onları durdurdu. Yüzünde, öfke yerine, beklenmedik bir şekilde, takdir dolu bir gülümseme belirdi.
“İşte,” dedi. “Benim aradığım adam. Korkak bir dalkavuk değil, ilkeleri olan bir bilgin. Otur, Wang Xun. Konuşacak çok şeyimiz var.”
Wang Xun’a, kendisiyle aynı seviyedeki bir minder gösterdi. Bu basit jest, salondaki herkes için bir mesajdı. Shi Le, bu Çinli bilgini bir esir ya da hizmetkâr olarak değil, bir ortak olarak görüyordu.
Wang Xun oturduğunda, Shi Le bir haritayı masanın üzerine yaydı. Harita, ele geçirdikleri toprakları gösteriyordu. “Bak,” dedi. “Bu topraklar artık bizim. Ama halk aç. Tarlalar ekilmiyor. Eski vergi sistemi çöktü. Yerel memurlar ya kaçtı ya da halkı soyuyor. Liu Cong, Luoyang’da ziyafetler verirken, imparatorluk damarlarındaki kanı kaybediyor. Bana bir çözüm sun, Bilgin Wang. Bu halkı nasıl doyururuz? Bu toprakları nasıl yeniden verimli hale getiririz? Senin Konfüçyüs kitapların, bu konuda ne diyor?”
Bu, bir sınavdı. Shi Le, onun pratik zekâsını, bilgisini somut sorunlara uygulama yeteneğini ölçüyordu.
Wang Xun, bir an düşündü. Zihni, aylardır ilk kez paslı dişlilerini gıcırdatarak çalışmaya başladı. Aklına, tarihteki büyük hanedanlıkların kurucularının uyguladığı reformlar geldi.
“Toprak reformu,” dedi yavaşça. “İlk adım bu olmalı. Savaşta terk edilmiş ya da sahipleri ölmüş bütün topraklar, devlete, yani sana aittir. Bu toprakları, topraksız köylülere dağıtmalısın. Ama mülkiyetini vermeyeceksin. Onlara, belirli bir süre için işleme hakkı tanıyacaksın. Karşılığında, ürettikleri ürünün beşte birini vergi olarak alacaksın. Geri kalanı kendilerine ait olacak. İnsanlar, kendi karınlarını doyurmak için çalıştıklarında, daha verimli olurlar.”
Sonra devam etti. “İkinci adım, vergi sistemini basitleştirmek. Jin hanedanlığının karmaşık ve adaletsiz vergi yükünü kaldır. Her haneden, yalnızca iki tür vergi al: Toprak vergisi ve hane vergisi. Toprak vergisi ürünle, hane vergisi ise ipek veya kumaşla ödenebilir. Bu, ticareti canlandırır ve para biriminin olmadığı yerlerde bile vergi toplanmasını sağlar.”
“Üçüncü adım, güvenlik,” diye ekledi. “Yolları haydutlardan temizle. Ticaret kervanlarının güvenliğini sağla. Birbirleriyle savaşan yerel komutanları ez ve tek bir otorite kur. Düzen ve güvenlik olmadan, hiçbir ekonomik faaliyet gelişemez.”
Wang Xun konuştukça, sesi daha da güçleniyor, zihni açılıyordu. Yıllardır biriktirdiği bilgi, bir nehir gibi akıyordu. Shi Le ve komutanları, onu büyülenmiş bir şekilde dinliyorlardı. Zhang Bin bile, Wang Xun’un bilgisinin genişliği ve pratik çözümleri karşısında etkilenmişti.
Wang Xun sözünü bitirdiğinde, salonda bir sessizlik oldu. Shi Le, haritaya bakıyordu. Yüzünde, derin bir düşüncenin izleri vardı.
Sonunda başını kaldırdı. “Zhang Bin,” dedi. “Duyduklarını not ettin mi?”
“Evet, efendim.”
“Yarından itibaren, bu reformları uygulamaya başlıyoruz. İlk olarak, en verimli ovadan başlayın. Toprakları ölçün, aileleri kaydedin, vergileri belirleyin. Direnen olursa, ibret olsun diye en ağır şekilde cezalandırın. Ama işbirliği yapan halka, adil davranıldığını gösterin.”
Komutanlarına döndü. “Siz de, ordularınızı hazırlayın. Önce etrafımızdaki küçük savaş beylerini temizleyeceğiz. Tek bir otorite kalana dek durmak yok.”
Sonra tekrar Wang Xun’a baktı. “Bilgin Wang, sana bu karargâhta bir ev ve bir kütüphane verilecek. Ailen, en kısa zamanda yanına getirilecek. Sen, benim baş danışmanımsın. Senin bilgin, benim kılıcım olacak. Ve birlikte, bu topraklara yeni bir düzen getireceğiz.”
O gün, Wang Xun anladı ki, onurunu kaybetmiş olabilirdi. Ama belki de, daha büyük bir şeyi, bir ulusun geleceğini şekillendirme şansını kazanmıştı. Bu, tehlikeli bir kumardı. Ama zindanın karanlığından sonra, en küçük bir umut ışığı bile, takip etmeye değerdi.
Altın Kafesteki Kıskançlık
Luoyang Sarayı, MS 314 Yaz
Liu Cong’un öfkesi, sarayın mermer duvarlarında bir fırtına gibi esiyordu. Elindeki şarap kadehini yere fırlattı. Kadeh, binlerce parçaya ayrılarak etrafa saçıldı. Hizmetkârlar, korkuyla geriye çekildiler.
“Nasıl cüret eder!” diye kükredi. “O Jie kölesi! Benim toprağımda, benden izinsiz kanunlar çıkarıyor! Toprak reformuymuş! Vergi sistemiymiş! Kim sanıyor kendini? İmparator mu?”
Huzurunda, Xiongnu prensleri ve Çinli dalkavuklardan oluşan bir grup duruyordu. Hiçbiri konuşmaya cesaret edemiyordu. Shi Le’nin Xiangguo’da yaptığı reformların haberi, saraya bir bomba gibi düşmüştü. Shi Le, yalnızca bir general gibi davranmıyor, bir devlet adamı gibi hareket ediyordu. Halk arasında, onun adı giderek daha fazla saygıyla anılmaya başlanmıştı. Onun yönettiği topraklarda düzenin ve refahın arttığı, oysa Luoyang ve çevresinin hâlâ kaos ve açlık içinde olduğu fısıldanıyordu.
“Dahası var, Yüce Şanyü,” dedi korkak bir Çinli memur. “Shi Le’nin, zindandan kurtardığı o hain bilgin Wang Xun’u baş danışmanı yaptığı söyleniyor. Bütün bu reform planları, o adamın aklından çıkmış.”
Bu haber, ateşe körükle gitmek gibiydi. Liu Cong, Wang Xun’u kendisi sorgulamış, onun bilgeliğini görmüş ama gururu yüzünden onu zindana atmıştı. Şimdi, o hazineyi Shi Le kapmıştı. Bu, kişisel bir hakaretti.
“Demek öyle,” diye tısladı Liu Cong. “Benim reddettiğim artıkları topluyor. Ve onlarla kendine bir krallık kurmaya çalışıyor.”
Prens Liu Yao, kuzeni, alaycı bir gülümsemeyle bir adım öne çıktı. “Sana söylemiştim, kuzen,” dedi. “Yılanın başını küçükken ezeceksin. O köleye haddinden fazla güç verdin. Luoyang’ı ona sen hediye ettin. Şimdi de o, senin tacını çalmaya çalışıyor.”
“Kapa çeneni, Yao!” diye bağırdı Liu Cong. “Bana ne yapacağımı söyleme!”
Ama içten içe, kuzeninin haklı olduğunu biliyordu. Shi Le, onun kontrolünden çıkmıştı. O artık bir general değil, bir rakipti. Ve bu rakip, ondan daha zeki, daha disiplinli ve halk arasında daha popülerdi.
O gece, Liu Cong uyuyamadı. Sarayın balkonunda, yağmalanmış şehrinin ışıklarına bakarak volta atıyordu. Bir zamanlar hayalini kurduğu her şeye sahipti. Saraylar, hazineler, kadınlar… Ama mutlu değildi. Güvensizdi. Geceleri, Shi Le’nin gölgesinin üzerine çöktüğünü hissediyordu. Kendi komutanları bile, aralarında fısıldaşırken Shi Le’nin başarılarından bahsediyorlardı.
Aklına, öldürttüğü Sima Chi geldi. O kırık, boş bakışlı adam bile, ölürken ona meydan okumuştu. “Göklerin, birden fazla oğlu olmaz.” Belki de o haklıydı. Belki de bu topraklarda iki imparatora yer yoktu. Ya o, ya Shi Le.
Kararını vermişti. Ertesi sabah, bütün komutanlarını topladı.
“Orduları hazırlayın!” diye emretti. “Xiangguo üzerine yürüyeceğiz. O isyankâr köleye, gerçek efendisinin kim olduğunu göstereceğiz. Bana ihanetin bedelini, kendi kanıyla ödeteceğim!”
Komutanlar arasında bir sessizlik oldu. Birbirlerine baktılar. Shi Le’nin ordusu güçlü ve disiplinliydi. Kendi orduları ise, aylardır savaşmamış, yağma ve sefahatle gevşemişti. Bu, riskli bir savaştı.
Prens Liu Yao, yine öne çıktı. “Bu delilik, kuzen,” dedi. “Kendi içimizde bir savaş başlatmak, güneydeki Jin kalıntılarına ve diğer barbar kabilelere fırsat verir. Önce imparatorluğumuzu sağlamlaştırmalı, sonra hainlerle uğraşmalıyız.”
Bu sefer, Liu Yao’nun sözleri mantıklıydı. Ama Liu Cong, mantıkla değil, kıskançlık ve korkuyla hareket ediyordu.
“Sen bir korkaksın, Yao!” diye bağırdı. “Eğer benimle gelmeyeceksen, burada kadınların yanında kalabilirsin!”
Bu hakaret, Liu Yao’nun da sabrını taşırdı. “Peki,” dedi buz gibi bir sesle. “Madem felaketini bu kadar çok istiyorsun, ben de sana eşlik ederim. Ama unutma, bu savaşta kaybedersek, yalnızca sen değil, bütün Xiongnu halkı kaybeder.”
Altın kafesin içindeki kıskançlık, sonunda zincirlerini kırmıştı. İki Xiongnu gücü, birbirlerine karşı yürümeye hazırlanıyordu. Ve bu kardeş kavgası, en çok, sabırla bekleyen üçüncü bir gücün işine yarayacaktı.
Yolun Getirdikleri
Turfan ve Kuça Arası, Kervan Yolu, MS 314 Sonbahar
Kervanın çıngırak sesleri, dağ geçidinin sessizliğinde yankılanıyordu. Nanai-vandak, atının üzerinde, yeni hayatının ritmine alışmaya çalışıyordu. Artık yüzlerce devesi, onlarca adamı olan büyük bir kervanbaşı değildi. Yirmi deveden ve on adamdan oluşan küçük bir kervanın lideriydi. İpek ve altın taşımıyor, Turfan’dan aldığı kumaşları ve çömlekleri, Kuça’da at ve yünle takas etmek için yola çıkmıştı.
Ama şaşırtıcı bir şekilde, kendini daha huzurlu hissediyordu. Büyük servetin getirdiği büyük riskler ve endişeler yoktu. Yalnızca, işini iyi yapmanın ve ailesini geçindirmenin basit tatmini vardı. Yolculukları, artık aylar sürmüyordu. Birkaç haftada bir Turfan’daki evine, Miwnay’ın sıcak gülümsemesine ve kızlarının cıvıltısına geri dönüyordu.
Yol boyunca, dünyanın ne kadar değiştiğini görüyordu. İpek Yolu’nun ana damarı tıkanmıştı, evet. Ama kılcal damarlar hâlâ çalışıyordu. Yerel ticaret, eskisinden daha canlıydı. Her vaha, her kasaba, kendi kendine yeten küçük bir krallığa dönüşmüştü. Soğdlu tüccarlar, bu yeni düzene de uyum sağlamışlardı. Artık büyük kervanlar yerine, Nanai-vandak’ınki gibi küçük, esnek gruplarla seyahat ediyor, Çin’den gelen mallar yerine, yerel ürünleri alıp satıyorlardı.
Bu yolculukta, ona eski adamı Veshapar ve Ye şehrinden kaçan mültecilerden birkaç genç de eşlik ediyordu. Nanai-vandak, onlara kervancılığı, pazarlığı ve yolları okumayı öğretiyordu. O, yalnızca bir tüccar değil, aynı zamanda bir usta olmuştu.
Bir gece, Kuça yakınlarındaki bir kervansarayda konaklarken, ilginç bir grupla karşılaştılar. Bunlar, Budist rahiplerdi. Ama sıradan rahiplere benzemiyorlardı. Yanlarında, dikkatle korunmuş sandıklar taşıyorlardı. Ve liderleri, Hintli bir bilgine benziyordu.
Nanai-vandak, merakına yenik düşerek onlarla sohbete başladı. Liderlerinin adının Kumarajiva olduğunu öğrendi. Büyük bir bilgin ve çevirmendi. Sandıklarda ise, Hindistan’dan getirdikleri yüzlerce kutsal Budist metni, sutralar vardı. Onları, Çin’e götürüp Çinceye çevirmek istiyorlardı.
“Ama,” dedi Kumarajiva, hüzünlü bir sesle. “Çin’in yolu kapalı. Ülke savaş içinde. Bu kutsal metinleri, o ateşin içine nasıl götürebiliriz?”
Nanai-vandak, bir an düşündü. “Yollar hiçbir zaman tamamen kapanmaz, bilge adam,” dedi. “Yalnızca daha zorlu hale gelir. Belki ana yoldan gidemezsiniz. Ama kuzeyden, bozkırların kenarından dolanan patikalar var. Tehlikelidir. Ama imkânsız değildir.”
O gece, sabaha kadar Kumarajiva ile haritalar üzerinde çalıştılar. Nanai-vandak, ona bildiği bütün gizli yolları, güvenilir vahaları ve tehlikeli kabilelerin yerlerini anlattı. Kumarajiva, onun bilgisi ve cömertliği karşısında çok etkilenmişti.
“Sen, bir tüccardan daha fazlasısın, Soğdlu dostum,” dedi Kumarajiva. “Sen, yolları birleştiren bir köprüsün. Bu kutsal metinler bir gün Çin’e ulaştığında, senin de bu büyük hizmette bir payın olacak.”
O konuşma, Nanai-vandak’ın zihninde yeni bir ışık yaktı. Belki de yeni görevi bu idi. Yalnızca mal taşımak değil, aynı zamanda bilgi, kültür ve insan taşımak. Yıkılan köprüleri yeniden kurmak. İpek Yolu, yalnızca bir ticaret yolu değildi. O, bir fikir yolu, bir inanç yoluydu. Ve o yolun ruhu, savaşlara ve yıkımlara rağmen hâlâ yaşıyordu.
Turfan’a geri döndüğünde, kendini eskisinden daha zengin hissediyordu. Kârı, atlar ve yünler değil, yolun ona getirdiği yeni bir bakış açısı ve yeni bir amaçtı.
Bölüm 12 – Kardeş Kanı
İki Kaplanın Savaşı
Fangtou Ovası, Sarı Nehir Yakınları, MS 314 Yaz
Savaş alanı, bir cehennem tablosunu andırıyordu. Toz, kan ve ter kokusu birbirine karışmış, binlerce askerin çığlıkları, kılıçların şakırtısı ve atların acı dolu kişnemeleri gökyüzünü dolduruyordu. Fangtou Ovası, iki kardeş ordunun, Liu Cong ve Shi Le’nin kuvvetlerinin karşı karşıya geldiği kanlı bir arenaya dönüşmüştü. Bir zamanlar Jin hanedanlığına karşı omuz omuza savaşan Xiongnu ve Jie savaşçıları, şimdi birbirlerini boğazlıyorlardı. Bu, bir fetih savaşı değil, bir iktidar savaşıydı; bir kardeş kavgasıydı.
Liu Cong, ordusunun merkezinde, zırhlı atının üzerinde, elinde parlayan bir kılıçla duruyordu. Gözleri, savaşın kaosu içinde bir noktaya, rakibinin sancağının dalgalandığı tepeye kilitlenmişti. Kıskançlık ve öfke, damarlarında bir zehir gibi dolaşıyordu. Shi Le’nin artan gücü ve ünü, onu bu aptalca, zamansız savaşa sürüklemişti. Ordusunun sayıca üstünlüğüne güveniyordu. Lakin savaşın ilk saatleri, bu üstünlüğün bir anlam ifade etmediğini göstermişti.
Shi Le’nin ordusu, bir makine gibi işliyordu. Piyadeleri, kalkan duvarları oluşturarak Xiongnu atlılarının hücumlarını karşılıyor, okçuları ise ölümcül bir isabetle düşman hatlarını seyreltiyordu. Shi Le, savaşı bir tepenin üzerinden, satranç ustası bir oyuncunun soğukkanlılığıyla yönetiyordu. Duygularına yenik düşmüyor, ordusunu bir cerrahın neşteri gibi kullanıyordu.
Prens Liu Yao, Liu Cong’un yanında savaşıyordu. “Geri çekilmeliyiz, kuzen!” diye bağırdı, sesini savaşın gürültüsünde duyurmaya çalışarak. “Tuzağa düştük! Shi Le, bizi bu ovaya bilerek çekti. Kanatlarımızı kuşatıyor!”
Liu Cong, kuzeninin uyarısını duymazdan geldi. Geri çekilmek, yenilgiyi kabul etmekti. Shi Le’ye yenilmek, ölümden daha beterdi. “Hücum!” diye kükredi. “Merkezi yarın! Shi Le’nin olduğu tepeyi alın!”
Xiongnu atlıları, son bir umutsuz gayretle, Shi Le’nin piyadelerinin oluşturduğu kalkan duvarına yüklendiler. Bu, bir intihar saldırısıydı. Kalkan duvarı büküldü, ama kırılmadı. Jie mızrakları, atların ve binicilerin etini acımasızca deşti. Savaş alanı, bir anda bir Xiongnu mezarlığına dönüştü.
Shi Le, o anı bekliyordu. Bir işaret verdi. Ordusunun iki kanadında pusuya yatmış olan ağır zırhlı süvari birlikleri, bir anda ortaya çıkarak, paniğe kapılmış Xiongnu ordusunun yanlarından ve arkasından saldırdı. Kıskaç tamamlanmıştı. Liu Cong’un ordusu, bir av gibi tuzağa düşürülmüştü.
Kaos ve bozgun, Xiongnu saflarında bir veba gibi yayıldı. Askerler, silahlarını atıp kaçmaya başladılar. Ama kaçacak yerleri yoktu. Shi Le’nin süvarileri, onları bir bir avlıyordu.
Liu Cong, etrafındaki yıkımı dehşet içinde izledi. Ordusu, gözlerinin önünde eriyordu. Prens Liu Yao, birkaç sadık muhafızıyla birlikte onu korumaya çalışıyordu. “Kaçmalıyız, Yüce Şanyü! Luoyang’a geri dönüp yeniden toparlanmalıyız!”
Liu Cong, sonunda gerçeği kabul etti. Yenilmişti. Hem de küçük gördüğü, köle dediği o adam tarafından, feci bir şekilde yenilmişti. Gururu, un ufak olmuştu. Birkaç muhafızıyla birlikte, savaş alanından kaçmayı başaran şanslı azınlıktan oldu. Arkasında, ordusunun cesetlerini ve zafer çığlıkları atan Shi Le’nin askerlerini bırakarak.
Savaş bittiğinde, ova binlerce ölü ve yaralıyla kaplıydı. Shi Le, atıyla savaş alanını gezerken, yüzünde ne bir sevinç ne de bir üzüntü vardı. Yalnızca, işini bitirmiş bir adamın yorgun tatmini. Bu, gerekli bir savaştı. Kendi gücünü pekiştirmek, tek liderin kim olduğunu göstermek için yapılmalıydı.
Zhang Bin, yanına geldi. “Büyük bir zafer, komutanım,” dedi. “Liu Cong’un ordusu tamamen yok edildi. Luoyang’ın kapıları artık size açık.”
Shi Le, başıyla onayladı. “Prens Liu Yao’ya ne oldu?” diye sordu.
“Esir alındı, komutanım. Ağır yaralı.”
“Onu bana getirin,” dedi Shi Le.
Biraz sonra, iki asker, sedye üzerinde kanlar içindeki Liu Yao’yu getirdiler. Bir zamanların kibirli Xiongnu prensi, şimdi aciz bir şekilde yatıyordu. Gözlerini zorlukla araladı ve Shi Le’ye baktı. Gözlerinde, nefretin son kırıntıları kalmıştı.
“Sen… kazandın, köle,” diye fısıldadı. “Ama unutma… Biz aynı kanı taşıyoruz. Birbirimizi öldürerek, yalnızca güneydeki Çinlilere hizmet ediyoruz.”
Shi Le, bir an ona baktı. Belki de bu mağrur prens, son nefesinde bir gerçeği dile getirmişti. “Hayır, prens,” dedi Shi Le. “Biz aynı kanı taşımıyoruz. Senin damarlarında, kibir ve geçmişin hayaletleri dolaşıyor. Benim damarlarımda ise, geleceğin ateşi yanıyor. Ben, yeni bir Çin kuracağım. Barbar ya da Çinli ayrımının olmadığı, gücün ve liyakatin tek ölçüt olduğu bir Çin.”
Liu Yao, bu sözleri duyduktan sonra, son nefesini verdi.
Shi Le, onun ölü yüzüne baktı. Bir rakibini daha alt etmişti. Ama önünde, daha büyük bir savaş duruyordu. Liu Cong’u Luoyang’da yenmek ve bütün Kuzey Çin’i birleştirmek. Ve bunun için, yalnızca kılıca değil, Wang Xun gibi adamların bilgeliğine de ihtiyacı olacaktı. İki kaplanın savaşı bitmişti. Ama ormanın hâkimi olmak için, daha çok kan dökülmesi gerekecekti.
Mektuptaki Hayaletler
Turfan Şehri, MS 314 Kış
Kış, Turfan’ı beyaz bir örtüyle kaplamıştı. Kar, sokakları ve evlerin çatılarını doldurmuş, hayatı yavaşlatmıştı. Kervan yolları kapanmış, ticaret durmuştu. Nanai-vandak için bu, ailesiyle birlikte evinde, sıcak ocağın başında geçireceği uzun ve huzurlu bir dinlenme dönemi demekti.
Günlerini, kızlarına eski Soğd masalları anlatarak, Miwnay’a ev işlerinde yardım ederek ve şehrin çayhanelerinde diğer tüccarlarla sohbet ederek geçiriyordu. Geçmişin yaraları yavaş yavaş kabuk bağlıyordu. Artık geceleri kâbus görmüyor, kaybettiği servetin yasını tutmuyordu. Elindekilerin kıymetini bilmeyi öğrenmişti.
Bir gün, şehre batıdan, vatanı Samarkand’dan gelen bir kervan, zorlu kış koşullarına rağmen ulaşmayı başardı. Kervan, mallardan çok haber ve mektup getirmişti. Ve o mektuplardan biri, Nanai-vandak içindi.
Mektup, yıllardır görmediği babasındandı. Nanai-vandak, titreyen ellerle mührü kırdı ve parşömeni açtı. Babasının yaşlı ve titrek el yazısı, satırlarda dans ediyordu.
“Sevgili oğlum Nanai-vandak,
Bu mektup eline ulaştığında, umarım sen ve ailen güvendesinizdir. Dunhuang’dan karın Miwnay’ın annesine gönderdiği o umutsuz mektup, aylar sonra elimize geçti. O mektubu okuduğumuzda, yüreğimiz dağlandı. Senin öldüğünü, gelinim ve torunumun yabancı bir diyarda sefil olduğunu düşündük. Annen günlerce ağladı. Ben, hayatımın en büyük pişmanlığını yaşadım. Seni o tehlikeli yola gönderdiğim, seni o servet hırsıyla zehirlediğim için kendimi affetmedim.”
Nanai-vandak, bu satırları okurken gözleri doldu. Babasının acısını, pişmanlığını hissedebiliyordu.
Mektup devam ediyordu:
“Ama sonra, Turfan’dan gelen bir tüccar, senin hayatta olduğunu, aileni bulduğunu ve orada yeni bir hayat kurduğunu söyledi. Bu haberi aldığımız gün, evimizde bayram havası esti. Ahura Mazda’ya şükürler olsun ki, dualarımız kabul oldu.
Oğlum, Çin’den gelen haberler hiç iyi değil. İmparatorluk çökmüş, barbarlar her yeri ele geçirmiş. İpek Yolu, artık kan ve gözyaşı yolu olmuş. Samarkand’daki işlerimiz de bu durumdan çok etkilendi. Eski zenginliğimiz kalmadı. Ama sağlığımız yerinde. Ve en büyük zenginliğimizin, ailemiz olduğunu, acı bir şekilde de olsa öğrendik.
Senden bir isteğim var, oğlum. Artık o tehlikeli topraklarda kalma. Yeterince macera yaşadın. Yeterince acı çektin. Evine dön. Vatanına, ailene, seni seven insanlara dön. Kalan ömrümüzü birlikte geçirelim. Seni ve torunlarımı görmeyi her şeyden çok istiyorum. Baban, Farn-farn.”
Nanai-vandak, mektubu bitirdiğinde, hıçkırıklara boğulmuştu. Geçmişin hayaletleri, bir mektubun içinde yeniden canlanmıştı. Babasının sevgisi, pişmanlığı ve özlemi, kalbine bir ok gibi saplanmıştı.
Miwnay, onun ağladığını görünce yanına geldi ve mektubu okudu. O da gözyaşlarına hakim olamadı. “Ne yapacağız?” diye sordu. “Dönecek miyiz?”
Nanai-vandak, başını kaldırdı ve pencereden dışarı, karla kaplı Turfan sokaklarına baktı. Buraya alışmışlardı. Burada yeni bir hayat, yeni dostlar edinmişlerdi. Ama Samarkand… Orası evdi. Kökleriydi. Ait olduğu yerdi.
“Bilmiyorum, Miwnay,” dedi. “Kalbim ikiye bölünmüş gibi. Bir yarım burada, sizinle birlikte kurduğum bu yeni yuvada. Diğer yarım ise orada, yaşlanan annem ve babamın yanında.”
Bu karar, Guzang’da verdiği karardan, çölde verdiği karardan daha zordu. O kararlar, hayatta kalmak içindi. Bu ise, nereye ait olduğunu seçmekle ilgiliydi. O gece, sabaha kadar uyuyamadı. Zihninde, Samarkand’ın mavi kubbeleriyle Turfan’ın yeşil vahaları arasında gidip geldi. Geçmişin hayaletleri, geleceğin belirsizliğiyle savaşıyordu.
Saraydaki Entrika
Xiangguo, Shi Le’nin Sarayı, MS 314 Kış
Wang Xun, yeni hayatına alışmaya çalışıyordu. Artık bir mahkûm değildi. Shi Le’nin baş danışmanı olarak, kendisine saygı duyuluyor, fikirleri dinleniyordu. Ailesi yanına getirilmiş, onlara güvenli ve rahat bir ev verilmişti. Günlerini, Shi Le ile birlikte devlet işlerini planlayarak, yeni kanunlar hazırlayarak ve kütüphanede çalışarak geçiriyordu. Bir bilgin için, bu ideal bir hayattı.
Ama ruhu huzursuzdu. Her gece, yatağa yattığında, ihanetinin ağırlığı üzerine çöküyordu. Jin imparatorunun hayaleti, rüyalarından çıkmıyordu. Kendi halkını katletmiş bir barbara hizmet ediyor, onun rejimini meşrulaştırıyordu. Kendine, bunu Çin’in geleceği için, halkın iyiliği için yaptığını söylüyordu. Ama bu, vicdanını rahatlatmaya yetmiyordu.
Shi Le’nin sarayı, bir entrika yuvasıydı. Farklı gruplar, Shi Le’nin gözüne girmek için birbirleriyle yarışıyorlardı. Bir yanda, Shi Le’nin eski Jie savaşçıları vardı. Onlar, Wang Xun gibi Çinli bilginlere şüpheyle bakıyor, onların gücü ele geçirmesinden korkuyorlardı. Diğer yanda, Zhang Bin’in liderliğindeki Çinli danışmanlar vardı. Onlar da, Wang Xun’u yeni bir rakip olarak görüyor, onun Shi Le üzerindeki etkisini kıskanıyorlardı.
Wang Xun, bu iki ateş arasında yürümek zorundaydı. Her sözüne, her hareketine dikkat etmeliydi. En küçük bir hatası, onu yeniden zindana gönderebilirdi.
Bir gün, Zhang Bin onu özel bir görüşmeye davet etti. İkisi, sarayın bahçesindeki bir kameriyede oturdular.
“Bilgin Wang,” diye söze başladı Zhang Bin, her zamanki nazik ama mesafeli üslubuyla. “Efendimiz Shi Le’ye yaptığınız katkılar takdire şayan. Toprak reformu, büyük bir başarı oldu. Halk, efendimize minnettar.”
“Ben yalnızca görevimi yapıyorum,” dedi Wang Xun. “Çin halkına hizmet ediyorum.”
“Elbette,” dedi Zhang Bin. “Ama hepimiz biliyoruz ki, asıl büyük sınav daha verilmedi. Liu Cong, Luoyang’da hâlâ tahtta oturuyor. Ve eninde sonunda, efendimizle yeniden karşı karşıya gelecek.”
Wang Xun, onun nereye varmak istediğini anlamaya çalışarak sessizce dinledi.
“Efendimiz Shi Le, büyük bir savaşçı,” diye devam etti Zhang Bin. “Ama bazen, fazla dürüst ve doğrudan hareket ediyor. Liu Cong ise, bir yılan kadar kurnazdır. Onu savaş alanında yenmek yetmez. Onu, kendi oyununda, entrikayla yenmeliyiz.”
“Aklınızda ne var, Bakan Zhang?”
Zhang Bin, öne eğildi ve sesini alçalttı. “Luoyang sarayında, Liu Cong’dan nefret eden, onun beceriksizliğinden bıkmış birçok Xiongnu prensi ve komutanı var. Özellikle de, Fangtou’daki yenilgiden sonra. Onlarla gizlice temas kurabiliriz. Onlara, Liu Cong’a karşı bir isyan çıkarmaları için altın ve destek vaat edebiliriz. Liu Cong, kendi içindeki yangınla uğraşırken, efendimiz ordusuyla Luoyang’a yürür ve şehri savaşmadan alır.”
Wang Xun, planın şeytani zekâsı karşısında donakaldı. Bu, Konfüçyüs’ün değil, Sun Tzu’nun Savaş Sanatı’ndan çıkmış bir plandı. Düşmanı, içten çürütmek.
“Bu, tehlikeli bir oyun,” dedi Wang Xun. “Ya plan ortaya çıkarsa?”
“Her büyük zafer, büyük bir riskle gelir,” dedi Zhang Bin. “Soru şu: Siz bu oyunda bizimle misiniz, değil misiniz? Sizin gibi, Jin sarayının entrikalarını iyi bilen birinin yardımına ihtiyacımız var. Bize, hangi prenslerin güvenilmez, hangi generallerin açgözlü olduğunu siz söyleyebilirsiniz.”
Wang Xun, bir kez daha bir ahlaki yol ayrımına gelmişti. Shi Le’ye hizmet etmeyi, düzeni kurmaya yardım etmeyi kabul etmişti. Ama casusluk, rüşvet ve ihanete dayalı bir komploya karışmak, başka bir seviyeydi. Bu, onu bir devlet adamından, bir entrikacıya dönüştürecekti.
Ama sonra, Luoyang’daki halkın çektiği acıları, Liu Cong’un zulmünü düşündü. Bu savaş ne kadar uzarsa, o kadar çok masum insan ölecekti. Belki de Zhang Bin haklıydı. Bazen, büyük bir iyilik için, küçük kötülükler yapmak gerekirdi.
“Size yardım edeceğim,” dedi Wang Xun, ruhunun bir parçasının daha koptuğunu hissederek. “Size, Luoyang’daki yılanların bir listesini vereceğim.”
Yeni düzenin temelleri, yalnızca kanla ve reformla değil, aynı zamanda saraydaki fısıltılar ve entrikalarla da atılıyordu. Ve Wang Xun, artık bu karanlık oyunun en önemli oyuncularından biriydi.
Bölüm 13 – Fısıltılar ve Kararlar
Köprüdeki Adam
Turfan Şehri, MS 315 Kış
Karar, kışın soğuğu gibi Nanai-vandak’ın ruhuna işlemişti. Babasından gelen mektubu okuduğu günden beri, zihni ikiye bölünmüş bir krallık gibiydi. Bir yanda Turfan’da kurduğu yeni, mütevazı ama huzurlu hayatı, karısının ve kızlarının mutluluğu vardı. Diğer yanda ise Samarkand’ın çağrısı, yaşlanan anne babasının özlemi ve vatan toprağının çekimi duruyordu.
Miwnay, onun bu içsel savaşını sessizce izliyordu. Kendi fikrini söylemiyor, kararı ona bırakıyordu. Çünkü biliyordu ki, bu karar yalnızca nereye gidecekleriyle ilgili değildi. Bu, Nanai-vandak’ın kim olmak istediğiyle ilgili bir karardı. Geçmişin gölgelerinden tamamen kurtulup yeni bir başlangıç mı yapacaktı, yoksa köklerine geri dönüp, yaralı da olsa eski hayatını onarmaya mı çalışacaktı?
Nanai-vandak, cevabı kervan yollarında, işinde aradı. O kış, yolların açık olduğu kısa bir dönemde, Kuça’ya bir yolculuk daha yaptı. Belki de hareket halinde olmak, düşüncelerini netleştirirdi. Kervansaraylarda, farklı diyarlardan gelen tüccarlarla konuştu. Onlardan, dünyanın durumu hakkında yeni haberler aldı.
Shi Le’nin Liu Cong’u yendiği, lakin Luoyang’a henüz girmediği haberi, bütün İpek Yolu tüccarları arasında heyecanla konuşuluyordu. Shi Le’nin yönettiği topraklarda düzeni ve güvenliği sağladığı, ticareti teşvik ettiği söylentileri yayılıyordu. Bazı Soğdlu tüccarlar, risk alıp Xiangguo’ya gitmeyi, yeni efendiyle ticaret yapma imkânlarını araştırmayı bile düşünüyorlardı. Dünya, yavaş yavaş yeniden şekilleniyordu. Kaosun içinden yeni bir düzen, yeni güç merkezleri doğuyordu.
Bu haberler, Nanai-vandak’ın kafasını daha da karıştırdı. Belki de babası yanılıyordu. Belki de İpek Yolu ölmemiş, yalnızca kış uykusuna yatmıştı. Belki de yakın bir gelecekte, yollar yeniden açılacak, ticaret yeniden canlanacaktı. Turfan’da kalmak, bu yeni dönemin başlangıcında stratejik bir konumda olmak anlamına gelebilirdi. Burası, doğu ile batı arasında bir köprüydü.
Yolculuğu sırasında, bir önceki sefer tanıştığı Hintli bilgin Kumarajiva’nın kervanıyla yeniden karşılaştı. Kumarajiva ve öğrencileri, kışı Kuça’daki bir manastırda geçirmişlerdi. Kutsal metinlerini Çinceye çevirme hayallerinden vazgeçmemişlerdi.
“Yollar,” dedi Kumarajiva bir akşam ateş başında sohbet ederlerken. “Yalnızca mal taşımak için değildir, dostum Nanai-vandak. Fikirler de taşırlar. İnançlar da. Sizin Soğdlu halkınız, yüzyıllardır bu yolların üzerinde bir köprü oldu. Doğunun ipeğini batıya, batının camını doğuya taşıdınız. Ama aynı zamanda, dinleri, dilleri ve kültürleri de taşıdınız. Siz olmasaydınız, Buda’nın öğretisi bu topraklara bu kadar kolay yayılamazdı.”
Kumarajiva’nın sözleri, Nanai-vandak’a yeni bir perspektif sundu. O, kendini hep bir tüccar olarak görmüştü. Kâr ve zarar hesabı yapan bir adam. Ama belki de o, daha büyük bir resmin parçasıydı. O, bir köprüdeki adamlardan biriydi. Ve köprüler, yalnızca geçmek için değil, aynı zamanda iki yakayı birleştirmek için vardı.
Turfan’a döndüğünde, kararını vermişti. O akşam, Miwnay’ı yanına oturttu.
“Babamın mektubunu çok düşündüm,” diye söze başladı. “Ve senin ne kadar yorulduğunu, ne kadar acı çektiğini biliyorum. Eğer istersen, yarın Samarkand için yola çıkarız. Evimize döner, sakin bir hayat süreriz.”
Miwnay, onun gözlerinin içine baktı. Kocası, ona seçme hakkı tanıyordu. Ama o, Nanai-vandak’ın kalbinin nerede olduğunu biliyordu.
“Sen ne istiyorsun, Nanai-vandak?” diye sordu yumuşak bir sesle. “Senin kalbin nerede huzur bulacak?”
Nanai-vandak, derin bir nefes aldı. “Kalbim,” dedi. “Artık bir şehre ya da bir eve sığmıyor, Miwnay. Kalbim, bu yolların üzerinde. Ben, bu değişen dünyada bir işe yaramak istiyorum. Yalnızca kendim için, ailem için değil. Yıkılan köprüleri onarmaya yardım etmek, kopan bağları yeniden kurmak istiyorum. Belki de benim görevim, Kumarajiva gibi bilge adamların kutsal metinlerini Çin’e ulaştırmasına yardım etmektir. Belki de benim görevim, Shi Le gibi yeni liderlerin kurduğu düzende, doğu ile batı arasındaki ticareti yeniden canlandırmaktır. Ben, burada, bu köprünün üzerinde kalmak istiyorum.”
Miwnay’ın yüzünde, bir rahatlama ve gurur ifadesi belirdi. Kocası, korkularını ve geçmişin hayaletlerini yenmiş, kendine yeni bir amaç bulmuştu. Bu, servetini yeniden kazanma hırsı değildi. Bu, daha olgun, daha anlamlı bir arayıştı.
“O zaman,” dedi Miwnay, elini onun elinin üzerine koyarak. “Biz de seninle birlikte bu köprünün üzerinde dururuz. Evimiz, senin olduğun yerdir.”
O gece, Nanai-vandak babasına bir cevap mektubu yazdı. Ona, onu ne kadar sevdiğini ve özlediğini, lakin henüz geri dönemeyeceğini anlattı. Ona, yeni bir amacı olduğunu, İpek Yolu’nun ruhunu yaşatmaya çalışacağını yazdı. Mektubunu, “Bir gün, yollar yeniden tamamen açıldığında, sizi görmeye geleceğim. Ya da belki de siz, torunlarınızı görmek için bu yeni yollardan bize gelirsiniz,” diye bitirdi.
Karar verilmişti. Fısıltılar susmuş, içindeki savaş bitmişti. Nanai-vandak, artık ne geçmişin ne de geleceğin esiriydi. O, şimdiki zamanda yaşayan, köprüdeki bir adamdı.
Yılanın Yuvası
Luoyang Sarayı, MS 315 Yaz
Entrika, zehirli bir sarmaşık gibi Luoyang sarayını sarmıştı. Liu Cong, Fangtou’daki yenilginin utancıyla, kendini daha da fazla şaraba ve sefahate vermişti. Saray, sabahın ilk ışıklarına kadar süren ziyafetler, sarhoş naraları ve ahlaksız eğlencelerle çalkalanıyordu. Lakin bu sahte neşenin altında, derin bir korku ve güvensizlik yatıyordu. Herkes, Shi Le’nin bir gün Luoyang’ın kapılarına dayanacağını biliyordu. Ve o gün geldiğinde, Liu Cong’un yanında durmanın bedelinin ne olacağını kimse kestiremiyordu.
Bu kaos ortamı, Zhang Bin ve Wang Xun’un gizli operasyonu için mükemmel bir zemin oluşturuyordu. Xiangguo’dan gönderilen casuslar ve altınlar, saraydaki hoşnutsuz Xiongnu prenslerinin ve komutanlarının ceplerine ve kulaklarına kolayca ulaşıyordu.
Operasyonun merkezinde, Prens Liu He adında, Liu Cong’un hırslı ama gözden düşmüş bir başka kuzeni vardı. Liu He, kendini her zaman Liu Cong’dan daha yetenekli görmüş, ama hiçbir zaman hak ettiği gücü elde edememişti. Shi Le’nin casusları, ona gizlice ulaştığında, o zaten bir isyan için uygun zamanı kolluyordu.
Casuslar, Liu He’ye Shi Le’nin mesajını ilettiler: “Liu Cong’u devir. Tahta sen geç. Biz seni, yeni Xiongnu Şanyüsü olarak tanıyacağız. Karşılığında, sen de bizim Xiangguo’daki bağımsız yönetimimizi tanıyacaksın. Birlikte, Kuzey Çin’i yönetiriz. O, Luoyang’ın efendisi olur, ben Xiangguo’nun.”
Bu, Liu He için reddedilemeyecek bir teklifti. Shi Le’nin desteğiyle, Liu Cong’u devirebileceğine inanıyordu. Plan, basit ama cüretkârdı. Liu Cong’un doğum günü şerefine verilecek olan büyük ziyafet sırasında harekete geçeceklerdi. Liu He’ye sadık olan komutanlar, sarayın kilit noktalarını tutacak, ziyafet sırasında Liu Cong’u gafil avlayıp öldüreceklerdi.
Wang Xun, Xiangguo’daki çalışma odasında, bu planın her aşamasını dikkatle takip ediyordu. Luoyang’daki casuslarından gelen şifreli mesajları çözüyor, Zhang Bin ile birlikte bir sonraki adımı planlıyordu. Kendini, bir zamanlar nefret ettiği saray entrikacılarından birine dönüşmüş gibi hissediyordu. Amaç, aracı meşru kılıyor muydu? Bu soru, vicdanını kemiriyordu.
Bir gün, Shi Le onu yanına çağırdı. “Bilgin Wang,” dedi. “Plan yolunda gidiyor gibi görünüyor. Ama içimde bir şüphe var. Liu He, güvenilir bir adam mı? Tahta geçtikten sonra, bize verdiği sözü tutacak mı? Yoksa o da Liu Cong gibi, gücü elde edince bize sırtını mı dönecek?”
Bu, Wang Xun’un da kendine sorduğu bir soruydu. Jin sarayındaki tecrübeleri, hırslı prenslerin ne kadar güvenilmez olabileceğini ona öğretmişti.
“Güvenilmez, efendim,” diye cevap verdi Wang Xun dürüstçe. “Liu He, yalnızca kendi çıkarını düşünür. Ama şu an için, çıkarlarımız ortak. O, Liu Cong’u devirmek için bize muhtaç. Biz de Luoyang’ı kansız bir şekilde ele geçirmek için ona muhtacız.”
“Peki sonra?” diye sordu Shi Le. “O tahta oturduktan sonra ne olacak?”
Wang Xun, bir an duraksadı. Söyleyeceği şey, onu tamamen karanlık tarafa geçirecekti. “Sonra,” dedi, sesi kendisinin bile tanımakta zorlandığı kadar soğuktu. “Liu He de bir kaza geçirebilir. Sarayda kazalar sık olur. O öldükten sonra, Luoyang’da bir güç boşluğu doğar. Xiongnu prensleri birbirine girer. Ve siz, düzeni sağlamak için ‘davet edilen’ bir kurtarıcı olarak şehre girersiniz. Halk, sizi çiçeklerle karşılar.”
Shi Le, Wang Xun’un yüzüne uzun uzun baktı. Bu Çinli bilginin, en az kendisi kadar acımasız ve hesapçı olabileceğini görmüştü. Gülümsedi. Bu, iki yırtıcının birbirini tanıdığı bir gülümsemeydi.
“Anlıyorum,” dedi. “Demek ki yılanı, başka bir yılanla zehirleyeceğiz. Planına devam et, Wang Xun. Ama unutma, bu oyunun sonunda, ayakta kalan tek bir yılan olacak.”
Ziyafet gecesi geldiğinde, bütün Luoyang sarayı ışıklar içindeydi. Ama bu ışıkların altında, ölümcül bir komplo işliyordu. Liu Cong, her zamankinden daha sarhoş, daha kaygısızdı. Tahtında oturmuş, dans eden cariyeleri izliyor, kahkahalar atıyordu.
Liu He ve komplocu arkadaşları, sabırla doğru anı bekliyorlardı. Gecenin ilerleyen saatlerinde, Liu Cong sızıp yatak odasına taşındığında, harekete geçtiler. Saray, bir anda sessiz çığlıklar ve boğuşma sesleriyle doldu. Liu He’ye sadık askerler, Liu Cong’un muhafızlarını teker teker etkisiz hale getirdiler.
Sonunda, Liu He, elinde kanlı bir kılıçla, Liu Cong’un yatak odasına girdi. Kuzeni, yatağında savunmasız bir şekilde yatıyordu. Liu He, bir an tereddüt etti. Ama sonra, tahtın hayali, kan bağının önüne geçti. Kılıcını kaldırdı.
Ertesi sabah, Luoyang yeni bir efendiye uyandı. Ama yılanın yuvasındaki zehir, henüz tamamen boşalmamıştı. Yeni bir oyun, daha yeni başlıyordu.
Hatıraların Ağırlığı
Luoyang Şehri, Bir Çamaşırhane, MS 315 Güz
Mei’nin dünyası, çamaşırların kirli suyu, küllü suyun yakıcı kokusu ve bitmek bilmeyen bir yorgunluktan ibaretti. Bebeğinin öldürülmesinden sonra götürüldüğü yer, Shi Le’nin ordusu için çalışan büyük bir çamaşırhaneydi. Burada, onun gibi yüzlerce kadın, askerlerin kanlı, çamurlu üniformalarını ve zırh altlıklarını yıkıyordu.
Hayat, mekanik bir rutine dönüşmüştü. Sabah gün doğmadan kalkıyor, soğuk suyun içinde elleri çatlayana kadar çamaşır ovuyor, akşam bitkin bir şekilde koğuşlarına dönüyorlardı. Konuşmuyorlardı. Gülmüyorlardı. Ağlamıyorlardı bile. Hepsi, ruhları bedenlerinden çekilmiş birer hayalet gibiydi.
Mei, çoğu zaman hiçbir şey düşünmemeye çalışıyordu. Düşünmek, acı demekti. Kocasının yüzünü, büyük oğlunun gülüşünü, bebeğinin kokusunu hatırlamak, dayanılmaz bir işkenceydi. O yüzden zihnini boşaltıyor, yalnızca önündeki kirli çamaşıra odaklanıyordu.
Lakin bazen, hatıralar sinsi bir sis gibi zihnine sızıyordu. Bir askerin üniformasındaki kan lekesi, ona bebeğinin beşiğini hatırlatıyordu. Uzaktan gelen bir çocuk kahkahası, oğlunu aklına getiriyordu. O anlarda, nefesi kesiliyor, göğsüne ağır bir taş oturuyordu.
Büyük oğlu, diğer asker çocuklarıyla birlikte, çamaşırhanenin yakınındaki bir kampa götürülmüştü. Orada, onlara okuma yazma değil, kılıç kullanma ve savaşma öğretiliyordu. Shi Le’nin yeni ordusu için geleceğin askerleri olarak yetiştiriliyorlardı. Mei, oğlunu haftada bir, yalnızca birkaç dakikalığına görebiliyordu. Her görüşünde, oğlunun gözlerindeki o masum parıltının biraz daha söndüğünü, yerine sert, duygusuz bir ifadenin yerleştiğini görüyordu. Oğlu, ondan uzaklaşıyor, tanımadığı birine dönüşüyordu.
Bir gün, çamaşırhaneye yeni bir grup kadın getirildi. Bunlar, sıradan köylü kadınları değildi. Üzerlerindeki basit giysilere rağmen, duruşlarında ve bakışlarında bir asalet vardı. Bunlar, Liu Cong’un devrilmesinden sonra, saraydan toplanan eski soylu kadınlar ve cariyelerdi. Aralarında, bir zamanların imparatoriçesi olan, Sima Chi’nin dul eşi de vardı.
Eski imparatoriçe, hayatında hiç çalışmamıştı. Kaba çamaşırları nasıl ovacağını bilmiyordu. Ellerini anında küllü su yakmış, ağlamaya başlamıştı. Diğer kadınlar, ona tiksinti ve alayla baktılar. Onların çektiği acıların sorumlusu, bir bakıma bu kadın ve onun gibilerdi.
Ama Mei, ona acıdı. Yanına gitti ve sessizce, ona çamaşırın nasıl sıkılacağını, lekelerin nasıl çıkarılacağını gösterdi. İmparatoriçe, şaşkınlıkla ona baktı. Kendisine yardım eden bu sıradan, yüzü kederle çizilmiş kadına.
O günden sonra, aralarında tuhaf bir dostluk başladı. Konuşmuyorlardı. Yalnızca, birbirlerinin acısını anlayan iki kadının sessiz dayanışmasıydı bu. Biri, her şeyini kaybetmiş bir imparatoriçe. Diğeri, her şeyini kaybetmiş bir köylü kadını. Bu yeni, acımasız dünyada, kader onları eşitlemişti.
Bir akşam, koğuşta yan yana uzanırlarken, imparatoriçe ilk kez konuştu. “Bir oğlum vardı,” diye fısıldadı. “Onu benden aldılar. Nerede olduğunu bilmiyorum.”
“Benim de bir oğlum var,” diye cevap verdi Mei, aynı fısıltıyla. “Onu da benden aldılar. Onu bir katile dönüştürüyorlar.”
O gece, iki kadın, birbirlerinin kollarında sessizce ağladılar. Onların gözyaşları, ne kaybettikleri taçlar ne de saraylar içindi. Gözyaşları, kaybettikleri çocukları, parçalanan aileleri ve hatıraların dayanılmaz ağırlığı içindi. Bu yeni düzende, onlar da ödenen bedelin bir parçasıydı. Ve onların hikayesi, hiçbir tarih kitabında yazılmayacaktı.
Bölüm 14 – Zehirli Taç
Kukla Hükümdar
Luoyang Sarayı, MS 316 Güz
Luoyang’da iki yıldır barış vardı. Ama bu, sağlıklı bir bedenin huzuru değil, ateşli bir hastanın bitkin sessizliğiydi. Şehir, Prens Liu He’nin yönetimi altında, Shi Le’nin Xiangguo’daki düzenli ve gelişen başkentinin solgun bir gölgesi gibiydi. Liu He, Liu Cong’un kanlı bir darbeyle devrilmesinden sonra tahta oturmuştu. Lakin o, bir hükümdar değil, bir kuklaydı. Gerçek güç, sarayın koridorlarında fısıldaşan dalkavukların, rüşvetçi generallerin ve en önemlisi, uzaktaki Xiangguo’dan ipleri elinde tutan Shi Le’nin adamlarının elindeydi.
Liu He, günlerini korku ve paranoya içinde geçiriyordu. Kendisini tahta çıkaran komplonun, bir gün kendi başını yiyeceğini biliyordu. Saraydaki herkesten şüpheleniyor, en yakın komutanlarına bile güvenemiyordu. Geceleri, öldürttüğü kuzeni Liu Cong’un hayaletiyle boğuşuyor, gündüzleri ise Shi Le’den gelen üstü kapalı tehditlerle dolu mesajlarla titriyordu. Tacı takıyordu, evet. Ama o taç, altından çok zehirden yapılmış gibiydi; her gün ruhunu biraz daha çürütüyordu.
Saray, bir çürüme merkeziydi. Liu He, otoritesini kanıtlamak için Liu Cong’dan daha müsrif ziyafetler düzenliyor, daha pahalı eğlenceler tertipliyordu. Lakin halk açtı. Shi Le’nin topraklarındaki köylüler, toprak reformu sayesinde karınlarını doyururken, Luoyang çevresindeki tarlalar hâlâ bakımsızdı. Ticaret durma noktasındaydı. Yalnızca karaborsa ve yolsuzluk gelişiyordu.
Shi Le’nin Xiangguo’daki baş danışmanı Wang Xun, bu çürümeyi uzaktan, soğuk bir tatminle izliyordu. Luoyang’daki casus ağını yöneten Zhang Bin ile birlikte, Liu He’nin iktidarını yavaş yavaş, bir asidin metali erittiği gibi eritiyorlardı. Prensler arasına nifak tohumları ekiyor, generallere rüşvetle sadakatlerini satın alıyor, halk arasındaki hoşnutsuzluğu körüklüyorlardı. Planları, sabır gerektiren bir oyundu. Meyvenin olgunlaşıp kendi kendine daldan düşmesini bekliyorlardı.
Bir gün, Zhang Bin, Wang Xun’un çalışma odasına geldi. Elinde, Luoyang’dan gelen şifreli bir mesaj vardı. “Vakit yaklaşıyor, Bilgin Wang,” dedi. “Liu He’nin en güvendiği generallerden biri olan Jin準 (Jin Zhun), bize taraf değiştirmeye hazır olduğunu bildirdi. Saray muhafızlarının kontrolünü ele geçirebileceğini söylüyor. Bizden işaret bekliyor.”
Wang Xun, mesajı okurken, Shi Le’nin iki yıl önce söylediği sözleri hatırladı: “Yılanı, başka bir yılanla zehirleyeceğiz.” Liu He yılanı, görevini tamamlamıştı. Liu Cong’u ortadan kaldırmış, Xiongnu prensleri arasındaki birliği bozmuştu. Şimdi, o yılanın da ortadan kaldırılma zamanı gelmişti.
“Shi Le ile konuştun mu?” diye sordu Wang Xun.
“Konuştum,” dedi Zhang Bin. “Efendimiz, ordusunu hazırladı. İşareti verdiğimizde, Luoyang üzerine yürüyecek. Ama bir şartı var. Jin Zhun, yalnızca Liu He’yi öldürmekle kalmayacak. Saraydaki bütün Xiongnu soylularını, kadın, çocuk demeden katledecek.”
Wang Xun, bu emri duyduğunda kanının donduğunu hissetti. Bu, bir darbe değil, bir soykırımdı. “Neden?” diye sordu, sesi fısıltı gibi çıkmıştı. “Bu kadar kana ne gerek var?”
Zhang Bin’in yüzünde, ilk kez soğuk, acımasız bir ifade belirdi. “Çünkü efendimiz, Xiongnu halkının bu topraklardaki kökünü tamamen kazımak istiyor. Onların bir daha asla birleşip kendisine karşı bir tehdit oluşturmasını istemiyor. Luoyang’daki katliam, bütün Çin’deki Xiongnulara bir mesaj olacak: Ya bana biat edersiniz ya da yok olursunuz. Efendimiz, yalnızca Kuzey Çin’in hükümdarı olmak istemiyor. O, yeni bir Çinli hanedanlığın kurucusu olmak istiyor. Ve bunun için, barbar geçmişinden tamamen kurtulması gerekiyor.”
Wang Xun, dehşet içinde ona baktı. Yıllardır hizmet ettiği, düzenin ve adaletin kurucusu olarak gördüğü adam, şimdi on binlerce masum insanın kanını dökmeye hazırlanıyordu. Kendi halkının kanını… O, bir Jie’ydi. Xiongnu konfederasyonunun bir parçasıydı. Bu, yalnızca bir siyasi hamle değil, aynı zamanda kendi geçmişine karşı bir ihanetti.
“Buna izin veremeyiz,” dedi Wang Xun, ayağa kalkarak. “Bu, Konfüçyüs’ün öğretilerine, insanlığa aykırı.”
“Konfüçyüs, bu sarayın dışında kaldı, Bilgin Wang,” dedi Zhang Bin, sesi buz gibiydi. “Burası, gücün konuştuğu yer. Ve efendimizin gücü, sizin ilkelerinizden daha üstün. Ya bu planın bir parçası olursunuz ya da yolumuzdan çekilirsiniz. Ama unutmayın, efendimizin yolunda duran her şey, ezilir.”
Wang Xun, bir kez daha o ahlaki uçurumun kenarına gelmişti. Zindandan çıkmak için bir barbarla anlaşmıştı. Şimdi, o barbarın en kanlı planına ortak olması isteniyordu. Reddetse ne olurdu? Onu öldürürler miydi? Yoksa yeniden zindana mı atarlardı? Ailesine ne olurdu?
O gece, kütüphanesine kapandı. Raflardaki binlerce tomar, ona sessizce bakıyordu. Tarih, bu tür katliamlarla doluydu. Güç için dökülen masum kanlarıyla… Ama o, tarihin bu karanlık sayfalarından birinin yazılmasına yardım eden adam olmak istiyor muydu?
Cevabı, hayırdı. Ama ne yapabilirdi? Tek başına, Shi Le’nin demir iradesine nasıl karşı koyabilirdi? Aklına bir fikir geldi. Tehlikeli, neredeyse intiharla eşdeğer bir fikir. Belki de planı sabote edebilirdi. Belki de Luoyang’daki birilerine, olacaklar hakkında bir uyarı gönderebilirdi. Ama kime? Saraydaki herkes ya bir hain ya da bir kurbandı.
O an, aklına hiç beklemediği bir isim geldi. Bir zamanlar hizmet ettiği, sonra ihanet ettiği o ailenin bir üyesi. Veliaht Prens. Sima Chi’nin oğlu. O çocuk, Liu Cong’un merhametiyle hayatta kalmıştı. Liu He’nin darbesinden sonra da, siyasi bir önemi olmadığı için sarayın bir köşesinde unutulmuştu. Belki de o çocuk, bir umut olabilirdi.
Wang Xun, en güvendiği, Jin hanedanlığına hâlâ gizli bir sadakat duyan eski bir hizmetkârını çağırdı. Ona, ucu yanık bir parşömen verdi. Bu, onların gizli işaretiydi. Mesaj yoktu. Yalnızca, yaklaşan bir yangını, bir felaketi haber veren bir uyarı.
“Bunu,” dedi hizmetkârına. “Ne pahasına olursa olsun, Luoyang’a ulaştır. Sarayda, genç Sima prensini bulan birini bul. Ve bunu ona ver. Başka hiçbir şey söyleme.”
Bu, karanlığa atılmış bir taştı. Bir işe yarayıp yaramayacağını bilmiyordu. Muhtemelen, kendisinin ve hizmetkârının ölümüne neden olacaktı. Ama denemek zorundaydı. Vicdanının son kırıntısını kurtarmak için, bu son kumarı oynamalıydı.
Gölgelerdeki Prens
Luoyang Sarayı, Unutulmuş Bir Bahçe, MS 316 Güz
Sima Yuan, artık on dört yaşındaydı. Babasının öldürüldüğü, annesinin bir çamaşırcı köleye dönüştürüldüğü o korkunç günlerden bu yana, sarayın bu unutulmuş köşesinde, bir gölge gibi yaşıyordu. Liu Cong, ona dokunmamıştı. Liu He de, onu bir tehdit olarak görmüyordu. O, yenilmiş bir hanedanlığın kimsesiz, güçsüz bir anısından ibaretti.
Günlerini, kendisine atanan birkaç yaşlı Çinli hocadan ders alarak ve bu terk edilmiş bahçede tek başına dolaşarak geçiriyordu. Hocaları, ona klasikleri, tarihi ve şiiri öğretiyorlardı. Ama Sima Yuan, onların anlattığı o görkemli tarihin, kendi ailesinin trajedisiyle ne kadar çeliştiğini görüyordu. O, kitaplardaki o büyük imparatorların soyundan geliyordu. Ama kendisi, cellatlarının merhametiyle yaşayan bir esirdi.
İçinde, yaşına uymayan bir bilgelik ve derin bir keder vardı. Babasının acizliğini, annesinin aşağılanmasını görmüştü. Ama onlardan farklı olarak, içinde bir ateş yanıyordu. Bu, bir intikam ateşi değildi. Bu, hayatta kalma ve bir gün her şeyi değiştirme ateşiydi. Sessizce gözlemliyor, öğreniyor ve bekliyordu. Saraydaki fısıltıları dinliyor, güç dengelerinin nasıl değiştiğini, kimin yükselip kimin düştüğünü izliyordu.
Bir gün, hocalarından en yaşlısı olan Usta Li, dersin sonunda ona gizlice küçük, ucu yanık bir parşömen parçası uzattı. “Bu,” diye fısıldadı yaşlı adam, gözlerinde korku ve umut karışımı bir ifadeyle. “Size Xiangguo’dan gönderildi. Kimin gönderdiğini bilmiyorum. Ama önemli biri olmalı.”
Sima Yuan, parşömeni aldı. Üzerinde hiçbir şey yazmıyordu. Ama o, bunun bir mesaj olduğunu anladı. Ucu yanık parşömen… Anlamı, yangın, felaket demekti. Birileri, onu Luoyang’da yaklaşan bir tehlikeye karşı uyarıyordu. Ama kim? Ve neden?
Aklına, babasının komplosuna katılan o bilgin, Wang Xun geldi. Onun, Shi Le’nin hizmetine girdiği söyleniyordu. Belki de o göndermişti. Belki de eski efendisine olan sadakatinin son bir kırıntısı kalmıştı.
Sima Yuan, ne yapacağını bilemedi. O bir çocuktu. Elinde ne bir ordu ne de bir güç vardı. Kime gidebilirdi? Kime güvenebilirdi? Saraydaki herkes, bir yılan gibiydi.
Günlerce düşündü. Yaklaşan felaketin ne olabileceğini tahmin etmeye çalıştı. Shi Le, Luoyang’a mı saldıracaktı? Yoksa sarayda yeni bir darbe mi olacaktı? İkinci seçenek, daha olası görünüyordu. Liu He’nin saltanatı, pamuk ipliğine bağlıydı.
Aklına, Jin Zhun geldi. Saray muhafızlarının yeni komutanı. Hırslı, acımasız bir adamdı. Ama aynı zamanda, son derece pragmatikti. Her zaman kazananın yanında yer alırdı. Belki de… belki de onunla konuşabilirdi.
Bu, delice bir riskti. Jin Zhun, onu anında Liu He’ye teslim edebilir ve başını alabilirdi. Ama Sima Yuan, başka çaresi olmadığını hissediyordu. Bekleyip, katliamın bir parçası olmaktansa, bir şeyler yapmayı denemeliydi.
Bir gece, gizlice odasından çıktı ve sarayın koridorlarında bir hayalet gibi süzülerek, Jin Zhun’un dairesine gitti. Muhafızlar, onu durdurmaya çalıştılar. Ama o, kendinden emin bir sesle, “General Jin Zhun ile acil bir devlet meselesi konuşacağım. Bu, Prens Liu He’nin bile bilmemesi gereken bir mesele,” dedi. Duruşundaki o anlık otorite, muhafızları şaşırttı. Onu içeri aldılar.
Jin Zhun, onu görünce şaşırdı. “Genç prens,” dedi alaycı bir sesle. “Bu saatte, benim odamda ne arıyorsun? Yoksa kayıp tacını mı arıyorsun?”
Sima Yuan, onun alayını görmezden geldi. Doğrudan gözlerinin içine baktı. “General,” dedi, sesi yaşına göre şaşırtıcı derecede sakindi. “Biliyorum. Ne yapmayı planladığını biliyorum.”
Jin Zhun’un yüzündeki alaycı ifade dondu. Yerini, ölümcül bir sessizlik aldı. “Ne saçmalıyorsun, çocuk?”
Sima Yuan, elindeki yanık parşömeni masanın üzerine bıraktı. “Xiangguo’dan bir uyarı aldım. Bir yangın yaklaşıyor. Ve o yangını sizin çıkaracağınızı düşünüyorum. Shi Le ile anlaştınız. Liu He’yi ve bütün Xiongnu soylularını ortadan kaldıracaksınız.”
Jin Zhun’un eli, kılıcının kabzasına gitti. Bu çocuk, çok fazla şey biliyordu. Onu orada, o an öldürebilirdi.
“Ama,” diye devam etti Sima Yuan, hiç korku belirtisi göstermeden. “Bir şeyi hesaba katmadınız, General. Shi Le, size ne vaat etti? Luoyang valiliğini mi? Birkaç torba altını mı? Shi Le, size asla güvenmeyecek. İşiniz bittiğinde, sizi de bir kenara atacak. Çünkü siz de bir hainsiniz. Ve hainler, başka hainlere güvenmez.”
Jin Zhun, sessiz kaldı. Çocuğun sözleri, kendi kalbindeki şüpheyi dile getiriyordu.
“Ben,” dedi Sima Yuan, “size daha iyi bir teklif sunuyorum. Liu He’yi devirin. Xiongnu soylularını saraydan temizleyin. Ama onları katletmeyin. Onları sürgüne gönderin. Sonra, beni, Sima Yuan’ı, Jin hanedanlığının yasal varisini, tahta çıkarın. Ben, sizin kuklanız olacağım. Bütün gücü size vereceğim. Sizi, imparator naibi ilan edeceğim. Shi Le, meşru bir Jin imparatoruyla savaşmaya cesaret edemez. Bu, ona bütün Çin’i karşısına almak anlamına gelir. Ve siz, bir valinin çok ötesinde, bu ülkenin en güçlü adamı olursunuz.”
Jin Zhun, hayatının şokunu yaşıyordu. Karşısındaki bu on dört yaşındaki çocuk, ona şeytanın bile aklına gelmeyecek bir plan sunuyordu. Bu, inanılmaz derecede cüretkâr, inanılmaz derecede zeki ve inanılmaz derecede tehlikeli bir plandı. Ama işe yarayabilirdi. Shi Le’nin oyununu, ona karşı çevirebilirdi.
Uzun bir sessizlikten sonra, Jin Zhun güldü. Ama bu, alaycı bir gülüş değildi. Bu, bir kumarbazın, hayatının en büyük elini bulduğunda attığı heyecanlı bir kahkahaydı.
“Sen,” dedi, Sima Yuan’a bakarak. “Büyük babalarına çekmişsin, genç prens. Çok tehlikeli bir adamsın. Anlaşma kabul. Ama unutma, bu oyunda ipler benim elimde olacak.”
“Şimdilik, General,” diye cevap verdi Sima Yuan, yüzünde belli belirsiz bir gülümsemeyle. “Şimdilik.”
O gece, Luoyang’ın kaderi, bir kez daha, bir saray odasında yapılan gizli bir anlaşmayla değişti. Ama bu sefer, oyunun kurallarını, gölgelerde büyüyen genç bir prens belirlemişti.
Dönüş Kararı
Turfan Şehri, MS 316 Güz
Nanai-vandak, babasına gönderdiği mektubun ardından, ruhunda bir hafifleme hissetmişti. Kararını vermiş, yolunu çizmişti. Artık Turfan, onun yeni eviydi. Samarkand ise, özlemle anılacak bir hatıra.
Hayatı, sakin bir nehir gibi akmaya başlamıştı. Ticareti büyüyor, ailesi mutlu, çevresinde saygı görüyordu. Ye şehrinden onunla birlikte gelen mülteciler, artık kendi ayakları üzerinde duruyor, ama onu her zaman liderleri, kurtarıcıları olarak görüyorlardı.
Lakin kaderin, onun için başka planları vardı. Bir sonbahar akşamı, evinin kapısı çalındı. Gelen, beklemediği bir misafirdi. Yıllardır görmediği, Çin’in doğusundaki ortağı Artivan.
Artivan, bir hayalet gibiydi. Zayıflamış, yaşlanmış, üzerindeki giysiler eski püsküydü. Bir zamanların zengin, kendine güvenen Soğdlu tüccarından eser kalmamıştı. Nanai-vandak, onu içeri aldı, ona sıcak bir yemek ve temiz giysiler verdi.
“Seni en son Jinyang’da bırakmıştım,” dedi Nanai-vandak, şaşkınlık içinde. “Ne oldu sana, dostum?”
Artivan, acı bir hikâye anlattı. Luoyang düştükten sonra, bütün Kuzey Çin’in kaosa sürüklendiğini, kervanlarının yağmalandığını, bütün servetini kaybettiğini, canını zor kurtararak aylar süren bir yolculukla batıya kaçtığını anlattı.
“Sen haklıydın, Nanai-vandak,” dedi Artivan, sesi pişmanlıkla doluydu. “O mektubu gönderdiğinde, senin korkak olduğunu düşünmüştüm. Ama sen bilgeymişsin. Tehlikeyi bizden önce gördün.”
Sonra, Nanai-vandak’ın hayatını yeniden altüst edecek o haberi verdi.
“Samarkand’dan geçerek geldim,” dedi. “Orada aileni ziyaret ettim. Baban… Baban çok hasta, Nanai-vandak. Seni görmeden ölmekten korkuyor. Annen, perişan halde. Benden, seni bulup ne pahasına olursa olsun geri getirmeni istediler.”
Nanai-vandak’ın dünyası, başına yıkıldı. Babasının hasta olduğu haberi, bir önceki mektubunda yazdığı kararı anlamsız kılmıştı. Köprüdeki adam olma hayalleri, bir anda tuzla buz oldu. Onun ilk görevi, bir köprü olmak değil, bir oğul olmaktı.
Miwnay, haberi duyduğunda, tek bir kelime söyledi: “Gidiyoruz.”
Tartışma yoktu. Tereddüt yoktu. Aile, her şeyden önce gelirdi. Nanai-vandak, o an karısının ne kadar güçlü ve bilge olduğunu bir kez daha anladı.
Hazırlıklar, birkaç gün içinde tamamlandı. Nanai-vandak, Turfan’da kurduğu her şeyi, yeni ortağı Ganzorig’e emanet etti. Adamlarına ve mültecilere veda etti. Onlar, onunla gelmek istediler. Ama Nanai-vandak, bu yolculuğun kişisel olduğunu söyledi. Bu, bir kaçış ya da bir başlangıç değil, bir dönüş yolculuğuydu.
Yola çıktıklarında, yanlarında yalnızca Veshapar, Artivan, Miwnay ve kızları vardı. Küçük bir kafile. Arkalarında, iki yıl boyunca evleri olan Turfan şehrini bırakıyorlardı. Önlerinde ise, uzun ve belirsiz bir yol ve vatan toprağı uzanıyordu.
Nanai-vandak, atının üzerinde, son kez doğuya, Çin’e doğru baktı. O topraklar, ona her şeyi kaybettirmiş, ama aynı zamanda ona kim olduğunu öğretmişti. Şimdi, o derslerle birlikte, evine, bir oğul olarak görevini yapmaya dönüyordu. Fısıltılar ve kararlar dönemi bitmişti. Şimdi, eylem zamanıydı.
Bölüm 15 – Kanlı Şafak
Kızıl Nehir
Luoyang Şehri ve Sarayı, MS 317 Başı
Şafak, Luoyang üzerine kan rengi bir tül gibi serilirken, şehir bir önceki gecenin kâbusundan uyanmaya çalışıyordu. Ama bu bir kâbus değildi. Sokaklarda biriken kan gölleri, saraydan yükselen duman ve havayı dolduran ölümün metalik kokusu, yaşanan vahşetin inkâr edilemez kanıtlarıydı. General Jin Zhun’un darbesi, Shi Le’nin ve Wang Xun’un planladığından çok daha kanlı, çok daha kaotik olmuştu.
Jin Zhun, Liu He’yi ve onun en yakın adamlarını bir ziyafet sırasında gafil avlayıp öldürmekle kalmamış, ardından gelen emirle saraydaki ve şehirdeki bütün Xiongnu nüfusuna karşı bir katliam başlatmıştı. Saray muhafızları ve ona katılan isyancı askerler, ev ev dolaşarak, on binlerce Xiongnu erkeğini, kadınını ve çocuğunu kılıçtan geçirmişti. Sarı Nehir, günlerce kıyılarına vuran cesetler yüzünden kızıla boyanmıştı. Bu, bir darbe değil, bir etnik temizlikti. Jin Zhun, Xiongnu boyunduruğuna karşı biriken bütün nefreti, kendi iktidarını sağlamlaştırmak için bir silaha dönüştürmüştü.
Lakin Jin Zhun, büyük bir hata yapmıştı. Sima Yuan’ın, o genç prensin zekice planına uymamıştı. Sima Yuan, ona Xiongnu soylularını sürgüne gönderip kendisini tahta çıkarmasını, böylece Shi Le’ye karşı meşru bir koz elde etmesini önermişti. Ama Jin Zhun’un kibri ve kana susamışlığı, mantığının önüne geçmişti. Katliam emrini vererek, yalnızca Xiongnu halkını değil, aynı zamanda Shi Le’nin planlarını da hedef almıştı. Shi Le, Xiongnu prensleriyle gizli anlaşmalar yapmış, onların desteğini sağlamıştı. Jin Zhun, o destek ağını da yok etmiş, Shi Le’yi hem siyasi hem de kişisel olarak kendisine düşman etmişti.
Sima Yuan, sarayın o karmaşa ve dehşet dolu gecesinde, Usta Li ve birkaç sadık hizmetkâr tarafından gizlice saraydan çıkarılmış ve şehrin dışındaki gizli bir Budist tapınağına sığınmıştı. Oradan, dehşet içinde olanları izliyordu. Planı, kontrolden çıkmıştı. Kendi yarattığı canavar, bütün şehri yutuyordu. Jin Zhun’un, kendisini tahta çıkarmak gibi bir niyeti olmadığını, yalnızca kendi kanlı krallığını kurmak istediğini acı bir şekilde anlamıştı. Henüz on beş yaşındaydı. Ama bir hükümdarın en önemli derslerinden birini öğrenmişti: Hırslı bir generale asla tam olarak güvenme.
Şimdi, Luoyang iki ateş arasında kalmıştı. Şehrin içinde, Jin Zhun’un terör estiren rejimi vardı. Şehrin dışında ise, hem bu katliamın intikamını almak hem de kendi planları altüst olduğu için öfkeyle köpüren Shi Le’nin ve ona katılan diğer Xiongnu ve barbar kabilelerin orduları toplanıyordu. Luoyang, yeni ve daha korkunç bir kuşatmaya hazırlanıyordu.
Wang Xun, katliamın haberini Xiangguo’da aldığında, günlerce odasından çıkmadı. Midesi, vicdan azabıyla düğümlenmişti. O, bu canavarlığın bir parçasıydı. Onun entrikaları, onun fısıltıları, bu kanlı şafağın yolunu açmıştı. Kendini, Çin’e hizmet ettiğine inandırmaya çalışıyordu. Ama on binlerce masumun kanıyla sulanmış bir topraktan nasıl yeni bir düzen yeşerebilirdi? Shi Le’nin huzuruna çıktığında, yüzü kireç gibiydi.
“Bu… bu planımız değildi, efendim,” dedi titreyen bir sesle.
Shi Le’nin yüzü, bir fırtına bulutu gibi karanlıktı. O da öfkeliydi. Ama onun öfkesi, dökülen masum kanı için değildi. Onun öfkesi, kontrolü kaybettiği içindi. Jin Zhun, onun piyonu olmayı reddetmiş, kendi oyununu oynamaya cüret etmişti.
“Hayır, değildi,” dedi Shi Le, sesi buz gibiydi. “O ahmak, bütün planlarımızı mahvetti. Bize Luoyang’ı altın bir tepside sunmak yerine, bir kan gölü ve yeni bir savaş hediye etti.”
Gözlerini Wang Xun’a dikti. “Ama her kriz, bir fırsattır, Bilgin Wang. Jin Zhun, bütün Xiongnu kabilelerini bize karşı birleştirdi. Artık Luoyang’a yürüdüğümüzde, bir komplocu olarak değil, katledilen soydaşlarının intikamını alan bir kahraman olarak yürüyeceğiz. Tarih, bazen böyle garip yollarla yazılır.”
Wang Xun, onun bu acımasız pragmatizmi karşısında dehşete düştü. Shi Le için, insanlar satranç taşlarından ibaretti. Ve o, bu oyunun ustasıydı.
“Orduyu hazırlayın,” diye emretti Shi Le komutanlarına. “Luoyang’a yürüyoruz. Bu sefer, şehri taş üstünde taş bırakmayacak şekilde kuşatacağız. Jin Zhun, bana ihanet etmenin bedelini, açlıktan kendi etini yiyerek ödeyecek.”
Kanlı şafak, Luoyang için sonun başlangıcı olmuştu. Şehir, kendi içindeki nefretin ve dışarıdaki intikam arzusunun arasında sıkışıp kalmıştı. Ve bu yeni savaşta, kimin kazanacağının bir önemi yoktu. Kaybeden, yine masum halk olacaktı.
Eve Dönüş Yolu
Pamir Dağları, MS 317 Başı
Yol, gökyüzüne uzanan bir merdiven gibiydi. Nanai-vandak ve küçük kafilesi, Pamir Dağları’nın, dünyanın çatısı olarak bilinen bu acımasız coğrafyasında ilerliyorlardı. Hava, keskin ve soğuktu. Oksijenin azlığı, nefes almayı zorlaştırıyor, her adımı bir işkenceye çeviriyordu. Etraflarındaki manzara, hem nefes kesici hem de korkutucuydu. Beyaz karla kaplı devasa zirveler, bulutları deliyor, derin vadiler ise dünyanın yarıkları gibi altlarında uzanıyordu.
Turfan’dan ayrılalı aylar olmuştu. Batıya doğru yaptıkları bu yolculuk, doğuya yaptıkları kaçış kadar tehlikeli olmasa da, kendi zorluklarını barındırıyordu. Soğuk, yorgunluk ve yalnızlık, en büyük düşmanlarıydı.
Nanai-vandak, yolculuk boyunca babasını düşünüyordu. Acaba hâlâ hayatta mıydı? Ona zamanında yetişebilecek miydi? Bu endişe, ona güç veriyor, onu ayakta tutuyordu. Miwnay, onun en büyük destekçisiydi. Yorgunluğunu belli etmiyor, çocuklarla ilgileniyor, geceleri kamp ateşinde kocasının yorgun ruhuna bir merhem gibi dokunuyordu. Onların aşkı, bu zorlu yolculukta daha da derinleşmiş, çelik gibi sertleşmişti.
Yol arkadaşları, yaşlı tüccar Artivan, bu zorlu koşullara dayanamıyordu. Bedeni zayıf düşmüştü. Çoğu zaman bir deve üzerinde, bitkin bir halde seyahat ediyordu. Nanai-vandak, ona bakarken, servetin ve gücün ne kadar geçici olduğunu bir kez daha anlıyordu. Birkaç yıl önce İpek Yolu’nun en zengin tüccarlarından biri olan bu adam, şimdi bir yabancının merhametine muhtaçtı.
Pamirlerin en yüksek geçitlerinden birini aşarken, bir kar fırtınasına yakalandılar. Rüzgâr, bir canavar gibi uluyor, kar görüş mesafesini sıfıra indiriyordu. Bir mağaraya sığınmak zorunda kaldılar. Günlerce orada mahsur kaldılar. Yiyecekleri azalıyor, umutları tükeniyordu. O anlarda, Nanai-vandak ölümü çok yakından hissetti. Ama ailesinin yüzüne baktığında, pes edemeyeceğini biliyordu.
Fırtına dindiğinde, yola devam ettiler. Artivan’ın durumu daha da kötüleşmişti. Sayıklıyor, geçmişin hayaletleriyle konuşuyordu. Nanai-vandak, onun için bir mezar kazmak zorunda kalacaklarını düşünmeye başlamıştı.
Ama kader, onlara bir kez daha gülümsedi. Dağların batı yakasına indiklerinde, hava ısınmaya, bitki örtüsü değişmeye başladı. Ve bir gün, uzakta, vadiye yayılmış o tanıdık mavi kubbeleri gördüler. Samarkand. Vatanları.
Nanai-vandak, atının üzerinde donakaldı. Yıllar süren bir sürgünden, bir kıyametten sonra, evine dönmüştü. Gözlerinden yaşlar süzülürken, yanında duran Miwnay’ın elini tuttu. Shayn ve diğer kızı, ne olduğunu anlamasalar da, babalarının sevincini hissediyor, kahkahalar atıyorlardı. Artivan bile, sedyesinden doğrulmuş, yaşlı gözleriyle vatanına bakıyordu. O an, bütün yorgunlukları, bütün acıları silinmiş gibiydi.
Şehre girdiklerinde, her şey hem tanıdık hem de yabancıydı. Sokaklar, insanlar, binalar aynıydı. Ama Nanai-vandak, aynı adam değildi. O, bu şehirden ayrılan hırslı, genç tüccar değildi. O, yollarda bilgeliği, acıyı ve insanlığı öğrenmiş, olgunlaşmış bir adamdı.
Doğruca babasının evine gittiler. Kapıyı, yaşlanmış, beli bükülmüş annesi açtı. Oğlunu gördüğünde, bir çığlık atarak ona sarıldı. Yılların özlemi, gözyaşlarında eriyip gitti.
İçeride, yatağında yatan babasını buldular. Farn-farn, bir deri bir kemik kalmıştı. Ama oğlunu, gelinini ve hiç görmediği torunlarını gördüğünde, gözlerinde bir ışık yandı.
“Geldin,” diye fısıldadı, sesi zorlukla duyuluyordu. “Oğlum… Geri döndün.”
Nanai-vandak, babasının elini tuttu. “Döndüm, baba,” dedi. “Evime döndüm.”
O gün, Nanai-vandak’ın uzun yolculuğu sona ermişti. Ama biliyordu ki, bu bir son değil, yeni bir başlangıçtı. Eve dönüş yolu, ona yalnızca vatanını değil, aynı zamanda kendisini de geri vermişti.
Hainin Sonu
Luoyang Sarayı, MS 317 Yaz
Jin Zhun’un saltanatı, kanla başladığı gibi, kanla bitmeye mahkumdu. Luoyang’daki katliamdan sonra, kendini imparator ilan etmiş, lakin bu unvanı taşıyacak ne meşruiyete ne de güce sahipti. Şehir, dışarıdan Shi Le ve müttefikleri tarafından kuşatılmıştı. İçeride ise, açlık, hastalık ve paranoya kol geziyordu. Jin Zhun’un kendi generalleri bile, ona şüpheyle bakıyor, bu çılgınlığın sonunun nereye varacağını merak ediyorlardı.
Kuşatma, aylarca sürdü. Şehirdeki yiyecek stokları tükendi. İnsanlar, önce atları, köpekleri, fareleri yemeye başladılar. Sonra, daha korkunç bir şey başladı. Yamyamlık. Anneler çocuklarını, komşular birbirini yemeye başlamıştı. Luoyang, kelimenin tam anlamıyla bir cehenneme dönmüştü.
Jin Zhun, sarayına kapanmış, gerçeklikle bağını koparmıştı. Hâlâ ziyafetler düzenliyor, lakin masalarda artık yiyecek yerine, yalnızca boş tabaklar ve bolca şarap vardı. Generallerine, imkânsız zaferler vaat ediyor, Shi Le’nin ordusunun yakında dağılacağını söylüyordu. Ama herkes, sonun yakın olduğunu biliyordu.
Bir gece, Jin Zhun’un en yakın komutanları, gizlice bir araya geldiler. Artık bu deliliğe bir son vermeye karar vermişlerdi. Onu öldürecek, başını Shi Le’ye gönderip merhamet dileyeceklerdi.
Darbe, şafak vaktinde gerçekleşti. Komutanlar, Jin Zhun’un dairesine daldılar. O, her zamanki gibi sarhoş ve kendini kaybetmiş bir haldeydi. Onları gördüğünde, küfürler savurmaya, onlara ihanetle suçlamaya başladı.
“Sizi nankör köpekler!” diye bağırdı. “Ben sizi bu mevkilere getirdim! Size zenginlik verdim!”
“Sen bize ölüm verdin, Jin Zhun,” dedi komutanlardan biri. “Bizi ve bu şehri, kendi kibrin yüzünden yok ettin.”
Jin Zhun, kılıcına sarılmaya çalıştı. Ama çok geçti. Onlarca kılıç, bedenine aynı anda saplandı. Hainin sonu, kendi ihanetiyle gelmişti.
Komutanlar, Jin Zhun’un kesik başını bir mızrağın ucuna taktılar ve surlara çıktılar. Shi Le’nin kampına doğru sallayarak, teslim olduklarını bildirdiler.
Birkaç saat sonra, Luoyang’ın kapıları sonuna kadar açıldı. Shi Le, ordusunun başında, muzaffer bir komutan olarak şehre girdi. Ama gördüğü manzara, bir zafer manzarası değildi. Sokaklar, iskelete dönmüş cesetlerle doluydu. Hayatta kalan insanlar, birer hayalet gibi evlerinden çıkmış, yeni efendilerine boş gözlerle bakıyorlardı. Şehrin üzerinde, ölümün ve çürümenin ağır kokusu vardı.
Wang Xun, Shi Le’nin yanında, atının üzerinde şehre girerken, midesi bulanıyordu. Bu, onun da eseriydi. Bu yıkım, onun da sorumluluğundaydı.
Shi Le, yüzünde hiçbir ifade olmadan etrafına bakıyordu. Bu şehir, bir zamanlar Çin’in kalbiydi. Şimdi ise, bir mezarlıktı. Ama o, bu mezarlığın küllerinden yeni bir imparatorluk kuracağına yemin etmişti.
İlk emri, hayatta kalan halka yiyecek dağıtılması oldu. İkinci emri, şehrin temizlenmesi ve cesetlerin gömülmesiydi. Üçüncü emri ise, Jin Zhun’a ihanet eden komutanların hepsinin idam edilmesiydi.
“Neden?” diye sordu Wang Xun, şaşkınlık içinde. “Onlar bize yardım etti.”
“Efendisine ihanet eden,” dedi Shi Le, sesi soğuktu. “Bir gün bana da ihanet eder. Benim düzenimde, hainlere yer yoktur.”
O gün, Luoyang’da kanlı bir şafak daha yaşandı. Ama bu, belki de en karanlık gecenin sonu ve yeni bir günün başlangıcıydı.
Bölüm 16 – Küller ve Toprak
Fatihin Yalnızlığı
Luoyang Sarayı, MS 317 Sonbahar
Shi Le, bir zamanlar Jin imparatorlarının Göğün Altındaki Her Şeyi yönettiği o devasa taht odasında tek başına duruyordu. Fetih tamamlanmıştı. Luoyang onundu. Rakibi kalmamıştı. Jin Zhun idam edilmiş, saraydaki Xiongnu kanı temizlenmişti. Kuzey Çin’in tartışmasız efendisiydi. Lakin içinde bir zafer coşkusu yerine, tuhaf bir boşluk ve ezici bir yalnızlık hissediyordu.
Bu saray, ona ait değildi. Duvarlar, ona yabancı bir geçmişin hayaletleriyle doluydu. Fethettiği şehir, yaşayan bir organizma değil, iskeletleri temizlenmiş bir mezarlıktı. Yıllarca süren mücadelesi, intikam arzusu, onu bu zirveye taşımıştı. Ama şimdi zirveye ulaştığında, manzaranın hayal ettiği kadar görkemli olmadığını görüyordu.
Wang Xun ve Zhang Bin, yeni yönetimin temellerini atmak için gece gündüz çalışıyorlardı. Şehre yeni memurlar atanıyor, vergi sistemi yeniden kuruluyor, tarlaların ekilmesi için köylülere tohum ve alet dağıtılıyordu. Şehir, yavaş yavaş yeniden nefes almaya başlıyordu. Lakin bu, mekanik bir nefesteydi. Halkın gözlerinde, minnetten çok korku ve güvensizlik vardı. Onlar için Shi Le, bir kurtarıcı değil, bir önceki tirandan daha zeki ve daha tehlikeli yeni bir efendiydi.
Shi Le, bu güvensizliği hissedebiliyordu. O, bir Jie’ydi. Çinlilerin gözünde hâlâ bir barbardı. Ne kadar adil yasalar çıkarırsa çıkarsın, ne kadar refah getirirse getirsin, bu damgayı silemeyeceğini biliyordu. Meşruiyet sorunu, bir gölge gibi peşindeydi.
Bir akşam, Wang Xun’u yanına çağırdı. İkisi, sarayın bahçesindeki, kurumuş nilüferlerle dolu bir havuzun kenarında oturdular.
“Söyle bana, Bilgin Wang,” dedi Shi Le, sesi yorgundu. “Tarih kitaplarınızda, benim gibi adamlar hakkında ne yazar? Halkı tarafından sevilmeyen, kökeni yüzünden hor görülen, ama düzeni yeniden kuran fatihler hakkında?”
Wang Xun, bu beklenmedik soruyu bir an düşündü. “Tarih,” dedi. “Farklı şeyler yazar, efendim. Bazı tarihçiler, sizi bir tiran, bir gaspçı olarak yazar. Yaktığınız şehirleri, döktüğünüz kanı anlatır. Bazıları ise, sizi yeni bir hanedanlığın kurucusu, kaosa son veren bir kahraman olarak görür. Uyguladığınız reformları, getirdiğiniz adaleti över. Tarih, kazananlar tarafından yazılır derler. Lakin gerçek şu ki, tarih, hayatta kalanlar tarafından yazılır. Ve en önemlisi, halkın kalbinde yazılır.”
“Halkın kalbi,” diye tekrarladı Shi Le, acı bir gülümsemeyle. “O kalbi nasıl kazanırım, Wang Xun? Onlara toprak verdim, yiyecek verdim, güvenlik verdim. Daha ne yapmalıyım?”
“Onlara bir kimlik vermelisiniz, efendim,” dedi Wang Xun. “Onlara, yeniden gurur duyacakları bir şey vermelisiniz. Jin hanedanlığı yıkıldı. Ama Çin medeniyeti ölmedi. Siz, bu medeniyetin koruyucusu olduğunuzu göstermelisiniz. Konfüçyüs’ün öğretilerine saygı gösterin. Tapınakları onarın. Bilginleri koruyun. Ataların ruhlarına kurbanlar sunun. Kendinizi, Göğün yeni Vekili olarak kabul ettirin. Bunu yaptığınızda, halk sizi bir barbar olarak değil, yeni imparatorları olarak görecektir.”
Shi Le, onun sözlerini sessizce dinledi. Wang Xun, ona yalnızca devleti nasıl yöneteceğini değil, bir medeniyeti nasıl yöneteceğini de öğretiyordu. Bu, kılıçla kazanılamayacak bir savaştı. Bu, kalpleri ve zihinleri kazanma savaşıydı.
“Bu uzun bir yol,” dedi Shi Le.
“Büyük duvarlar, bir günde inşa edilmez, efendim,” diye cevap verdi Wang Xun.
O günden sonra, Shi Le değişmeye başladı. Halkın arasına daha çok karıştı. Tarlaları ziyaret etti, zanaatkârlarla konuştu. Yıkılan Konfüçyüs tapınaklarının onarılması için emir verdi. Wang Xun’un tavsiyesiyle, büyük bir tören düzenleyerek, eski Jin imparatorlarının ruhlarına saygısını sundu. Bu, Xiongnu komutanlarını kızdıran, lakin Çinli halk ve bürokratlar arasında takdirle karşılanan bir hareketti.
Yavaş yavaş, fatihin yalnızlığı, bir kurucunun sorumluluğuna dönüşüyordu. Ama bu yeni rol, eskisinden çok daha zor ve karmaşıktı. Ve en büyük düşmanı, artık dışarıdaki ordular değil, kendi içindeki barbar geçmişi ve fethettiği halkın kalbindeki derin güvensizlikti.
Vatan Toprağı
Samarkand, Soğdiana, MS 318 Baharı
Samarkand, Nanai-vandak’ın anılarındaki gibiydi. Bahar gelmiş, şehrin bahçeleri badem ve erik çiçekleriyle bezenmişti. Zerefşan Nehri, Pamirlerin eriyen karlarıyla coşkun bir şekilde akıyordu. Pazaryeri, her zamanki gibi kalabalık ve canlıydı. Lakin bu canlılık, Nanai-vandak’ın ruhundaki boşluğu dolduramıyordu.
Babası, o geldikten birkaç ay sonra, huzur içinde son nefesini vermişti. Oğlunu ve torunlarını görmenin mutluluğu, ona son günlerinde bir teselli olmuştu. Nanai-vandak, babasının cenazesinde, bir oğul olarak son görevini yerine getirmenin buruk tatminini yaşamıştı.
Artık ailenin reisiydi. Babasından kalan, Çin’deki felaketten sonra epey küçülmüş olan ticaret işini devralmıştı. Samarkand’daki tüccarlar, ona saygı duyuyorlardı. Onun Çin’deki tecrübeleri, anlattığı hikâyeler, onu bir efsaneye dönüştürmüştü. Ama Nanai-vandak, kendini bu efsanenin içinde yabancı hissediyordu.
Günleri, bir rutine binmişti. Sabahları pazara gidiyor, hesaplarla uğraşıyor, akşamları ise ailesiyle birlikte evinde vakit geçiriyordu. Miwnay, yeniden Samarkand’ın saygın bir tüccar karısı olmuştu. Kızları, akrabalarının çocuklarıyla oynuyor, Soğd dilini ve geleneklerini öğreniyorlardı. Her şey, olması gerektiği gibiydi. Her şey, güvenli ve huzurluydu.
Ama Nanai-vandak huzursuzdu. Geceleri, Turfan’daki o küçük evini, Kuça yolundaki dağ geçitlerini, hatta çölün tehlikeli ama dürüst sessizliğini özlüyordu. Orada, hayatta kalmak için her gün savaşmak zorundaydı. Ama o savaş, ona bir amaç vermişti. Burada ise, hayat fazla kolay, fazla öngörülebilirdi.
Bir gün, eski dostu Artivan onu ziyarete geldi. Artivan, Nanai-vandak’ın yardımıyla sağlığına kavuşmuş, o da küçük bir dükkân açmıştı. “Neyin var, dostum?” diye sordu Artivan. “Her şeye sahipsin. Evindesin, ailendesin, saygın bir işin var. Ama yüzün hiç gülmüyor.”
“Bilmiyorum, Artivan,” dedi Nanai-vandak. “Sanki bir parçamı o yollarda bırakmış gibiyim. Burası vatanım. Ama ben, kendimi bir yabancı gibi hissediyorum.”
“Çünkü sen artık bu şehrin adamı değilsin, Nanai-vandak,” dedi Artivan bilge bir sesle. “Sen, yolların adamısın. Senin vatanın, artık kervanların gittiği yer. Sen, bir nehri yatağına geri döndüremezsin. O nehir, kendi yatağını bulmuştur artık.”
Artivan’ın sözleri, Nanai-vandak’ın içindeki hislere bir ayna tuttu. O, değişmişti. Yıllar süren yolculuk, onu başka bir insana dönüştürmüştü. Ve o insanın ruhu, artık Samarkand’ın güvenli duvarlarına sığmıyordu.
O akşam, Miwnay ile konuştu. İçindeki bütün boşluğu, huzursuzluğu ona döktü. Miwnay, onu sabırla dinledi.
Sözü bittiğinde, Miwnay gülümsedi. “Biliyordum,” dedi. “Senin ruhunun kanatları var, Nanai-vandak. Ve o kanatlar, bu avluya sığmayacak kadar büyük. Seni burada tutmaya çalışmak, bir kartalı kafese hapsetmek gibi olur.”
“Ama siz?” diye sordu Nanai-vandak. “Sizi yeniden o tehlikelere sürükleyemem.”
“Biz senin aileniz,” dedi Miwnay. “Sen neredeysen, bizim evimiz orası. Turfan’daki o küçük evde, buradaki bu büyük konaktan daha mutlu olduğumu biliyor muydun? Çünkü orada, sen vardın. Gerçek sen. Hayallerinin peşinden koşan, yaşayan adam. Burada ise, yalnızca gölgen var.”
Nanai-vandak, karısının anlayışı ve sevgisi karşısında bir kez daha hayranlık duydu.
“Ne yapacağız?” diye sordu.
“Geri döneceğiz,” dedi Miwnay kararlı bir sesle. “Turfan’a, o köprünün üzerine geri döneceğiz. Senin görevin orada. Bizim de yerimiz, senin yanın.”
Karar, bu sefer daha kolay verilmişti. Annesini ve diğer akrabalarını ikna etmek zor oldu. Ama onlar da, Nanai-vandak’ın mutsuzluğunu görüyorlardı. Ağır bir kalple, lakin hayır dualarıyla onları yolcu ettiler.
Birkaç ay sonra, Nanai-vandak ve ailesi, yeniden doğuya doğru yola çıkmışlardı. Bu sefer, daha hazırlıklı, daha tecrübeliydiler. Ve en önemlisi, ne aradıklarını biliyorlardı. Onlar, bir servet ya da bir vatan değil, bir amaç arıyorlardı. Ve o amaç, İpek Yolu’nun külleri arasında, onları bekliyordu. Vatan toprağı, yalnızca doğduğun yer değil, ruhunun ait olduğu yerdi.
Kurtarıcının Bedeli
Luoyang Şehri, Bir Yetimhane, MS 317 Kış
Mei, yetimhanenin avlusunda, odun kıran oğlunu izliyordu. Çamaşırhanedeki o cehennemden, eski imparatoriçenin yardımıyla kurtulmuştu. İmparatoriçe, Shi Le’nin merhametiyle sarayın bir köşesinde yaşamasına izin verilen birkaç soyludan biriydi. O, Mei’yi ve onun gibi birkaç kimsesiz kadını, savaşta öksüz ve yetim kalmış çocuklar için kurulan bir yetimhanede çalışmaları için görevlendirmişti.
Hayatı, çamaşırhanedekinden daha iyiydi. En azından, oğlu yanındaydı. Ama oğlu, artık onun tanıdığı çocuk değildi. Askeri kampta geçirdiği yıllar, onu sertleştirmiş, sessiz ve içine kapanık bir gence dönüştürmüştü. Gözlerinde, çocuksu bir neşe yerine, erken yaşta olgunlaşmış bir adamın yorgunluğu vardı.
Mei, bu yetimhanede, savaşın gerçek yüzünü her gün görüyordu. Yüzlerce çocuk… Hepsinin bir trajedisi, bir kayıp hikâyesi vardı. Anne babaları ya savaşta ölmüş, ya açlıktan can vermiş ya da katliamlarda yok edilmişti. Onlar, yeni düzenin en masum kurbanlarıydı.
Shi Le, bu yetimhaneyi bir propaganda aracı olarak kullanıyordu. Sık sık ziyaret eder, çocuklara yiyecek ve hediyeler getirir, onlara yeni Çin’in umudu olduklarını söylerdi. Çocukların çoğu, onu bir kurtarıcı, bir kahraman olarak görüyordu. Onlara işkence eden Xiongnuları ve Jinli tiranları yok eden adam.
Ama Mei, onun yüzüne baktığında, bir kahraman görmüyordu. O, bebeğinin katledilmesine neden olan düzenin mimarını görüyordu. O, oğlunun ruhunu çalan adamı görüyordu.
Bir gün, Shi Le yetimhaneyi ziyaret ettiğinde, Mei’nin oğlu odun kırarken elini yaraladı. Shi Le, çocuğun yanına gitti. Kendi elleriyle yarasını sardı.
“Sen cesur bir gençsin,” dedi Shi Le, çocuğun omzunu sıvazlayarak. “Adın ne?”
“A’Lang,” diye cevap verdi çocuk, başı önde.
“Büyüyünce ne olmak istiyorsun, A’Lang?”
Çocuk, başını kaldırdı ve doğrudan Shi Le’nin gözlerine baktı. Gözlerinde, Mei’nin daha önce hiç görmediği bir ateş parladı. “Sizin gibi bir general olmak istiyorum, efendim,” dedi. “Düşmanlarımızı yok edip, halkımıza barış getirmek istiyorum.”
Shi Le, bu cevaptan memnun, gülümsedi. Ama Mei, o sahneyi izlerken, kalbinin paramparça olduğunu hissetti. Oğlu, celladına hayran olmuştu. Kendi trajedisinin mimarına dönüşmek istiyordu.
O gece, oğlu uyuduktan sonra, Mei onun yanına oturdu. “Neden?” diye fısıldadı. “Neden onun gibi olmak istiyorsun? O, bize bütün bu acıları yaşatan adam.”
Oğlu, gözlerini açtı. “Hayır, anne,” dedi, sesi yaşına göre olgundu. “O, acıları bitiren adam. Eski dünya kötüydü. Zenginler fakirleri eziyor, askerler bizi korumuyordu. Babam, o eski dünya için öldü. Ama Shi Le, yeni ve daha adil bir dünya kuruyor. Güçlü olanın, halkını koruduğu bir dünya. Ben de güçlü olmak ve seni korumak istiyorum.”
Mei, oğlunun mantığı karşısında diyecek bir şey bulamadı. Belki de oğlu haklıydı. Belki de eski dünya, gerçekten de ölmeyi hak etmişti. Ama yeni dünyanın bedeli, neden bu kadar ağır olmak zorundaydı?
O, bir kurtarıcının bedelini, en acı şekilde ödeyenlerdendi. Ve o bedelin yaraları, hiçbir zaman tam olarak iyileşmeyecekti. Küllerin üzerine yeni bir dünya kuruluyordu. Ama o küllerin altında, sayısız masumun hatırası ve dinmeyen acısı yatıyordu.
Bölüm 17 – Yolların Çağrısı
Köprünün İnşası
Turfan ve Çevresi, MS 319
Yıllar, Turfan vahasına refah ve bir tür istikrar getirmişti. Nanai-vandak’ın Samarkand’dan dönüşü, onun için yeni bir dönemin başlangıcı olmuştu. Artık yalnızca kendi küçük kervanını yönetmiyor, aynı zamanda bölgedeki Soğdlu tüccar topluluğunun fiili lideri haline gelmişti. Onun Çin’deki tecrübeleri, yollar hakkındaki bilgisi ve en önemlisi, dürüstlüğü ve adalet duygusu, ona büyük bir saygınlık kazandırmıştı.
Turfan, coğrafi konumu sayesinde, Doğu ile Batı arasındaki yeni ticaret ağının kalbi olmaya başlamıştı. Shi Le’nin Kuzey Çin’de kurduğu düzen, yolları yeniden güvenli hale getirmişti. Kervanlar, artık Luoyang’a kadar değil, Shi Le’nin yeni başkenti Xiangguo’ya kadar gidiyor, oradan aldıkları Çin mallarını batıya taşıyorlardı. Nanai-vandak, bu yeni ticaretin öncülerinden biriydi. Genç Soğdlu tüccarlara rehberlik ediyor, onlara yeni yolları, yeni pazarları ve en önemlisi, yeni dünyanın yeni kurallarını öğretiyordu.
Bir gün, büyük bir kervanla Xiangguo’dan dönen genç bir tüccar olan Vakhush, Nanai-vandak’ı ziyarete geldi. Heyecanla, Shi Le’nin başkentindeki gelişmeleri anlatıyordu.
“İnanılmaz bir yer, Usta Nanai-vandak,” dedi Vakhush. “Şehir her gün büyüyor. Her yerden insanlar geliyor. Shi Le, yalnızca Çinlilere değil, yetenekli olan bütün yabancılara kapılarını açmış. Ordusunda, yönetiminde Soğdlular, Partlar, Kuşanlar var. O, bir millet devleti değil, bir liyakat devleti kuruyor.”
Sonra, Nanai-vandak’ı şaşırtan bir şey söyledi. “Ve baş danışmanı… O bir Çinli bilgin. Adı Wang Xun. Bir zamanlar Jin sarayında önemli bir adammış. Shi Le, ona inanılmaz bir saygı gösteriyor. Bütün yeni kanunları, reformları o hazırlıyormuş.”
Nanai-vandak, bu ismi duyduğunda, yıllar öncesine, Luoyang’dan kaçış komplosunun fısıltılarına geri döndü. O komplonun arkasındaki bilge adamın Wang Xun olduğu söyleniyordu. Demek hayatta kalmış ve şimdi yeni efendisine hizmet ediyordu. Tarihin ne garip cilveleri vardı. Bir zamanlar bir imparatorluğu kurtarmaya çalışan adam, şimdi o imparatorluğu yıkan adamın en yakınıydı.
“Shi Le,” diye devam etti Vakhush, “ticareti çok önemsiyor. Yolların güvenliği için yeni garnizonlar kurmuş. Vergileri düşürmüş. Bizim gibi Soğdlu tüccarlar için özel mahalleler ve kervansaraylar inşa ettiriyor. Bizi, ülkesinin zenginliği için birer damar olarak görüyor.”
Bu haberler, Nanai-vandak’ın zihnindeki resmi tamamlıyordu. Shi Le, yalnızca bir fatih değildi. O, vizyon sahibi bir liderdi. Ve onun vizyonunda, kendisi gibi köprüdeki adamlara yer vardı.
O kış, Nanai-vandak hayatının en büyük kararlarından birini verdi. Yıllardır ilk kez, Çin’e bizzat gitmeye karar verdi. Büyük bir kervan hazırlattı. Ama bu kervan, yalnızca mal taşımayacaktı. Nanai-vandak’ın başka bir planı vardı.
Yola çıkmadan önce, Kuça’daki dostu, Hintli bilgin Kumarajiva’ya haber yolladı. Ona, “Yol artık güvenli. Kutsal metinlerinizi hazırlayın. Sizi, Xiangguo’ya, yeni Çin’in kalbine ben götüreceğim,” diye yazdı.
Bu, inanılmaz bir riskti. Kutsal Budist metinleriyle dolu bir kervanı, binlerce kilometrelik bir yoldan geçirmek, bütün barbar kabilelerin ve haydutların dikkatini çekmek demekti. Ama Nanai-vandak, bunun görevini olduğunu hissediyordu. O, yalnızca ipek ve çay taşıyan bir tüccar değildi. O, bir köprünün mimarıydı. Ve bu köprüden, yalnızca mallar değil, fikirler ve inançlar da geçmeliydi.
Miwnay, onun bu kararı karşısında endişelendi. “Bu çok tehlikeli, Nanai-vandak,” dedi. “Artık genç değilsin. Neden bu kadar büyük bir risk alıyorsun?”
“Çünkü,” dedi Nanai-vandak, karısının ellerini tutarak. “Bu yollar, benden çok şey aldı. Ama bana bir o kadar da çok şey verdi. Şimdi, benim o yollara borcumu ödeme zamanım geldi. Bu, yalnızca bir ticaret yolculuğu değil. Bu, bir şükran yolculuğu.”
Miwnay, kocasının gözlerindeki o kararlı ateşi görünce, daha fazla bir şey söylemedi. Yalnızca ona sarıldı. “O zaman,” diye fısıldadı. “Biz de seni burada, bu köprünün ucunda bekliyor olacağız.”
Nanai-vandak’ın büyük kervanı Turfan’dan yola çıktığında, bütün şehir onları uğurlamaya gelmişti. Bu, yıllardır İpek Yolu’nda görülen en büyük, en görkemli kervanlardan biriydi. Önünde, Nanai-vandak’ın tecrübeli Soğdlu savaşçıları vardı. Ortasında, Kumarajiva ve öğrencilerinin koruduğu, paha biçilmez sutralarla dolu sandıklar. Arkasında ise, batının en iyi mallarıyla yüklü develer. Bu, yeni bir çağın başlangıcını simgeleyen bir kervandı. Köprünün inşası, başlamıştı.
İmparatorluk Rüyası
Xiangguo Sarayı, MS 320
Shi Le, tahtında oturmuş, önündeki bambu tomarlarını inceliyordu. Artık kendini daha rahat hissediyordu. İmparatorluk rüyası, yavaş yavaş ete kemiğe bürünüyordu. Yönettiği topraklar, her geçen gün daha da zenginleşiyor, ordusu daha da güçleniyordu. Toprak reformu, tarımsal üretimi patlatmış, açlık tehlikesi ortadan kalkmıştı. Yeni vergi sistemi, hazineyi doldurmuştu. Ve en önemlisi, halkın gözündeki “barbar” imajı, yerini yavaş yavaş “adil hükümdar” imajına bırakıyordu.
Lakin o, bunun yeterli olmadığını biliyordu. O, yalnızca Kuzey Çin’in fiili hükümdarı olmakla yetinemezdi. O, Göğün Vekaleti’ni resmen talep etmek, kendini imparator ilan etmek istiyordu. Ama bunun için, doğru zamanı ve doğru gerekçeyi bekliyordu.
Wang Xun, onun en büyük yardımcısıydı. Çin tarihi ve devlet geleneği hakkındaki derin bilgisiyle, Shi Le’nin her adımını meşrulaştırıyor, onu barbar bir fatihten Çinli bir hükümdara dönüştürüyordu. Birlikte, yeni bir başkent planlıyor, yeni bir saray inşa ediyor, Jin hanedanlığının en iyi geleneklerini kendi yönetimlerine adapte ediyorlardı.
Ama aralarındaki ilişki, karmaşıktı. Birbirlerine saygı duyuyorlardı. Ama tam olarak güvenmiyorlardı. Shi Le, Wang Xun’un kalbinin derinliklerinde hâlâ eski hanedanlığa bir sadakat beslediğinden şüpheleniyordu. Wang Xun ise, Shi Le’nin medeni tavırlarının altında, her an patlayabilecek barbar bir öfke yattığını biliyordu.
Bir gün, Shi Le, Wang Xun ve Zhang Bin’i özel bir toplantıya çağırdı. Masanın üzerine, yeni bir harita yaydı. Bu harita, yalnızca Kuzey Çin’i değil, güneye kaçan Jin hanedanlığı kalıntılarının kurduğu Doğu Jin İmparatorluğu’nu da gösteriyordu.
“Yıllardır, kuzeyi birleştirmekle uğraştık,” dedi Shi Le. “Ve başardık. Ama Çin, hâlâ bölünmüş durumda. Güneyde, Sima klanının bir başka üyesi, kendini yeni imparator ilan etmiş. Zayıflar. Orduları darmadağınık. Ama varlıkları, benim meşruiyetimin önündeki en büyük engel.”
Wang Xun ve Zhang Bin, onun nereye varmak istediğini anlamışlardı.
“Güneyi fethetme zamanı geldi mi, efendim?” diye sordu Zhang Bin.
“Zamanı geldi,” dedi Shi Le. “Bütün Çin’i tek bir bayrak altında birleştirene dek, benim rüyam tamamlanmış sayılmaz. Orduları hazırlayın. Gelecek bahar, Yangtze Nehri’ni geçeceğiz.”
Wang Xun, bu kararı duyduğunda, içinde bir soğukluk hissetti. Bu, yeni bir büyük savaş demekti. Yüz binlerce insanın daha ölmesi, şehirlerin daha yakılması demekti.
“Efendim,” dedi tereddütle. “Belki de diplomatik bir çözüm denemeliyiz. Güneydeki rejim zayıf. Onlara, sizin üstünlüğünüzü tanımaları karşılığında özerklik teklif edebiliriz. Savaş, son çare olmalı.”
Shi Le, gözlerini ona dikti. “Senin Konfüçyüs kitapların barışı öğütler, bilirim, Wang Xun. Ama tarih, bize şunu öğretir: İki güneş, aynı gökyüzünde parlamaz. Sima klanının kökü tamamen kazınmadıkça, bu topraklara kalıcı bir barış gelmez.”
O an, Wang Xun anladı ki, Shi Le’nin imparatorluk rüyası, yalnızca düzen ve refah getirmekle ilgili değildi. Bu, aynı zamanda, mutlak güç ve rakipsiz bir otorite arzusuydu. Ve bu arzu, onu yeni ve daha kanlı maceralara sürükleyecekti.
Toplantıdan sonra, Wang Xun odasına çekildi. İçinde, yıllardır bastırdığı o eski sadakat duygusu yeniden canlanmıştı. Güneydeki o zayıf, dağınık rejim, ne olursa olsun, onun eski hanedanlığının son temsilcisiydi. Onlara karşı açılacak bir savaşta, Shi Le’nin yanında yer almak, onun için son ihanet olacaktı.
Ama ne yapabilirdi? Shi Le’ye karşı çıkmak, intihar demekti. Sessiz kalmak ise, vicdanına ihanet etmek. O, Shi Le’nin en güvendiği danışmanıydı. Bu yeni savaşın bütün planları, onun elinden geçecekti. Lojistik, tedarik, strateji… Her detayı bilecekti.
Bu bilgi, bir silahtı. Çok tehlikeli bir silah. Onu, Shi Le’nin zaferi için de kullanabilirdi, Shi Le’nin yenilgisi için de. O gece, Wang Xun hayatının en zor kararını vermek zorundaydı. Kime sadık kalacaktı? Yeni efendisine mi, yoksa eski anılarına mı?
Unutulan Oğul
Bir Manastır, Yangtze Nehri’nin Güneyi, MS 321
Yıllar, Sima Yuan’ı değiştirmişti. Artık sarayın unutulmuş bahçesinde dolaşan o korkmuş çocuk değildi. Neredeyse yirmi yaşına gelmiş, uzun boylu, zeki ve gözlerinde soğuk bir kararlılık taşıyan bir genç adama dönüşmüştü.
Jin Zhun’un Luoyang’daki katliamından sonra kaçtığı o Budist tapınağı, onun hem sığınağı hem de okulu olmuştu. Orada, yalnızca Budist metinlerini değil, aynı zamanda tarih, strateji ve siyaset de öğrenmişti. Zihnini, bir gün yeniden ortaya çıkıp, ailesinin ve hanedanlığının intikamını almak için hazırlamıştı.
Luoyang, Shi Le’nin eline geçtikten sonra, güneye, Yangtze Nehri’nin ötesine kaçmayı başarmıştı. Burada, kuzeyden kaçan diğer Jin soyluları ve memurları, Jiankang şehrinde yeni bir başkent kurmuşlar, Sima klanından uzak bir akrabayı yeni imparator ilan etmişlerdi.
Sima Yuan, kimliğini gizleyerek, bu yeni Doğu Jin sarayına sığınmıştı. Kimse, onun Luoyang’ın son veliaht prensi olduğunu bilmiyordu. O, yalnızca kuzeydeki katliamdan kaçan, isimsiz bir soylu çocuğuydu.
Ama Sima Yuan, sessizce gözlemlemeye devam ediyordu. Yeni sarayın, Luoyang’daki eski saraydan çok da farklı olmadığını görüyordu. Aynı entrikalar, aynı hizip kavgaları, aynı beceriksizlik… Komutanlar, birbirleriyle savaşıyor, soylu aileler kendi çıkarlarını devletin çıkarından üstün tutuyorlardı. Shi Le’nin kuzeyde kurduğu disiplinli ve merkeziyetçi devletle kıyaslandığında, burası bir şakaydı.
Shi Le’nin güneye saldıracağı haberi, Jiankang’a ulaştığında, sarayda büyük bir panik başladı. Herkes, Shi Le’nin ordusunun yenilmez olduğunu düşünüyordu. Bazıları, teslim olmayı, bazıları ise daha da güneye kaçmayı teklif ediyordu.
Sima Yuan, bu korkaklığı ve çaresizliği izlerken, harekete geçme zamanının geldiğini anladı. Yıllardır beklediği an buydu.
Kimliğini, kuzeyden kaçan ve ona sadık kalan birkaç eski Jin subayına açıkladı. Onlar, gerçek veliaht prensin hayatta olduğunu öğrendiklerinde, şok ve sevinçle ona biat ettiler.
Sima Yuan, onların yardımıyla, İmparator’un huzuruna çıktı. Saraydaki herkesin önünde, kim olduğunu açıkladı.
“Ben, Sima Yuan,” dedi, sesi bütün salonda yankılandı. “Merhum İmparator Sima Chi’nin oğlu, Jin hanedanlığının gerçek varisiyim. Ve size, bu korkaklığı bırakıp, bir imparatorluk gibi savaşmanızı emretmeye geldim.”
Salonda, bir ölüm sessizliği oldu. Herkes, bu cüretkâr gence bakakaldı. Tahtta oturan İmparator Sima Rui, korku ve şaşkınlıkla ona bakıyordu.
“Shi Le,” diye devam etti Sima Yuan. “Yenilmez değil. O bir insan. Ve her insanın bir zayıflığı vardır. Onun ordusu güçlü, evet. Ama o, Yangtze Nehri’ni geçmek zorunda. Bu nehir, bizim en büyük savunma hattımızdır. Donanmamızı güçlendirmeli, nehir boyunca savunma kuleleri inşa etmeliyiz. Onu, kendi bilmediği bir alanda, bir su savaşında yenmeliyiz.”
Sözleri, paniğe kapılmış saraya bir umut ışığı gibi geldi. O, yalnızca boş bir unvan talep etmiyordu. O, bir plan sunuyordu. Bir strateji.
O günden sonra, Doğu Jin sarayında her şey değişti. Sima Yuan, genç yaşına rağmen, fiili bir lider haline geldi. İmparator, onun gölgesinde kaldı. Ordu, onun komutası altında yeniden organize edildi. Ve bütün güney, kuzeyden gelen büyük fırtınaya karşı hazırlanmaya başladı.
Unutulan oğul, küllerinden doğmuştu. Ve şimdi, babasının tacını yıkan adamla, Shi Le ile yüzleşmeye hazırlanıyordu. Bu, yalnızca iki ordu arasındaki bir savaş olmayacaktı. Bu, iki farklı dünyanın, iki farklı vizyonun savaşı olacaktı.
Bölüm 18 – Nehrin İki Yakası
Fırtınanın Toplanması
Xiangguo, Shi Le’nin Başkenti, MS 321 Sonbaharı
Shi Le’nin imparatorluk rüyası, devasa bir savaş makinesine dönüşmüştü. Kuzey Çin’in dört bir yanından toplanan askerler, Xiangguo ovalarında kamp kurmuş, bütün bir yaz boyunca güneye yapılacak sefer için hazırlanmışlardı. Demirci ocakları gece gündüz demeden yeni kılıçlar, mızrak uçları ve zırhlar dövüyor; devasa tahıl ambarları, yüz binlerce askeri aylarca besleyecek kadar yiyecekle dolup taşıyordu. Shi Le’nin kurduğu düzenli ve verimli devlet yapısı, şimdi en büyük sınavını vermeye, bütün kaynaklarını topyekûn bir savaş için seferber etmeye hazırlanıyordu.
Lakin bu askeri gücün ve maddi zenginliğin arkasında, Shi Le’nin zihnini kemiren bir endişe vardı. Güneydeki Doğu Jin sarayından gelen haberler, onu hem şaşırtmış hem de öfkelendirmişti. Öldüğünü sandığı son Jin veliaht prensi Sima Yuan’ın ortaya çıkışı ve dağınık güney ordusunu bir araya getirmesi, basit bir fetih harekâtını karmaşık ve tehlikeli bir savaşa dönüştürmüştü.
Bu artık, zayıf bir isyancı grubunu ezme operasyonu değildi. Bu, meşruiyet iddiası taşıyan iki hanedanlık arasındaki bir savaştı. Sima Yuan, Jin hanedanlığının kanını taşıyordu. Bu, güneydeki halkın ve askerlerin ona olan bağlılığını artırıyordu. Shi Le ise, ne kadar adil bir yönetici olursa olsun, hâlâ bir “barbar”, bir “gaspçı” olarak görülüyordu. Bu savaş, yalnızca orduların değil, aynı zamanda sembollerin de savaşı olacaktı.
Wang Xun, bu yeni durumun yarattığı tehlikenin farkındaydı. Savaş hazırlıkları sırasında, Shi Le’nin danışmanlarıyla yaptığı toplantılarda, sürekli olarak temkinli olunması gerektiğini vurguluyordu.
“Sima Yuan, babası ya da Luoyang’daki diğer Sima prensleri gibi değil,” diyordu bir toplantıda. “O, acıyı ve aşağılanmayı tatmış. Sarayda değil, gölgelerde büyümüş. Kurnaz ve sabırlı. Onu hafife alamayız.”
Zhang Bin de ona katılıyordu. “Nehir, bizim en büyük dezavantajımız. Ordumuz, kara savaşlarında yenilmez. Ama askerlerimiz suyu sevmez, gemi kullanmayı bilmez. Doğu Jin donanması, Yangtze Nehri’ni bizim için bir mezarlığa çevirebilir.”
Ama Shi Le’nin generalleri, özellikle de eski Jie savaşçıları, bu uyarıları küçümsüyorlardı. Onlar, yıllardır kazandıkları zaferlerin sarhoşuydu. “Bir avuç güneyli fareden mi korkacağız?” diye homurdanıyordu komutanlardan biri. “Nehirleri, cesetleriyle doldurur, üzerinden yürüyerek geçeriz!”
Shi Le, bu iki görüş arasında kalmıştı. İçindeki savaşçı ruhu, generalleri gibi düşünüyor, bir an önce saldırıp düşmanı ezmek istiyordu. Ama devlet adamı aklı, Wang Xun ve Zhang Bin’in uyarılarının ne kadar doğru olduğunu biliyordu. Bu, onun liderliğinin en büyük sınavıydı. Duygularıyla mı, yoksa mantığıyla mı hareket edecekti?
Sonunda, bir orta yol buldu. Ordusunu ikiye ayırmaya karar verdi. Ana ordu, kendisinin komutasında, Yangtze Nehri’nin orta kesimindeki en stratejik geçiş noktası olan Shouchun şehrine yürüyecekti. İkinci ve daha küçük bir ordu ise, güvendiği komutanlarından birinin liderliğinde, nehrin daha doğusundaki Jiankang, yani Doğu Jin başkentinin karşısındaki bölgeleri taciz edecekti. Amacı, düşmanın dikkatini dağıtmak ve Sima Yuan’ı güçlerini bölmeye zorlamaktı.
Savaş planı, Wang Xun’un zihninde başka bir ahlaki ikilemi tetiklemişti. Birkaç yıl önce, güneye, o zamanlar kim olduğunu bilmediği Sima Yuan’a, bir yangın uyarısı göndermişti. O küçük ihaneti, şimdi devasa bir savaşı körüklemişti. Eğer o uyarıyı göndermeseydi, belki de Sima Yuan ortaya çıkmayacak, güney direnmeden teslim olacaktı. Kendi vicdanını rahatlatmak için attığı bir adım, on binlerce insanın daha ölümüne neden olabilirdi. Tarihin ironisi, bir kez daha yüzüne bir tokat gibi çarpmıştı.
Artık geri dönüşü olmayan bir yoldaydı. Shi Le’nin savaş makinesinin bir parçasıydı. Güneyin fethi için lojistik planları hazırlıyor, erzak akışını organize ediyor, istihbarat raporlarını analiz ediyordu. Geceleri, kendini bir canavara hizmet eden bir bilgin olarak görüyor, lakin gündüzleri, bu canavarın Çin’e getirdiği düzenin ve istikrarın devamı için çalışıyordu. O, fırtınanın toplanmasına yardım eden adamdı. Ve fırtına koptuğunda, kimin sağ kalacağını, kimin yok olacağını yalnızca gökler biliyordu.
Nehrin Savunması
Jiankang, Doğu Jin Başkenti, MS 321 Kış
Jiankang şehri, bir karınca yuvası gibi kaynıyordu. Shi Le’nin ordusunun kuzeyden yaklaştığı haberi, başkenti hem bir panik hem de hummalı bir faaliyet merkezine dönüştürmüştü. Sima Yuan’ın liderliğinde, bütün şehir bir savunma kalesine çevriliyordu. Nehir kıyısındaki surlar onarılıyor, yeni savunma kuleleri inşa ediliyor, donanma için yüzlerce yeni savaş gemisi yapılıyordu.
Sima Yuan, günün on sekiz saatini çalışarak geçiriyordu. Generallerle askeri toplantılar yapıyor, memurlarla erzak tedarikini planlıyor, hatta bizzat tersanelere ve sur inşaatlarına giderek işçilere moral veriyordu. Genç yaşına rağmen, yaydığı enerji ve kararlılık, bütün güney halkına bir umut aşılıyordu. O, artık yalnızca bir prens değil, bir direnişin sembolüydü.
Ama bu direnişin arkasında, derin çatlaklar vardı. Doğu Jin sarayı, hâlâ hiziplerin ve kişisel çıkarların savaş alanıydı. Kuzeyden kaçan güçlü aristokrat aileler, güneyin yerel soylularıyla sürekli bir iktidar mücadelesi içindeydi. Sima Yuan, onların desteği olmadan bu savaşı kazanamayacağını biliyordu. Bu yüzden, bir yandan askeri hazırlıklar yaparken, bir yandan da hassas bir diplomasi yürütmek zorundaydı.
En büyük rakiplerinden biri, güneydeki en güçlü ailelerden birinin lideri olan General Wang Dun’du. Wang Dun, yetenekli bir komutandı. Ama aynı zamanda son derece hırslı ve kibirliydi. Sima Yuan’ın artan gücünü ve popülaritesini kıskanıyor, onu bir tehdit olarak görüyordu.
Bir gün, Savaş Konseyi toplantısında, bu gerilim su yüzüne çıktı. Sima Yuan, nehir savunması için hazırladığı planı anlatıyordu. Plana göre, donanmanın büyük bir kısmı, nehrin en dar olduğu Shouchun geçidinde yoğunlaşacak, Shi Le’nin ana ordusunun geçişini engellemeye çalışacaktı.
Wang Dun, plana itiraz etti. “Bu delilik!” dedi. “Bütün donanmayı tek bir noktaya yığmak, büyük bir risktir. Ya Shi Le başka bir yerden geçmeye çalışırsa? O zaman başkent savunmasız kalır. Donanmayı bölmeliyiz. Bir kısmını başkenti korumak için burada tutmalıyız.”
“Shi Le’nin amacı başkenti almak, General Wang,” diye sakince cevap verdi Sima Yuan. “Ama bunu yapmak için önce nehrin karşısına geçmesi gerek. Onu suda durduramazsak, karada asla durduramayız. Ordusu bizimkinden çok daha güçlü. Tek şansımız, bu nehri bir mezarlığa çevirmek. Bütün gücümüzü tek bir noktaya odaklamalı, ilk darbeyi orada vurmalıyız.”
Konseydeki diğer generaller, iki görüş arasında bölünmüşlerdi. Sima Yuan’ın planı cüretkâr ama riskliydi. Wang Dun’un planı ise daha güvenli ama pasifti.
Toplantıdan sonra, Sima Yuan’ın en güvendiği danışmanı, eski hocası Usta Li, onu uyardı. “Dikkatli olun, Prens,” dedi. “Wang Dun, yalnızca askeri bir strateji tartışmıyor. O, sizin otoritenizi sınırlamaya çalışıyor. Savaşta başarısız olmanızı, böylece gücü ele geçirmeyi umuyor olabilir.”
Sima Yuan, bunun farkındaydı. “Biliyorum, usta,” dedi yorgun bir sesle. “Ama şu anda iç savaş lüksümüz yok. Düşman kapıda. Bir şekilde onu yanımda tutmalıyım.”
Sima Yuan, o gece General Wang Dun’u özel bir görüşmeye çağırdı. Ona, ne kadar değerli bir komutan olduğunu, onun tecrübesine ne kadar güvendiğini söyledi. Sonunda, ona bir teklif sundu.
“General,” dedi. “Belki de haklısınız. Bütün gücü tek bir yerde toplamak riskli olabilir. Bu yüzden, size bir görev vermek istiyorum. Nehrin doğu yakasındaki bütün savunma hatlarının komutası sizin olacak. Donanmanın bir kısmını emrinize vereceğim. Başkentin savunması, sizin omuzlarınızda olacak. Bu, imparatorluğumuzdaki en onurlu görev. Bu görevi, sizden başka kimseye emanet edemem.”
Bu, usta bir siyasi manevraydı. Sima Yuan, Wang Dun’un kibrini okşayarak, ona önemli bir komuta vererek onu onurlandırıyor, ama aynı zamanda onu ana savaş alanından uzaklaştırarak kendi planını uygulama özgürlüğünü elde ediyordu.
Wang Dun, bu teklifi kabul etti. Kendi öneminin takdir edildiğini düşünerek, gururu okşanmış bir şekilde odadan ayrıldı.
Usta Li, görüşmeden sonra Sima Yuan’ın yanına geldi. “Zekice bir hamle, Prens,” dedi. “Ama bir haini, onurlandırarak sadık birine dönüştüremezsiniz. Yalnızca ona, ihanet etmek için daha iyi bir fırsat vermiş olursunuz.”
“Biliyorum,” dedi Sima Yuan, gözleri masanın üzerindeki haritaya dikilmişti. “Ama şu an için, bana zaman kazandırdı. Ve bu savaşta, zamandan daha değerli bir silahımız yok. Önce dışarıdaki fırtınayı atlatmalıyız. Sonra, içerideki yılanlarla ilgileniriz.”
Nehrin savunması, yalnızca çelikten ve ahşaptan değil, aynı zamanda kırılgan ittifaklardan ve tehlikeli entrikalardan örülüyordu. Ve genç prens, bu ölümcül oyunu oynamayı, beklenenden çok daha iyi öğreniyordu.
Fısıltıların Yolu
Xiangguo ve Turfan Arası, MS 322 Başı
Nanai-vandak’ın kervanı, yavaş ama kararlı bir şekilde doğuya doğru ilerliyordu. Kumarajiva ve kutsal metinleri, kervanın en değerli yüküydü. Yolculuk, beklediğinden daha sorunsuz geçiyordu. Shi Le’nin yollara getirdiği düzen, kendini hissettiriyordu. Kervansaraylar daha güvenli, yerel yöneticiler daha az keyfiydi. Bu, Nanai-vandak’ı hem rahatlatıyor hem de düşündürüyordu. Bu barbar fatih, gerçekten de Çin’e yeni bir altın çağ mı getirecekti?
Xiangguo’ya yaklaştıkça, savaş hazırlıklarının yoğunluğunu daha net görmeye başladılar. Yollar, güneye doğru giden asker kafileleri ve erzak arabalarıyla doluydu. Havada, büyük bir savaşın beklentisi vardı.
Başkente vardıklarında, Nanai-vandak şehrin enerjisi ve düzeni karşısında etkilendi. Burası, Luoyang’ın sefil harabelerinden çok farklıydı. Canlı bir metropol, yeni bir imparatorluğun doğuşuna tanıklık ediyordu.
Soğdlu tüccarlar için ayrılan mahalleye yerleştiler. Nanai-vandak, hemen sarayla temas kurmaya çalıştı. Amacı, Shi Le’nin huzuruna çıkıp, Budist bilgin Kumarajiva’yı ve onun paha biçilmez metinlerini takdim etmekti. Bu, hem kültürel bir köprü kurmak hem de kendi ticari geleceğini güvence altına almak için önemli bir adımdı.
Sarayda, Shi Le’nin baş danışmanı Wang Xun ile bir görüşme ayarlamayı başardı. Nanai-vandak, bu meşhur bilginle tanışacağı için heyecanlıydı. Odanın kapısında beklerken, içeriden gelen konuşmaları duydu. İki adam, harita üzerinde güneye yapılacak seferin detaylarını tartışıyorlardı. Biri, Shi Le’nin kendisiydi. Diğeri ise Wang Xun.
Nanai-vandak, onların konuşmalarından, savaşın ne kadar büyük ve kanlı olacağını anladı. İki taraf da, sonuna kadar savaşmaya kararlıydı. Bu, bütün Çin’in kaderini belirleyecek bir savaştı.
İçeri alındığında, hem Shi Le hem de Wang Xun, onu dikkatle süzdüler. Nanai-vandak, kendini tanıttı. Soğdiana’dan geldiğini, bir tüccar olduğunu ve yanında, Çin’e bir hediye getirdiğini söyledi.
Kumarajiva’yı ve onun metinlerini anlattığında, Wang Xun’un gözleri parladı. Bir bilgin olarak, bu metinlerin değerini hemen anlamıştı. Bu, Çin’in entelektüel hayatı için bir hazineydi.
“Bu, çok büyük bir hizmet, Efendi Nanai-vandak,” dedi Wang Xun. “Efendimiz Shi Le, bilginlere ve bilgeliğe büyük önem verir. Sizi ve misafirinizi en iyi şekilde ağırlayacağız.”
Shi Le de etkilenmişti. Bu, onun “medeni hükümdar” imajını güçlendirecek bir fırsattı. “Bilgin Kumarajiva için sarayın yakınında bir manastır hazırlatın,” diye emretti. “Çeviri çalışmaları için ne gerekiyorsa verilsin. Ve tüccar Nanai-vandak… Sen de bizim misafirimizsin. Senin gibi yolları bilen, cesur adamlara her zaman ihtiyacımız var.”
O gün, Nanai-vandak sarayda onur konuğu olarak ağırlandı. Ama o gece, odasına çekildiğinde, aklında başka bir düşünce vardı. Wang Xun’la yaptığı kısa görüşme sırasında, bilginin gözlerinde tuhaf bir ifade görmüştü. Bir yorgunluk, bir keder ve bastırılmış bir endişe. Sanki Wang Xun, bu büyük savaş planının bir parçası olmaktan mutsuz gibiydi.
Nanai-vandak, yılların tecrübesiyle, insanların yüzündeki gizli fısıltıları okumayı öğrenmişti. Ve Wang Xun’un yüzü, ona bir şeyler fısıldıyordu.
Aklına, cüretkâr bir fikir geldi. Belki de o, yalnızca kutsal metinleri taşımakla kalmamalıydı. Belki de, bu kanlı savaşı durdurmak için bir şeyler yapabilirdi. O, iki dünya arasında bir köprüydü. Xiangguo’yu görmüş, güneydeki durumu duymuştu. Belki de bir barış mesajı taşıyabilirdi.
Bu düşünce, onu korkuttu. Bu, onun savaşı değildi. Bir tüccarın, imparatorların oyununa karışması, ölüm demekti. Ama ya sessiz kalırsa? Yüz binlerce insanın ölümünü, eli kolu bağlı izler miydi?
Yolların çağrısı, onu yeniden bir yol ayrımına getirmişti. Bu seferki yol, ipek ya da altının değil, barışın ya da savaşın yoluydu. Ve seçeceği patika, yalnızca kendi kaderini değil, belki de bütün Çin’in kaderini etkileyebilirdi.
Bölüm 19 – Nehrin Kaderi
Ateş ve Su
Shouchun Yakınları, Yangtze Nehri, MS 322 Yazı
Yaz güneşi, Yangtze Nehri’nin geniş, çamurlu suları üzerinde bir gümüş tabaka gibi parlıyordu. Ama bu parıltının altında, on binlerce insanın kaderini belirleyecek olan ölümcül bir gerilim vardı. Kuzey yakasında, Shi Le’nin devasa ordusu, bir çekirge sürüsü gibi ovaya yayılmıştı. Sayısız çadır, binlerce savaş atı ve yeni inşa edilmiş yüzlerce derme çatma nehir salı, kuzeyin demir yumruğunun güneye inmeye kararlı olduğunun kanıtıydı.
Güney yakasında ise, Doğu Jin ordusu, Sima Yuan’ın komutasında sessiz bir bekleyiş içindeydi. Sayıları daha azdı, teçhizatları daha zayıftı. Lakin onların bir avantajı vardı: nehir. Yangtze, onların doğal suruydu. Ve donanmaları, nehrin her akıntısını, her sığlığını avuçlarının içi gibi bilen tecrübeli denizcilerden oluşuyordu. Bu, bir kara ordusu ile bir su ordusunun, bir ejderha ile bir timsahın savaşı olacaktı.
Shi Le, nehrin kuzey yakasındaki en yüksek tepede, komuta çadırında duruyordu. Önündeki haritaya bakıyor, komutanlarının hararetli tartışmalarını dinliyordu. Generalleri, bir an önce nehri geçip, güneylileri kara savaşında ezmek için sabırsızlanıyorlardı.
“Sallarımız hazır, efendim!” diyordu Jie komutanlarından biri. “Bu gece, ay ışığından faydalanarak karşıya geçer, şafakla birlikte onlara saldırırız. Ne olduğunu anlamadan onları yok ederiz!”
Ama Wang Xun, bu aceleci planın tehlikesini görüyordu. “Bu intihar olur, efendim,” dedi sakin ama kararlı bir sesle. “Geceleyin nehri geçmek, akıntının ve düşman donanmasının insafına kalmak demektir. Gemileri bizim sallarımızdan çok daha hızlı ve manevra kabiliyetleri yüksek. Bizi, suya inmeden avlarlar.”
“O zaman ne yapacağız, bilgin?” diye tersledi general. “Burada oturup, onların gelmesini mi bekleyeceğiz?”
“Hayır,” dedi Wang Xun. “Onları, sudan karaya çıkmaya zorlayacağız. Küçük birliklerle nehrin farklı noktalarına sahte saldırılar düzenleyelim. Onların dikkatini dağıtalım. Bırakalım donanmaları nehir boyunca koşuşturup dursun, yorulsun. Sonra, en zayıf anlarında, en beklemedikleri yerden ana saldırıyı yaparız.”
Bu, bir sabır oyunuydu. Shi Le, Wang Xun’un planının mantığını görüyordu. Ama generallerinin sabırsızlığı ve kendi içindeki savaşçı dürtüsü, onu zorluyordu.
O sırada, Sima Yuan da güney yakasındaki kendi komuta merkezinde, benzer bir tartışmanın içindeydi. Babasından kalan yaşlı ve tecrübeli generaller, savunmada kalmayı, Shi Le’nin ordusunun nehri geçmeye çalışırken yıpranmasını beklemeyi öneriyorlardı.
“Bekleyemeyiz,” diyordu Sima Yuan. “Beklemek, inisiyatifi onlara vermektir. Shi Le, kurnaz bir adam. Bizim beklediğimizi bilir ve bizi tuzağa düşürmek için bir plan yapar. Biz saldırmalıyız. Ama karada değil, suda.”
Planı, cesur ve tehlikeliydi. Donanmanın en hızlı ve en hafif gemilerinden oluşan bir filoyu, gecenin karanlığında nehrin kuzey yakasına gönderecekti. Bu filonun görevi, Shi Le’nin demirlemiş sallarını ve erzak gemilerini ateşe vermekti.
“Onların lojistiğini yok edersek,” diye açıklıyordu Sima Yuan, “orduları nehri geçemez. Aç kalırlar. Moralleri bozulur. O zaman, savaşmadan kazanmış oluruz.”
Generaller, bu planı delice buldular. Düşmanın kampına bu kadar yaklaşmak, büyük bir riskti. Ama Sima Yuan, kararlıydı. O, babası gibi pasif bir savunmayla kaybetmeyecekti. O, savaşı düşmanın kapısına taşıyacaktı.
O gece, iki ordu da kendi planlarını uygulamaya koydu. Sima Yuan’ın “ateş gemileri” filosu, küreklerini bezle sararak sessizlik içinde nehrin karanlık sularında kuzeye doğru süzüldü. Gemiler, petrol ve kükürtle dolu çömleklerle yüklüydü.
Aynı saatlerde, Shi Le’nin küçük birlikleri de nehrin farklı noktalarına doğru hareket ederek, sahte çıkarma girişimlerine başlamışlardı.
Gecenin en karanlık anında, Yangtze Nehri bir anda alevler içinde kaldı. Sima Yuan’ın ateş gemileri, Shi Le’nin nehir filosunun demirlediği koya ulaşmış ve cehennemi serbest bırakmıştı. Alevli oklar ve petrol dolu çömlekler, yüzlerce salın ve erzak gemisinin üzerine yağdı. Ahşap sallar, bir anda birer meşaleye dönüştü. Yangın, rüzgârın da etkisiyle hızla yayıldı. Kuzey kampından yükselen panik çığlıkları, nehrin karşı yakasından bile duyuluyordu.
Shi Le, tepesindeki çadırdan, donanmasının ve aylardır biriktirdiği erzakların küle dönüşünü dehşet içinde izledi. Tuzağa düşmüştü. O genç prens, onu kendi oyununda alt etmişti. Öfke ve hayranlık karışımı bir duyguyla, güney yakasına baktı.
“Sima Yuan…” diye fısıldadı. “Demek, Sima klanının kanında hâlâ ateş varmış.”
O geceki saldırı, savaşı bitirmedi. Ama bütün dengeleri değiştirdi. Shi Le, nehri geçme yeteneğini büyük ölçüde kaybetmişti. Sima Yuan ise, ordusuna ve halkına büyük bir moral zaferi kazandırmıştı. Ateş ve suyun savaşı, nehrin kaderini belirlemişti. Ve bu kader, şimdilik, güneyden yanaydı.
Fısıltıların Köprüsü
Xiangguo, Shi Le’nin Başkenti, MS 322 Yazı
Nanai-vandak, kendini bir örümcek ağının ortasında bulmuştu. Xiangguo’ya getirdiği Budist bilgin Kumarajiva ve kutsal metinleri, ona sarayda büyük bir itibar kazandırmıştı. Shi Le ve Wang Xun, onu sık sık huzurlarına çağırıyor, ondan batıdaki krallıklar, ticaret yolları ve siyasi durum hakkında bilgi alıyorlardı. O, artık basit bir tüccar değil, Doğu ile Batı arasında bir bilgi köprüsüydü.
Ama bu yeni rolü, onu tehlikeli bir oyunun da içine çekmişti. Wang Xun ile yaptığı özel sohbetlerde, bilginin Shi Le’nin güneye açtığı savaştan duyduğu rahatsızlığı ve içsel çatışmayı hissedebiliyordu. Wang Xun, ona doğrudan bir şey söylemiyordu. Ama satır aralarında, imalarla, Nanai-vandak’a Shi Le’nin planlarının detaylarını, ordusunun zayıf noktalarını ve lojistik sorunlarını sızdırıyordu.
Nanai-vandak, ne yapacağını bilemiyordu. Bu bilgiyi ne yapmalıydı? O, bir casus değildi. O, barış isteyen bir tüccardı. Ama şimdi elinde, bir savaşı etkileyebilecek, binlerce insanın hayatını değiştirebilecek bir bilgi vardı.
Aklına, güneye, Jiankang’a giden tüccarlar geldi. Soğdlu tüccarlar, her yere giderlerdi. Belki de, bu bilgiyi, şifreli bir mesajla, güneydeki birilerine ulaştırabilirdi. Ama kime? Güneydeki sarayın da entrikalarla dolu olduğunu duymuştu. Mesajın yanlış ellere geçmesi, bir felaket olabilirdi.
Bu ahlaki ikilemle boğuşurken, bir gün Kumarajiva onu ziyarete geldi. Hintli bilgin, kendisine tahsis edilen manastırda, öğrencileriyle birlikte hummalı bir çeviri faaliyetine başlamıştı.
“Yüzün neden asık, dostum Nanai-vandak?” diye sordu Kumarajiva. “Sarayın gözdesi oldun. Ticaretin büyüyor. Ama ruhun huzursuz görünüyor.”
Nanai-vandak, içini döktü. Wang Xun’dan aldığı bilgileri, bu bilginin ağırlığını ve ne yapacağını bilemediğini anlattı.
Kumarajiva, onu sabırla dinledi. Sonra, “Buda öğretir ki,” dedi. “Doğru eylem, niyetle ölçülür. Niyetin nedir, dostum? Güç mü? Zenginlik mi? Yoksa acıyı dindirmek mi?”
“Acıyı dindirmek,” diye cevap verdi Nanai-vandak tereddütsüz. “Bu anlamsız savaşın bitmesini, daha fazla masumun ölmemesini istiyorum.”
“O zaman,” dedi Kumarajiva. “Kalbinin sesini dinle. Bir köprü, yalnızca iki yakayı birleştirmekle kalmaz. Aynı zamanda, üzerindeki ağırlığı da taşımak zorundadır. Senin omuzlarındaki yük ağır. Ama bu yükü taşımak, senin karman, senin yolun.”
Kumarajiva’nın sözleri, Nanai-vandak’a bir yol gösterdi. O, bir taraf seçmek zorunda değildi. O, barışın tarafını seçebilirdi.
Bir plan yaptı. Güneye gidecek olan güvenilir bir Soğdlu tüccarla, şifreli bir mektup gönderecekti. Mektup, Sima Yuan’a değil, güneydeki en büyük Budist manastırının başrahibine yazılacaktı. Mektupta, askeri detaylar olmayacaktı. Yalnızca, kuzeydeki hükümdarın da barışa meyilli olabileceği, lakin generallerinin baskısı altında olduğu, bilge bir arabulucunun iki tarafı bir araya getirebileceği fısıldanacaktı. Bu, bir istihbarat değil, bir fısıltı olacaktı. Barış için bir umut tohumu.
Mektubu gönderdikten sonra, Nanai-vandak kendini hem rahatlamış hem de daha büyük bir korku içinde buldu. Tehlikeli bir köprü inşa etmeye başlamıştı. Ve o köprünün üzerinde yürürken, her an altındaki nehre düşebilirdi.
Geçmişin Ağı
Samarkand, Soğdiana, MS 322 Yazı
Samarkand’daki hayat, Nanai-vandak’ın gidişinden sonra, annesi ve diğer akrabaları için bir bekleyişe dönüşmüştü. Her gün, doğudan gelecek bir haberi, bir mektubu bekliyorlardı. Nanai-vandak’ın gönderdiği mektuplar, aylar sonra ellerine ulaşıyor, onlara hem gurur hem de endişe veriyordu. Oğulları, uzak diyarlarda büyük işler başarıyordu. Ama aynı zamanda, büyük tehlikelerin de içindeydi.
Bir gün, şehre yaralı ve bitkin bir adam geldi. Bu, Nanai-vandak’ın en sadık adamı, yıllardır ondan ayrı düşen Veshapar’dı. Veshapar, Nanai-vandak Turfan’a yerleştiğinde, kendi ailesini görmek için Samarkand’a dönmüştü. Ama sonra, Çin’deki yollar kapandığı için geri dönememişti.
Veshapar, Nanai-vandak’ın annesine, efendisini bulmak için yeniden yola çıkacağını söyledi. “O benim kardeşim gibidir,” dedi. “Onu o tehlikeli topraklarda yalnız bırakamam.”
Veshapar, yanına birkaç sadık adam alarak, doğuya doğru yola çıktı. Onun yolculuğu, Nanai-vandak’ınkinden çok daha zordu. O bir tüccar değildi, bir savaşçıydı. Yolda, haydutlarla savaştı, rüşvetçi memurlarla boğuştu, çölleri ve dağları aştı.
Aylar sonra, Xiangguo’ya ulaştığında, efendisinin artık küçük bir tüccar değil, sarayda sözü dinlenen, güçlü bir adam olduğunu gördü. İkisi yeniden bir araya geldiğinde, bu sessiz, güçlü savaşçının gözleri doldu.
“Seni buldum, efendim,” dedi yalnızca.
Veshapar’ın gelişi, Nanai-vandak’a büyük bir güç verdi. O, yalnızca sadık bir hizmetkâr değil, aynı zamanda geçmişten gelen bir parçasıydı. Eski hayatının, kaybettiklerinin bir anısıydı. Veshapar, ona nereden geldiğini ve neden bu yolda yürüdüğünü hatırlatıyordu.
Ama Veshapar, yanında yalnızca sadakatini getirmemişti. Aynı zamanda, geçmişin ağlarını da getirmişti. Nanai-vandak’ın, Çin’e ilk geldiği yıllarda iş yaptığı, ama sonra yollarının ayrıldığı bazı eski düşmanları, onun Xiangguo’daki yeni gücünü duymuşlardı. Ve bu güçten pay almak ya da eski hesapları görmek için, onlar da Xiangguo’ya doğru yola çıkmışlardı.
Geçmiş, ne kadar uzağa gidersen git, peşinden geliyordu. Ve Nanai-vandak, şimdi yalnızca iki imparatorluk arasındaki bir savaşın değil, aynı zamanda kendi geçmişinin hayaletleriyle de yüzleşmek zorundaydı. Nehrin kaderi belirlenirken, onun kişisel kaderi de, geçmişin ağları tarafından yeniden örülüyordu.
Bölüm 20 – Toza Yazılanlar
Anlatıcının Son Sözü
Zamanın ve Mekânın Ötesinde
Ve böylece, rüzgâr bir anlığına diner. Toz, kanla ve terle yoğrulmuş toprak üzerine yavaşça çöker. Nehrin iki yakasındaki orduların kaderi, bir an için havada asılı kalır. Bir imparatorluğun külleri üzerinde, yeni bir dünyanın doğum sancılarıyla kıvranan o topraklarda, hikâyelerin sonu gelmez. Onlar yalnızca şekil değiştirir, bir fısıltıdan diğerine, bir kervandan ötekine, bir nesilden sonraki nesle aktarılır.
Bu, kralların ve fatihlerin bir hikâyesi miydi? Evet, öyleydi. Bir yanda, kölelikten gelen, iradesini demirle, zekâsını ateşle bileyen, eski bir dünyayı yıkıp küllerinden yeni bir düzen kurmaya çalışan Shi Le vardı. O, tarihin acımasız mantığının bir tezahürüydü; düzenin, kaosun en şiddetli noktasından doğabileceğini gösteren canlı bir kanıttı. Onun imparatorluk rüyası, kişisel bir intikam arzusundan, bir ulusun kaderini şekillendirme sorumluluğuna evrilen karmaşık bir yolculuktu. O, gücün meşruiyet yaratıp yaratamayacağı sorusunun cevabını aradı.
Diğer yanda, yenilmiş bir hanedanlığın küllerinden doğan, babasının tacını değil, utancını miras alan genç prens Sima Yuan vardı. O, kanın ve ismin gücünün, en karanlık zamanda bile bir umut ışığı yakabileceğinin bir simgesiydi. Onun mücadelesi, yalnızca toprakları geri almak için değil, kaybolmuş bir onuru, bir kimliği yeniden kazanmak içindi. O, meşruiyetin güce karşı ne kadar direnebileceği sorusunu soruyordu. Onların Yangtze Nehri’nin iki yakasındaki mücadelesi, yalnızca iki ordu arasındaki bir savaş değil, tarihin kendisine sorduğu iki farklı cevabın çarpışmasıydı.
Lakin bu, yalnızca kudretli adamların hikâyesi değildi. Bu, aynı zamanda, o kudretli adamların gölgesinde kalanların, onların kararlarının ağırlığını omuzlarında taşıyanların da hikâyesiydi.
Bu, onur ile hayatta kalma arasında sıkışmış bir bilginin, Wang Xun’un hikâyesiydi. O, bir medeniyeti kurtarmak için ilkelerini çiğnedi, sonra o medeniyeti yıkan adama hizmet ederek vicdanıyla savaştı. Onun trajedisi, fırçanın ve kelimelerin, kılıcın acımasız gerçekliği karşısındaki kırılganlığını gösterir. O, düzenin, bazen en büyük düzensizliğin içinden doğduğunu ve bir insanın ahlaki pusulasının, bir çağın fırtınasında ne kadar kolay yolunu şaşırabileceğini en acı şekilde öğrendi.
Bu, bir annenin, Mei’nin hikâyesiydi. Onun adı, hiçbir tarih tomarında yazılmayacak. Saraylarda onun için ağıtlar yakılmayacak. Ama onun acısı, o çağın bütün savaşlarından, bütün zaferlerinden daha gerçekti. O, tarihin büyük tekerlekleri altında ezilen sayısız masumdan biriydi. Onun kaybı, kazanılan her zaferin, kurulan her yeni düzenin ne kadar ağır bir bedelle geldiğini bize fısıldar. O, büyük anlatıların unuttuğu sessiz çığlıktı.
Ve en nihayetinde bu, bir Soğdlu tüccarın, Nanai-vandak’ın hikâyesiydi. O, bu kıyametin tanığıydı. Yolculuğu, ipek ve altın peşinde başladı. Ama yollar, ona servetten daha kıymetli bir şey öğretti. Ailesini, insanlığını ve en önemlisi, amacını buldu. O, yıkılan dünyada bir köprü olmaya karar verdi. Yalnızca malları değil, fikirleri, inançları ve umudu taşıyan bir köprü. Onun hikâyesi, İpek Yolu’nun gerçek ruhunu anlatır: O yol, yalnızca bir ticaret rotası değil, medeniyetlerin nefes borusudur. İmparatorluklar yıkılır, şehirler yanar, krallar ölür. Ama insanın seyahat etme, tanışma, anlama ve birleşme arzusu, o yollarda yaşamaya devam eder.
Şimdi, bütün bu hikâyeler, bir zamanlar Sogdiana’dan gönderilmiş mektupların üzerindeki solgun mürekkep gibi, zamanın rüzgârında savruluyor. Nehrin kaderi ne oldu? Hangi imparatorluk kazandı? Hangi rüya gerçekleşti? Bu soruların cevapları, tarihin tozlu sayfalarında bir yerlerde yatıyor olabilir. Lakin önemli olan, varılan menzil değil, yolculuğun kendisidir. Önemli olan, o karanlık çağda, insanların umut etmek, sevmek, savaşmak ve hayatta kalmak için verdiği o destansı mücadeledir.
Toz yeniden havalanacak. Rüzgâr, yeni hikâyeler fısıldayacak. Ve yollar, her zaman olduğu gibi, sabırla yeni yolcularını bekleyecek. Çünkü hiçbir şey gerçekten bitmez. Yalnızca, toza yeni yazılar yazılır.